Drejtori i Përgjithshëm i Menaxhimit të Borxhit, Xhentil Demiraj, tregon detajet mbi shlyerjen borxhit publik




Asgj pr t’u shqetsuar nga rritja e huamarrjes s brendshme pr muajt e par t vitit. Huamarrja e brendshme pr gjith vitin nuk do t ndryshoj n total. Xhentil Demiraj, drejtori i Prgjithshm i Menaxhimit t Borxhit, pran Ministris s Financave, n nj intervist pr “standard”, tha dje se ecuria financimi i deficitit buxhetor n fund t vitit do t jet sipas parashikimit t miratuar nga Parlamenti. Ai tha se nj pjes e eurobodit q Shqipria do t emetoj n tregun ndrkombtar do t prdoret pr t financuar deficitin buxhetor. Demiraj tha se objektivi i Ministris s Financave sht q n fund t vitit deficiti t mos tejkalohet, q do t jet 49.7 miliard, n prputhje me autorizimin q ka dhn Parlamenti


N fund t vitit 2009, stoku i borxhit publik arriti n 59.68%, duke psuar nj rritje mbi parashikimet e bra nga qeveria. Faktort q ndikuan n rritjen e borxhit, cilt ishin?


-sht e vrtet q stoku i borxhit publik dhe rrjedhimisht dhe raporti i borxhit publik nga GDP-ja, psoi nj rritje gjat vitit 2009. Sigurisht, ishte nj vit ekspansioni fiskal, ku qeveria ndrmori implementimin e nj numri t madh projektesh kryesisht infrastrukturore dhe nj pjes e mir e tyre u financua prve mnyrave t tjera edhe me an t borxhit publik. Kjo sht tipike e mnyrs s financimit t projekteve, duke marr hua me kosto sa m t lir t mundshme. Kjo bri q t shkohet n arritjen e kufirit thuajse 60 pr qind t borxhit publik ndaj Prodhimit t Brendshm Bruto (PBB). Nj rol ka luajtur edhe zhvlersimi i lekut, ku pothuajse 2 % e raportit i dedikohet pikrisht zhvlersimit t lekut gjat vitit 2009. Pra, nse do t zbritej ky efekt, i zhvlersimit t lekut dhe po ashtu edhe efekti i pjess s stokut t borxhit, q prbhet nga garancit sovrane, realisht borxhi do t ishte jo m shum se 55% e GDP-see (garancit sovrane, ne pr efekt t stokut t borxhit i konsistojm 100% borxh, por n fakt ato nuk aktivizohen n nivelin 100%. Ne garantojm nj shum t caktuar rreth 4 pr qind e GDP-s, por realisht n terren tradicionalisht, niveli i prdorimit t ktyre garancive nga ana e subjekteve t garantuara t vendit sht diku tek 40%).


Ky borxh prej afro 60% q konsiderohet i lart, n sa vite sht akumuluar dhe si sht raporti mes vet borxhit, huamarrjes s brendshme dhe borxhit t jashtm?


-Shifra prej 60 pr qind sht e rndsishme pr t’u pasur parasysh. Nj borxh n vler monetare 687 miliard lek sht krijuar gjat 20-vjearit t fundit, duke nisur nga viti 1991. Por duhet pasur parasysh se disa vite m par raporti i borxhit publik me GDP-n ka qen m i lart se 60 pr qind. Kshtu n vitet 2000-2003 ka arritur n 63%-64% stoku i borxhit publik. Por mbi t gjitha duhet pasur parasysh q m tepr se sa raporti i borxhit me GDP-n sht prbrja e borxhit. Ne kemi 60% t portofolit t borxhit publik apo 36 ndaj GDP-s n borxh t brendshm (bono thesari dhe obligacione t emetuara nga Banka e Shqipris n emr t Ministris s Financave. Kurse 40 pr qind e borxhit sht borxh i huaj dhe mbi 75 pr qind e pjess s vet borxhit t huaj sht n terma shum kocensionale, pra jan terma ripagimi apo me maturitet shum t lart mbi 11 vjet dhe norma interesi q variojn nga 1 deri n katr pr qind).


Deficiti buxhetor pati nj rritje gjat vitit t kaluar, por edhe gjat 4 muajve t vitit 2010. Si po financohet borxhi publik nga qeveria?


-Deficiti sht nj informacion i
publik qysh n fund t vitit 2009 dhe lidhet me buxhetin e miratuar nga Parlamenti pr vitin 2010 dhe deficiti total sht 50 miliard lek ose 49.7 miliard lek. Mnyra se si ne e financojm deficitin tradicionalisht sht nga tre burime. Nj sht financimi nga burime t brendshme nga tregu i bonove dhe obligacioneve, q ishte supozuar t ishte rreth 1/3 pr kt vit. Nj burim tjetr sht marrja e kredive t zhvillimit nga bankat e huaja dhe n vitet e fundit kemi par dhe kontribute drejt financimit t deficitit edhe nprmjet privatizimit, por edhe nprmjet kredive tregtare. N portofolin e borxhit publik kemi dy kredi q mund t cilsohen tregtare, nj e marr n vitin 2007 e disbursuar n vitin 2008, e kontraktuar nga “Alpha Bank” dhe Banka Kombtare Greke, norma e interesit t s cils ishte mjaft e ult, marzhi ishte 1.25 pr qind mbi indeksin. Kjo do t thot se megjithse nga mnyra e kontaktimit mund t konsiderohet kredi tregtare, nga mimi apo vlera e interesit mund t konsiderohet nj kredi tipike e but, q mund t konsiderohet kredi zhvillimi. I vetmi instrumentet me terma tregtar q ne kemi sht kredia sindikale prej 192.6 milion euro. Kjo kredi u mor n nj ambient financimi tejet turbulent, n nj munges ekstreme likuiditeti, pa precedent n tregjet ndrkombtare n t paktn 40 vitet e fundit. Sigurisht q kjo kredi ndihmoi n mbajtjen stabl t sistemit financiar n Shqipri, po ashtu ndihmoi n vijimin e projekteve t rndsishme t zhvillimit t vendit dhe nj nga projektet ku kontribuoi kjo kredi ishte projekti i rrugs Durrs-Kuks. Por jo t gjitha t ardhurat nga kjo kredi u prdorn pr rrugn Durrs-Kuks, rreth 120 milion jan prdorur pr at rrug, pjesa tjetr e kredis sht prdorur pr projekte t tjera zhvillimi n sfera t tjera ekonomis.


Prej kohsh opozita po ngre zrin dhe po akuzon qeverin se po rrit nivelin e borxhit, duke rritur nivelin e huamarrjes s brendshme pr shkak t mosrealizimit t t ardhurave n buxhet. Ju si drejtor i menaxhimit t borxhit justifikoni rritjen e huamarrjes s brendshme dhe sa vend ka pr t’u shqetsuar rreth ktij operacioni financiar?


-Gjithka q qeveria dhe Ministria e Financave po bn sht nj operacion standard. Huamarrja e brendshme sht nj operacion i rregullt i do viti. Gjat ktij viti, Ministria e Financave kishte planifikuar q 1/3 e deficitit ta financonte me borxh t brendshm me rreth 15 miliard lek. Duke qen se ne rreth mesit t vitit prisnim t ardhurat nga eurobondi, vijuam me huamarrjen e brendshme me nj ritm pak m t lart sesa do t kishim
nse eurobondi do t ishte marr q n muajin janar. Por huamarrja e brendshme pr gjith vitin nuk do t ndryshoj. sht e rndsishme t theksohet se megjithse ritmi i marrjes s huamarrjes s brendshme gjat 6-mujorit t par mund t ket qen pak m i lart sesa ndarja fiktive mujore q buxheti specifikon, do t thosha gjithsesi se ajo nuk ka rrezikuar apo kompromentuar asnj nivel likuiditeti disponibl pr sektorin privat. N t gjitha ankandet q kemi
gjat 6-mujorit t fundit, mesatarisht oferta e agjentve t ndryshm q kan bler apo tentuar t blejn bono dhe obligacionet e qeveris ka qen t paktn 50 % m e lart sesa nevoja jon. Pra pr do njsi monetare q ne kemi krkuar n tregun e titujve t shtetit sht ofruar n s paku 150 njsi, pra 50 pr qind kan mbetur ende disponibl kryesisht pr sektorin bankar q ta kanalizoj me financim drejt ekonomis private. sht e rndsishme t thuhet se kjo nuk ka kompromentuar as normat e interesit, n fakt norma e interesit ka ardhur duke zbritur n mnyr stabl dhe t vazhdueshme. Kshtu p.sh., bonoja “benchmark”, apo barometr e qeveris, q sht ajo 1-vjeare, sht ulur nga 9.24% n fund t vitit 2009, n 8% aktualisht, ka prbn nj reduktim t kostos q ajo shkakton n buxhetin e shtetit prej m tepr se 13%. Paralelisht me kt, sht rritur edhe prqindja e titujve q individt dhe institucionet jobanka mbajn n portofolin e borxhit t brendshm. Ka dhe nj sr zhvillimesh t tjera n tregun e brendshm q jan mjaft pozitive, si jan rritja e maturitetit t borxhit t brendshm dhe shtimi i peshs specifike t instrumenteve afatgjat. Ne po blejm borxhin m lir. Gjithsesi, objektivi yn sht q n fund t vitit deficiti t mos tejkalohet, q do t jet 49.7 miliard n prputhje me autorizimin q ka dhn Parlamenti.


Kredia e rrugs Durrs-Kuks sht kredi tregtare dhe sa pr qind z ajo n stokun e borxhit dhe si po ecn shlyerja e saj?


-Si prqindje e totalit t stokut t borxhit kjo kredi sht pak e rndsishme, nuk prbn nj pjes t rndsishme. Por ajo q sht e rndsishme t thuhet se kjo kredi n kushtet e tanishme konsiderohet nj kredi e shtrenjt. N kushtet kur ne morm borxh nuk ishte e shtrenjt, ishte thjesht reflektim i normave t tregut. FMN e ka prshndetur n mnyr t qart Ministrin e Financave, e ka inkurajuar gjat procesit t marrjes s ksaj kredie, ka njohur dhe vlersuar faktin se kjo kredi ishte dhe e nevojshme, por edhe nj operacion i suksesshm i Ministris s Financave n nj koh kur tregu nuk kishte fare-fare likuiditet. Duhet t themi se vende me kredite t krahasueshme, por gjithsesi m stabl nga ana ekonomike se Shqipria krkuan vitin e kaluar kredi me interes deri 15 % dhe nuk arritn t marrin borxh. Nj karakteristik t till t kredis s instrumentit ku na lejohet ne q me plotsimin t viti t par t ksaj kredie t dalim nga kredia, ta parashlyejm me nj borxh m t lir, pa krijuar penalitete shtes. Nse dalim n datn 30 qershor nga kjo kredi, duke prdorur t ardhurat m t lira nga eurobondi, ne nuk kemi penalitete, pra paguajm vetm interesin. Instrument i kredis sht 3-vjear, ne kemi t drejt ta mbajm at deri n vitin 2012, principali i kredis shlyhet vetm n fund n momentin e maturimit, ndrkoh q interesi paguhet do 6 muaj.


Shqipria ka nisur t marr tregti tregtare q konsiderohen t shtrenjta, po ashtu po pret t futet n tregjet ndrkombtare t kapitalit me at t eurobondit. A sht maturuar dhe a sht zhvilluar ekonomia jon pr t
t tilla veprime financiare?


-Sigurisht q struktura e ekonomis sht mjaft bashkkohore. Vendi yn konsiderohet nj vend me risk normal, ekonomia tashm sht transparente dhe sht n syt e tregut. Kredia sindikale sht nj instrument pr t vendosur Shqiprin n syt e tregut, por gjithsesi nuk ka at nivel vizibiliteti, apo ndrveprimi me tregun q do t kishte eurobond. Eurobondi do ta vendos Shqiprin n hartn e gjith titujve sovran n tregun ndrkombtar t kapitaleve dhe prvese do t sillte fonde m t lira, dhe fonde t euro pr t ndikuar pozitivisht n kursin e kmbimit, do t ishte dhe nj instrument q do lejonte tregun ndrkombtar t monitoronte zhvillimet ekonomike n Shqipri dhe pse jo prqindja e tregtimit t ktij eurobondi t kthehej n instrument apo n nj reflektim t asaj se far tregu mendonte pr politikn ekonomike t vendit dhe rrjedhimisht tregu do t ndikonte n mirbrjen e politikave ekonomike. Ne kemi par q politikbrsi m i fuqishm i muajve t fundit absolutisht ka qen tregu i kapitaleve. Kemi par q tregu ka ndshkuar Greqin, si ka ndshkuar vendimmarrjen e vonuar nga vendet e eurozons, pr arsye t ndryshme dhe tregu ka qen i padurueshm dhe ka diktuar brjen e politikave t shpjeta t duhura dhe efikase. Ne po monitorojm tregun e kapitaleve dhe duke qen se ai ka qen me turbulenca, ne po studiojn dhe n momentet m oportune do t hyjm n treg pr eurobondin. Rndsi ka q interesi i eurobondit t jet m i ult se interesi i kredis sindikale. Por jo i gjith eurobondi do t prdoret pr shlyerjen e kredis sindikale, ve 60 pr qind e eurobondit do t prdoret pr t shlyer kredin sindikale dhe pjesa tjetr do t vijohet me projektet e shpenzimeve kapitale. Ndonse ky sht eurobondi i par, nuk do t jet i fundit.


Sa sht raporti i borxhit pr person n Shqipri dhe si sht ai n krahasim me vendet e tjera?


-Nuk ka ndonj vend n bot q t mos jet zhvilluar pa borxh, rndsi ka q kto borxhe t merren pr projekte q prmirsoj zhvillimin e vendit dhe prmirsojn standardet e jetess. Lidhur me raportin e borxhit pr person, nse do t prpjestonim stokun e borxhit, do shqiptari i takon t shlyej 1450 euro, borxh ky i krijuar n 20 vitet e fundit. Ky sht raporti m i ult (prve Kosovs) n Evrop, kur Greqia e ka 37 mij dollar pr person, pra rreth 23 her m t lart se vendi yn. Prve Greqis q sht rast ekstrem, t gjitha vendit e eurozons e kan nj raport borxhi pr person t paktn 20 her m t lart se raporti i borxhit pr person q kan shqiptart.