Dikur, n Shqiprin ton, ka jetuar nj grua e bukur e lindur pr t qen nj zonj e vrtet, por rrokullisja e fatit e deshi q ajo ta kalonte jetn npr internime. Emri i saj i lindjes sht Adile Zavalani, e bija e Feim Zavalanit, aq i njohur nga ne shqiptart si njri prej atdhedashsve q u prpoqn aq shum pr njsimin e alfabetit t gjuhs shqipe. Ai ka dhn nj ndihmes t pamuar n mbajtjen e Kongresit t Manastirit n vitin 1908. Vepra e atij kongresi nuk pati thjesht rndsi gjuhsore, por ishte nj vepr e mirfillt politike n bashkimin e t gjith shqiptarve, vepr e atyre burrave q u prpoqn pr t
Shqipri.


Adileja u lind n Manastir n vitin 1895, bash po n at shtpi ku disa vite m von do t mblidheshin patriott shqiptar pr vendosjen e alfabetit t shqipes. Edhe nna e saj, Qerimeja, vinte nga familja e shquar e Frashrllinjve, ajo ishte e motra e patriotit Shefqet Frashri. Adileja u martua me Jaup Ypin dhe jetuan s toku n disa vise t Shqipris n Starje t Erseks, n shtpin e tyre n qendr t qytetit t Kors dhe n Tiran. Koha e lufts i gjeti n shtpin e Thoma Orollogait.


M von, pas lufte, kur ua konfiskuan krejt pasurin n vitin 1947, pr shkakun se dhndrin e saj, burrin e bijs s saj t vetme, Vera Ypi (Alizoti) pra, Riza Alizotin e dnoi me vdekje dhe e vari n litar pushteti i komunistve. Ktu filloi jeta e tyre e mynxyrosur, ata vijuan q t jetonin nga nj bodrum n tjetrin n Rrugn e Kavajs. Si m ka treguar mikesha ime, mjekja e shquar Adelina Mazreku, gjyshja e saj, Helidhona Falli, ishte shoqe e rinis dhe e t gjitha viteve t jets pr Adilen, kshtu mm e bij (Adileja dhe Vera) mundn q n mirbesimin e ksaj zonje t fshihnin disa sende t tyret n bodrumin e shtpis t saj dhe kur u duheshin pr t’i shitur q t mbijetonin, vinin aty mbrmave nga dera e pasme pr t mos i par njeri, sepse n katin e siprm t asaj shtpie banonte me qira nj ushtarak e kuptohet se frika asokohe ishte shum e madhe.


Nj periudh kohe ata jetuan n Durrs, aty n vitin 1949 ndahet nga jeta bashkshorti i Adiles, Jaup Ypi. Pasktaj, tok me t bijn dhe t birin e pamartuar, Seferin, si edhe nipin e vogl enden internimeve t njpasnjshme, s pari n kampin e Tepelens n vitin 1952, m von n Xhafzotaj e me radh, Shijak, Sallmone, Katr Rrugt, Pat Milot n Kryevidh t Kavajs dhe atje mbeten prgjithnj. Ishin t detyruar q t paraqiteshin n apelet e operativit n mngjes e n mbrmje e t bnin punra nga m t rndomtat n bujqsi, duke prashitur e ujitur tokn apo duke korrur misr. Nj jet e tr npr fshatra, n t cilt gjat dimrit balta shkonte deri n gju, ndrsa gjat vers zhyteshe n pluhurin e verdh t arave. Npr gjith kto vite t gjata t ksaj jete kaq t mundimshme Adileja ngaher mbartte me vete nj makin qepse “Singer”, e cila punonte duke i rrotulluar dorezn me dor e kshtu, duke qepur, prpiqej vetm pr bukn e gojs pr vete e pr fmijt e saj.


Adileja e piu nj kup plot me helm, kur n shkurt t vitit 1971, e bija, Vera, iku nga jeta pr shkak t kancerit. Ajo i shtyu edhe tre vjet jet skterre dhe m s fundi, po e internuar, ndrroi jet m 8 maj t vitit 1974. Eende varri i saj ndodhet atje lart n kodrat e Kryevidhit.


Adileja nuk ishte vetm e bija e Feim Zavalanit, por edhe e motra e Tajar Zavalanit, i cili prktheu e shkroi dhjetra libra n gjuhn shqipe. Ai ishte ndr t part q solli idet komuniste n Shqipri ishte dhe ndr t part q e kuptoi se far qe komunizmi i vrtet, prandaj emigroi n Angli ku punoi gjat gjith jets s tij n radion e famshme Bi Bi Si (BBC) me detyrn prgjegjs pr sektorin e gjuhs shqipe. Ai as q mund ta prfytyronte se n far mjerimi jetonin motra e tij, mbesa dhe nipi, por mundohej t ndihmonte njerzit e familjes duke u drguar her pas here ndonj pako, t cilat varej nga situata n ua dorzonin apo nuk ua dorzonin njerzve t tij t dashur. Adileja kishte edhe nj vlla tjetr Dalip Zavalanin studiues i agrokimis, i cili ka mbrojtur disertacionin n kt fush mbi problemet e bujqsis n Shqipri dhe n Ballkan dhe libri i tij n gjuhn gjermane sht botuar n Berlin n vitin 1939. Kopje origjinale e ktij libri ndodhet n Bibliotekn Kombtare Tiran.