Nga Kliton Nesturi


Atë mëngjes gjyshi u ngrit pak më herët se zakonisht. Pa bërë zhurmë, shkoi në banjë dhe u la. Më pas, si çdo mëngjes, zbriti në bodrum dhe, si mori një kërcu në dorën e djathtë e disa shkarpa në të majtën, u çapit drejt dhomës së zjarrit. Sapo ndali këmbët para oxhakut, u mbush me frymë, u ul në gjunjë, e vendosi kërcurin në vendin e vet dhe thuri përreth e poshtë tij një kurorë me shkarpa. Nxori nga xhepi i pantallonave shkrepësen dhe, si e ndezi, krijoi dy-tri vatra poshtë shkarpave. Zjarri nisi të merrte. Nën zë, belbëzoi lutjen e tij të mëngjesit dhe u ul në vendin ku qëndronte gjithnjë, në të majtë të oxhakut. Ndryshe nga ditët e tjera, mbështeti trupin dhe kokën në murin e oxhakut dhe u përhumb në mendime.


– Mirëmëngjes, gjysh! – e përshëndeti nëna, sapo hyri në dhomën e zjarrit.


– Mirëmëngjes! – ia ktheu gjyshi me një zë gati të fikur.


– Qenke ngritur më herët sot!


Gjyshi nuk u përgjigj. Psherëtiu lehtë dhe nguli vështrimin përtej dritares. Moti qe ftohur sërish dhe kishte disa ditë që pritej që gjithçka ta pushtonte bora. Fjollat që patën rënë para një muaji, qenë shkrirë pa lënë asnjë gjurmë. Dëborën e atij dimri mund ta dalloje vetëm po të hidhje sytë tutje nga malet, në veri të qytetit.


– Dëshiron ta pish kafen tani apo më vonë? – e pyeti nëna. Sërish heshtje. Sytë e gjyshit vështronin përtej dritares. – Gjysh, të shqetëson gjë? A ndihesh mirë?


Një psherëtimë e thellë si një vrull ere doli nga shpirti i tij. Nëna iu afrua më pranë.


– Çfarë ke, gjysh?


– Asgjë, asgjë


Sytë e tij u mbyllën për një çast dhe u hapën sërish. Ndriçimi i tyre ishte më i zbehtë se zakonisht.


– Sot do të vdes! Më lini të qetë.


– Oh, jo!


– Po, po. Sot do të vdes!


– Çpo thua kështu? – tha nëna me zë të ulët, të drithëruar. Sa hap e mbyll sytë, ajo doli nga dhoma e zjarrit dhe rendi për në dhomën e gjumit, ku im atë ende po flinte.


– Zgjohu, zgjohu! Gjyshi nuk është fort mirë!


Im atë hapi sytë.


– Çfarë?!


– Gjyshi nuk është mirë!


Im atë u ngrit vrik nga shtrati dhe, si u vesh shpejt e shpejt, zbriti shkallët dhe hyri në dhomën e zjarrit. Ai ndaloi nja tre hapa larg gjyshit, i cili vazhdonte të qëndronte njësoj si më parë, i qetë dhe me kryet mbështetur tek oxhaku.


– Çfarë ke?


Gjyshi e vështroi drejt e në sy dhe u mundua të buzëqeshte.


– Asgjë, asgjë.


– A… ndihesh mirë? – dhe babai iu afrua edhe më.


– Po, po, – belbëzoi gjyshi dhe, si heshti një çast, vazhdoi: – Sot do të vdes!…


– Do të vdesësh? – çakërriti sytë im atë dhe për herë të parë që kur kishte hyrë në dhomë, vështroi nga nëna. Fytyra i kishte ngrirë, si të ishte një statujë prej akulli.


– Po, – u përgjigj gjyshi me të njëjtin ton . – Më lini të qetë! Nuk dua njeri në dhomë!


Babai shtangu. Ndjeu ti kalonte një e dridhur nëpër trup.


– Si të duash, – belbëzoi ai.


Si qëndroi një hop duke e vështruar gjyshin me vëmendje, im atë u kthye nga nëna, iu afrua, e tërhoqi nga krahu dhe dolën nga dhoma duke mbyllur nga pas derën e vjetër prej druri lisi. Me vështrimin herë nga nëna dhe herë nga dera, foli me një zë gati të shuar:


– Ndoshta e parandien! Duhet të lajmërojmë të afërmit.


Brenda pak çastesh një gjendje e nderë e pushtoi gjithë shtëpinë. Ne, fëmijët, thuajse në të njëjtën kohë u gjendëm të gjithë në kuzhinë. Çdo gjë u krye me qetësinë më të madhe. Nëna hyri te dhomat ku flinim ne, duke na thënë se babai na kërkonte të zbrisnim në kuzhinë. Kur vuri re se ishim mbledhur të gjithë, me një zë ku zotëronte hutimi dhe tronditja, babai foli:


– Gjyshi nuk është mirë. Duhet ti lajmërojmë njerëzit dhe të jemi të përgatitur për gjithçka.


Pas fjalëve të tij pasoi një heshtje.


– Ti, Alban, – mu drejtua mua, – do të qëndrosh këtu dhe do të lajmërosh me telefon; ti, Desantila, – iu drejtua motrës, – do të qëndrosh me nënën, kurse ti, Erton, do të shkosh të blesh kafe e sheqer dhe pastaj do të njoftosh fisin e të tjerët përreth


Babai heshti sërish. Nxori nga xhepi një copë letër dhe më tha:


– Lajmëroji këta.


E mora letrën në dorë dhe u ula pranë telefonit. Nëpërmjet fillit të ftohtë të telefonit, lajmi do të duhej të shkonte te shumë miq, të shpërndarë gjithandej në Kosovë. Atë listë babai e kishte bërë që kur gjyshi ishte sëmurur për herë të fundit, pesë vjet të shkuar. E mbante gjithnjë me vete. Nuk i dihet asnjëherë se çndodh, – thoshte im atë, ndërsa ne vështronim emrat e shkruar në atë letër. – Vdekja nuk na lajmëron asnjëherë se kur ka për të ardhur, ndaj…


U ndie një zhurmë. Ndërsa unë po flisja në telefon me xhaxhanë e madh, Ertoni doli nga dera, kurse Desantila hyri në banjë dhe, pas pak sekondash, doli prej aty duke mbajtur në duar fshesën dhe një kovë të mbushur me ujë. Nëna dhe babai filluan të rregullonin dhomat ku do të prisnim njerëzit që do të vinin.


Ende pa kaluar një orë, shtëpia u mbush plot me njerëz. Sipas zakonit, burrat u mblodhën në një dhomë, kurse gratë në një dhomë tjetër. Heshtja sundonte kudo në shtëpi. Të gjithë miqtë dhe të afërmit çapitnin të heshtur, kapërcenin pragun të shoqëruar nga dhembja e, si përshëndeteshin me gjindjen që ndodhej në dhomë, zinin vend e nisnin të psherëtinin vetmevete ose të përloteshin herë-herë. Atë çast kur isha afruar pranë telefonit ose kur im vëlla kaloi portën e shtëpisë, nuk e kisha menduar se brenda aq pak kohe do të mblidheshin aq shumë njerëz te ne. Rendja e tyre për të qenë sa më parë pranë nesh, për një çast më farkoi mendimin se të gjithë ata ishin bërë gati prej kohësh për atë ditë. Thjesht prisnin të lajmëroheshin prej dikujt. Mjeku që erdhi të vizitonte gjyshin, doli nga dhoma e zjarrit pak çaste pasi hyri brenda. Ai vetëm tundi kokën mendue-shëm dhe të gjithë që kishim ngulur sytë mbi të atë çast, e kuptuam se vdekja e gjyshit me të vërtetë kishte mbërritur.


– I moçëm gjyshi, – foli mjeku duke marrë filxhanin e kafes që ia shërbeu Desantila.


– Njëqind e katër vjet. Ndoshta edhe më shumë, – foli babai.


– Ashtu, vërtet, – pohoi me kokë xhaxhai i madh, i cili sapo kishte hyrë në vitin e tetëdhjetë të jetës, i fortë, me mendje e shëndet. – Nuk numërohen dot se në sa luftëra ka marrë pjesë. Që nga koha e turkut, or mik!


– E turkut? – pyeti dikush.


– Po, e turkut, – u përgjigj xhaxhai. – Nuk mbahet mend kundër sa perandorive, mbretërive dhe ushtrive ka luftuar, – dhe vazhdoi duke numëruar me gishta: – Kundër turqve, serbëve, malazezëve, grekëve, austro-hungarezëve, italianëve, gjerma-nëve, gjithë çka ndeshur në jetë.


– Interesant, – psherëtiu dikush.


Kur komunistët erdhën në pushtet pas luftës së fundit, gjyshi u tërhoq dhe u mbyll në vetvete. Askush nga ata që e kishin njohur deri në atë kohë, nuk e shpjegonte dot veprimin e tij, pasi ai nuk kishte qenë thjesht një luftëtar. Edhe ata pak miq që kishte, vdiqën njëri pas tjetrit ndër mote. Sa herë që isha ndodhur pranë tij, vija re se, veç çështjeve familjare, bisedat i shmangeshin gjykimit për realitetin e përditshëm. Në fjalët e tij vazhdimisht hasje të shkuarën, të largët dhe të afërt, herë të bukur e herë të dhembshme, ashtu si e kishte jetuar a dëgjuar ai vetë. Rrëfimet e tij ishin thjesht ngjarje. Kurrë nuk e pata dëgjuar të fliste keq për njeri, madje as për komunistët, për të cilët babai thoshte se, dikur, kishin dashur që ta varnin kokëposhtë vetëm për një fjalë.


– Për të mira e në gëzime! – belbëzoi mjeku duke e lënë filxhanin e kafes mbi tryezën e vogël.


– Falemnderit! – folën gati në të njëjtën kohë babai dhe xhaxhai i madh.


Pasoi një heshtje.


– Gjyshi nuk ka qenë vetëm i lufës. Mbi të gjitha, ishte i mençur! – e theu heshtjen një burrë me flokë të bardhë, të cilin të gjithë e thërrisnin Mësuesi. – Unë gjithnjë jam mahnitur me kulturën dhe dijet e tij. Bisedat me të ishin si të hyje në raftet e një biblioteke ose në kasafortat e një arkivi misterioz.


– Ashtu vërtet! – miratoi duke tundur kokën baca Bal, njëri nga fqinjët tanë më të vjetër, të cilin të gjithë e çmonin për urtësinë e tij.


Heshtja ra sërish për të disatën herë.


Gjyshi nuk e kishte zakon të ndërhynte vend e pa vend. Vendimet për ne, nipërit dhe mbesat, ai ua kishte lënë bijve dhe bijave të tij, së bashku me nuset dhe dhëndurët e tyre. Kështu kishte ndodhur në çdo rast, për vënien e emrave, për shkollat që dëshironin të ndiqnin, ose profesionet që dëshironin të merrnin. Vetëm kur linda unë, ai shprehu dëshirën që emri im të ishte Alban. Siç kishte dëshiruar ai, edhe ishte vendosur. Shumë vjet më vonë, kur e pyeta pse i kishte pëlqyer ky emër, ai, duke më shkuar dorën nëpër flokë, u përgjigj me zërin e tij të shtruar:


– Ka jetuar dikur një papë shqiptar, papa Klementi, të cilin e thërrisnin edhe Albaniku. Në veten time e kisha vendosur prej kohësh që, nëse do të ishe mashkull, do të të quaja kështu. Kur më njoftuan se linde, urova që edhe ti të bëheshe një njeri i madh.


Unë vura buzën në gaz nga kënaqësia dhe, pas një hopi, e pushtova gjyshin me krahët e mi të vegjël. Ai nuk foli, vetëm buzëqeshi dhe psherëtiu lehtë.


Ndërmjet nesh vetvetiu ishte krijuar një lidhje e fortë. Në jetën time ai kishte qenë miku i parë, njeriu me të cilin bisedoja për gjithçka, që nga gjërat më të vogla e deri te marramendjet e ndryshme, që ndërfuteshin vazhdimisht në jetën tonë. Unë i flisja gati çdo herë për kureshtjet dhe marrëzitë e mia, kurse ai, kohë pas kohe, më rrëfente për luftërat dhe ngjarjet që kishte përjetuar, për aleancat dhe tradhtitë, për miqtë dhe armiqtë, për historinë e për çdo ndjenjë që zë rrënjë si pemë brenda shpirtit të njeriut. Sa herë bisedonte, ai e peshonte mendimin si të ishte një gur i çmuar e, më pas, në çdo gjë që thoshte, e kishte të pamundur të mos u qëndronte besnik mendimeve të tij, vetvetes. Pak nga pak, këtë ai përpiqej që ta rrënjoste edhe tek unë. Në pak kohë, gjyshi u bë për mua idhulli im, vendin e të cilit nuk mund ta zinte dot askush.


Gjyshi u kollit dy herë. Më shumë se kollë, për të gjithë kjo tingëlloi si shenjë. Xhaxhai i madh dhe babai u ngritën në të njëjtën kohë. Pas tyre, u ngritëm të gjithë në këmbë.


– Mos u shqetësoni, – foli xhaxhai i madh. – Po shkoj unë, – dhe, pa e mbaruar mirë fjalën, u nis për të dalë nga dhoma.


Të gjithë e ndoqëm me sy, derisa hyri brenda. Pa kaluar disa sekonda, ai doli nga dhoma dhe, pasi e mbylli derën lehtë pas tij, belbëzoi:


– Kërkon të shohë të gjithë të vegjlit!


Të gjithë së bashku, nipër e mbesa, stërnipër e stërmbesa, bëheshim tridhjetë e tre. Më i vogli ishte tre vjeç. Pas pak çastesh, me përjashtim të tre nipërve, dy stërnipërve dhe një stërmbese, të cilët nuk ndodheshin aty, të gjithë ne të tjerët u rreshtuam njëri pas tjetrit te dera e dhomës ku rrinte gjyshi. Në fillim, rendën më të vegjlit. Ata shkonin në heshtje drejt atij njeriu të mirë dhe, si e përqafonin, dilnin nga dhoma kokulur. Askush nuk fliste. Unë qëndrova i fundit në radhë dhe, duke mos dashur që ta shihja gjithë këtë procesion, ula kokën. Kur erdhi radha ime, ishim vetëm ne të dy. U afrova pranë tij dhe, pa thënë asnjë fjalë, e përqafova fort.


– Nuk bën kështu! – tha ai duke ndier se sytë më ishin përlotur dhe mundoheshin ti shmangeshin vështrimit të tij.


Nuk dija çfarë të thosha. Çdo fjalë më dukej e pakuptimtë në atë çast.


– Në sëndukun tim të vjetër kam lënë disa gjëra për ty. Merri dhe përdori. Ti je djalë i zgjuar dhe kam bindjen se vetëm ti mund ti përdorësh ato. Mos i harro bisedat tona! – dhe më përqafoi fort.


– Kurrë, gjysh! Të jap fjalën.


Ai ma mori kokën në duar dhe, si ma ledhatoi fytyrën me dorën e tij të madhe, më puthi në ballë e në faqe. Edhe unë e putha.


– Shko tash, – dhe më largoi lehtë nga krahët.


– Gjysh


– Shko, bir!


Unë ula kokën dhe dola në heshtje. Mbi vete ndieja vështri-min e tij, ku dhembja dhe dashuria ishin të lidhura fort me njëra–tjetrën.


Sapo mbylla derën, ndjeva se vështrimet e të gjithëve ishin drejtuar mbi mua. Ula kokën dhe shkova në dhomën time, lart, në katin e dytë. Dhoma ishte akull e ftohtë. U ula mbi shtrat dhe nisa të qaja.


Nuk mbaj mend se sa qëndrova ashtu, ndoshta orë të tëra, ndoshta veç pak minuta. Desantila hyri në dhomë, u afrua lehtë pranë meje, më hodhi dorën në qafë dhe foli me zërin e saj të ëmbël:


– Kemi kohë që ta qajmë. Tash duhet të përballemi me tjetër gjë. – Ngrita sytë. Shpirti i saj ishte i turbulluar po aq sa edhe imi, megjithatë ime motër përpiqej që të mbahej fort. – Poshtë kanë ardhur njerëz. Shumë njerëz.


– Mirë, – belbëzova. – Shko, se edhe unë po vij.


Ashtu siç kishte hyrë në dhomë, lehtë e pa u ndier, Desantila ashtu edhe doli. Shkova në banjë, lava fytyrën, u fshiva dhe zbrita poshtë. Shtëpia gëlonte nga njerëzit.


Në dhomën ku qëndronin burrat, kishin ardhur plot të tjerë. U përshëndeta me ta, zura vend në një kënd dhe fillova të dëgjoja bisedat e tyre që endeshin nëpër dhomë me rrëmujë, duke u ndërprerë herë pas here: …thuhej se studentët do të ngriheshin sërish në protesta, policia kishte arrestuar djalin e mishshitësit në lagjen Dardania, vetë Mareshali nuk kishte dashur që Kosova të shpallej republikë, në Munih të Gjermanisë një kurbetçi kishte bërë aksident me makinë, presidenti Regan po ua mblidhte keq rusëve, në Trepçë situata nuk ishte fort e mirë, një oficer kroat të ushtrisë e kishin kapur në zyrë me një prostitutë serbe, gjyshi…


Vonë nga pasditja, gjyshi u kollit sërish. Babai vështroi nga unë dhe më bëri shenjë që të shkoja e të shihja në dhomën e zjarrit. U ngrita. Në dhomën e burrave të gjitha bisedat u shuan. Mes rrëmujës dhe lëvizjeve të shumta nëpër dhoma dhe korridor, unë u zhdërvolla lehtë në dhomën e gjyshit. Hapa derën. Gjyshi vazhdonte të qëndronte mbështetur me kokën te vatra. Sytë e tij të bukur ishin të mbyllur përgjysmë.


– Gjysh!


Ai psherëtiu, hapi buzët dhe foli ngadalë:


– U thuaj të mëdhenjve të vijnë këtu!


– Po!


Fjala e tij kishte qenë gjithnjë e shenjtë për mua. Ajo ishte më shumë se një këshillë, më shumë se një urdhër. Për mua, ai ishte i gjithëpushtetshëm: ishte luftëtari dhe historiani, gjenerali dhe analisti, mësuesi dhe miku besnik, i cili dinte dhe njihte më mirë se çdokush të fshehtat e mia, që nga puthja e parë e deri tek aventurat dhe streset e pafundme, ishte Zoti dhe Gjyshi.


E ndjeva se isha njeriu që do të shihja çastin e tij të fundit. Tërhoqa nga pas derën dhe u drejtova për në dhomën ku rrinin burrat. Babai doli te pragu i derës me një vështrim përpirës.


– Hë?


– Ju kërkon ju, të mëdhenjtë.


Ai zgjati kokën brenda dhomës dhe pa nga xhaxhallarët. Ata u ngritën dhe u afruan drejt tij në heshtje.


– Është radha jonë, – belbëzoi im atë.


– Lajmëroji gratë, – foli xhaxhai i madh.


– Ti qëndro me miqtë, – mu drejtua babai dhe me të njëjtën frymë thirri: – Desantila!…


Unë hyra brenda në dhomë. Në korridor u ndje lëvizje. Të gjithë vëllezërit dhe motrat, kunatat dhe kunetërit, si u bënë bashkë, hynë në dhomën ku qëndronte gjyshi. Dëshira për të shkuar me ta, më pushtoi të tërin brenda një sekonde, por një forcë mi lidhi këmbët dhe më detyroi të qëndroja aty mes bisedave të zakonshme.


Pas pak, të gjithë xhaxhallarët, hallat, gratë dhe burrat e tyre dolën nga dhoma të përlotur. Burrat erdhën dhe zunë vendet e tyre që i kishin lënë bosh. Po ashtu, edhe gratë në dhomën tjetër. Askush nuk fliste. Hija e vdekjes së gjyshit kishte pushtuar çdo fytyrë. ngrita, u afrova pranë babait dhe i pëshpërita:


– Unë po dal.


Ai më pa me vëmendje, pastaj miratoi me kokë. Sapo dola në oborr, pashë tim vëlla, i cili po bisedonte me një nga kushërirat tona, vërsnike me të.


– Erton, eja! – i thashë unë pa e ndalur hapin.


– Ku? – pyeti ai i habitur.


– Eja! – përsërita dhe sakaq ndjeva se po kaloja pragun e portës.


Ertoni erdhi me nxitim pas meje.


– Ku po shkojmë?


– Diku.


Filluam të ecnim pa folur. Në ato çaste desha të ecja dhe të largohesha sa më shumë që të qe e mundur nga shtëpia, ku vdekja qëndronte e varur kudo, që nga dhoma e gjyshit e deri te bisedat e kota të njerëzve, që hynin e dilnin pa pushim.


Ishte errësuar. Shiu që kishte rënë një natë më parë, e kishte thyer disi të ftohtin e egër që e kishte pushtuar Prishtinën që prej një jave. Dimri i atij viti nuk ishte edhe aq i egër sa ai i para një viti, kur temperaturat kishin rendur me vrap deri në minus njëzet gradë celsius, por nuk ishte edhe aq i butë, sa ishte pritur. Gjithçka rënkonte nën ngricë. Ajri i ftohtë sikur më solli disi në vete.


– Eja, pimë diçka!


Ertoni nuk foli. Pak metra më tutje ndodhej bari i Nuçit, të cilin në lagje të gjithë e kishim si vend takimi, kur nuk donim të largoheshin shumë nga shtëpitë. Në atë orë, njerëzit ishin rralluar. Hymë brenda dhe u ulëm në një nga tryezat pranë dritareve.


– Çfarë dite kjo e sotmja, ë?! Ndihem fare i rraskapitur!


Ertoni tundi kokën, pastaj foli me zë të shtruar:


– Deri më sot nuk e kisha menduar se gjyshi mund të vdiste. Asnjëherë nuk e kam çuar nëpër mend.


– Vërtet! – Ishte hera e parë pas shumë kohësh që ne të dy uleshim dhe bisedonim, pa pasur pranë dikë tjetër. – Mua më rraskapiti më shumë kjo gjendje. Nuk e di Nuk e di, por nuk desha të ndodhesha aty, kur tia fillonin vajit. Gjithnjë kujet më ngjethin mishin dhe më trishtojnë shumë. Ndoshta më shumë se vetë vdekja


Isha i bindur se, megjithëse gjyshi e kishte lënë porosi që, kur të vdiste, askush nuk duhej të qante për të, piskamat dhe kuja do të jehonin në shtëpinë tonë. Gjyshi kishte qenë i dashur me të gjithë, ndaj dhe ishte e vështirë që, me largimin e tij, lotët dhe dhembja të përmbaheshin.


Nuçi erdhi pranë nesh.


– Po vuan gjyshi?


– Jo, – ia ktheva unë. – Është ende i qetë.


– Për besë, – vazhdoi Nuçi, – nuk kam dëgjuar ndonjëherë vdekje të tillë. Eh, me sa duket ka ende se çtë kujtojë! Ndoshta, mund të ketë ndonjë amanet që ende se ka çuar në vend.


– Nuk mendoj se është kështu, – ia ktheu im vëlla. – Ai është fare i qetë.


– Ka qenë njeri i mirë!


Toni i Nuçit nuk më pëlqeu. Ai foli sikur gjyshi nuk jetonte më. Por, në fund të fundit, nuk kisha pse ta merrja inat. Të gjithë ne kishim qysh në mëngjes që po mësoheshim me vdekjen e tij të afërt, e cila tashmë ishte çështje orësh a minutash.


– Tju sjell një raki? Është e mirë dhe të mbledh zemrën.


– Jo, falemnderit! Unë për vete dëshiroj një kafe të fortë. – Dhe pashë nga Ertoni.


– Edhe për mua, njësoj! – iu përgjigj mirësisë së Nuçit im vëlla.


– Si të dëshironi! – tha Nuçi dhe u largua drejt banakut.


– Kisha kohë që nuk kisha parë kaq shumë njerëz në shtëpi, – foli Ertoni. – Që kur vdiq gjyshja, këtu e pesëmbëdhjetë vjet më parë.


– Po. Tashmë njerëzit takohen vetëm për raste dasmash ose vdekjesh. Madje, në vdekje më shumë.


Ertoni tundi sërish kokën, nxori nga paketa një cigare, e ndezi dhe filloi ta thithte fort.


– Kur vdiq gjyshja, të gjithë menduan se gjyshi nuk do ta kishte shumë të gjatë. Pati edhe nga ata që ia përcaktuan edhe kohën se sa shpejt do të vdiste.


Ertoni buzëqeshi.


– Mendo… Dhe mjaft prej tyre vdiqën shumë më parë se gjyshi, si të ishin vënë në rresht për një.


Ertoni qeshi. Qesha edhe unë.


Me një vështrim ku ishin përzier mirësia dhe habia, Nuçi erdhi me tabakanë ku kishte vendosur filxhanët e kafes dhe gotat e ujit. Si i la mbi tryezë, buzëqeshi lehtë dhe u largua. Gati në të njëjtën kohë, që të dy morëm në duar filxhanët dhe e pimë kafen shpejt e shpejt. Dhe, si me komandë, i lamë sërish filxhanët mbi pjatat e tyre të vogla.


– Kishte kohë që nuk na kishte ndodhur kjo.


– Ëhë! – buzëqeshi Ertoni. – Më kishte marrë malli për këto gjëra. Dikur i kemi bërë shpesh. Edhe gjyshit i pëlqenin këto.


– Gjyshit, – dhe tunda kohën lehtë. – Eh! Mendoj se, një ditë, vdekja e tij nuk do të na bëjë më shumë përshtypje se këto orë ankthi dhe pritjeje. Nuk kam dëgjuar ndonjëherë për diçka të ngjashme.


– As unë.


– Ne bisedojmë dhe psherëtijmë për të si të ketë vdekur, kurse ai qëndron me kokën mbështetur te vatra, i gjallë, në dhomën e zjarrit. E papërfytyrueshme!


– Ngrihemi më mirë! Me siguri që tani duhet të na kërkojnë në shtëpi.


– Ngrihemi.


Ertoni nxori nga xhepi paratë dhe i la mbi tryezë.


– Natën e mirë!


– Natën e mirë!


– Natën! – na përshëndeti Nuçi që nga banaku.


Dolëm. Të ftohtët ishte shtuar. Me duart rrasur në xhepat e xhupave u nisëm drejt shtëpisë. Asgjë spipëtinte. Nxora dorën nga xhepi dhe pashë orën. Edhe dymbëdhjetë minuta që të shkonte nëntë. Vetvetiu nxituam hapat dhe, pas pak, u gjendëm sërish në shtëpi.


Kur hymë në oborr, vura re se asgjë nuk kishte ndryshuar: ishte e njëjta gjendje pritjeje, që kishte pllakosur në shtëpi gjatë gjithë asaj dite. Në korridor ndjeva se bisedat ishin shuar. Së bashku me Ertonin, hymë në dhomën e burrave. Kishin mbetur vetëm njerëzit e familjes dhe rrethi i ngushtë i miqve. Të gjithë heshtnin. Edhe nga dhoma e grave nuk pipëtinte askush. Babai u ngrit, erdhi tek unë, afroi fytyrën pranë veshit tim dhe tha ngadalë:


– Shko shiko një herë!


Unë ula kokën dhe u nisa drejt dhomës ku ndodhej gjyshi. Sapo u afrova te dera, mbajta vesh. Heshtje. E hapa lehtë. Gjyshi ishte aty, në të njëjtin pozicion siç e kisha lënë herën e fundit, mbështetur me kokën te vatra. Druri që kishte vënë në mëngjes, tashmë ishte djegur i tëri, kurse prushi që kishte mbetur prej tij, po fillonte të shuhej ngadalë.


– Gjysh! – pëshpërita.


Gjyshi ngriti kokën, hapi sytë dhe buzëqeshi. Pastaj, ngadalë, mbështeti sërish kokën te vatra. Në dhomë u dëgjua psherëtima e tij e lehtë.


Koka iu var poshtë.


(Marrë nga vëlllimi me tregime Histori tamgjente, 2009, botuar nga OMSCA-1)


Burimi: http://klitonnesturi.blogspot.al/2017/01/gjyshi.html