Gjyshja


Nga Albana M. Lifchin


Ne banonim në dy apartamente përballë njëri-tjetrit, në një pallat të ri e të bukur.


Praktikisht unë u rrita nga gjyshja. Ajo shfaqej n kornizn e ders si nj piktur. Sytë boj qielli e t thell, të mbërthenin në vëmendjen e tyre. Qafa e saj bor e bardh kontrastonte me shaminë dhe fustanin e zi.


Flokt, q i dilnin vjedhurazi nn shami, ishin nj przjerje thinjash të argjenda me ngjyrën e kallirit të pjekur. Më pëlqente ta vëreja gjyshen kur hiqte shaminë e zez nga koka dhe çkoliste grshetat e gjat, por të holluar nga koha. Ato fije thinjash q i mbeteshin n krehr, i mbshtillte rreth gishtit tregues dhe i digjte me nj fije shkrepse. Pastaj flokët i bnte prsri grshet dhe i fshihte nn shaminë e zez duke lënë pakëz nga gjysmë kurora të shfaqej.


N dhomn e saj, ishte nj raft i vogl dy kanatsh, t cilin gjyshja e mbante gjithnj me çels,


Më kishte premtuar se do të më tregonte se çkishte n t, kur unë t mbushja 14 vjeç. Ai raft u bë kureshtja ime.


Shkollën e kisha pranë dhe luaja në oborrr gjithë ditën, deri sa vinte ora për tu bërë gati. Gjyshja më thëriste ndonjher nga dritarja për të më dërguar t blija ndonj send, e unë pr t mos humbur nga loja, shkoja e kthehesha me nj frym. Gjyshen kjo e knaqte. Më puthte n ball dhe më thosh:E mira e nans! Ti më par vjen, se shkon. Në fakt nuk më plqente të më ndrprisnin nga loja. E keqja ishte q gjyshja kishte edhe dy shoqe të tjera shamizeza që nxirrnin kokn nga dritaret dhe më pyesnin për të. Ndonjher doja të bëja sikur sdëgjoja, por ishin shoqet e gjyshes. Më dukej se të gjitha plakat me shami të zeza në kokë ishin shoqe të gjyshes.


Nj dit, gjatë pushimeve verore para se të hyja në klasën e gjashtë, tek po haja e shkujdesur nj cop petull, gjyshja q po shpupuriste prushin n sob, u kthye nga unë dhe tha:


-Mbuloi ato gjunj t shtrembr, se mrzitem kur ti shoh!


U tremba shumë nga toni i papritur i gjyshes dhe veçanrisht nga prplasja e mashs mbi dysheme. Syt e kaltr t saj nuk ishin të butë si zakonisht. Në të kundërt. Ika nga kuzhina e gjyshes dhe u mbylla n dhomn time dhe qava. Gjyshja smë kishte folur kurr ashtu. Edhe kur e mrzisja ndonjher, prsri pajtoheshim shpejt. Kisha mësuar dobsin e saj për akullore. Zbrisja me vrap n trotuar ku qëndronte karroca e akullores. Blija nj kaush me akullore pr vete, dhe nj pr gjyshen. I bija ders lehtë-leht tre her, dhe zgjasja dorn me kaushin e akullores. Gjyshja qeshte me atëho-ho-ho-nëe saj të veçantë dhe gjithçka ishte n regull. Po ksaj radhe qe ndryshe. Mora inat me gjyshen. U ngrita nga shtrati dhe iu afrova pasqyrës së madhe të dollapit. Ngrita pak fustanin dhe bashkova kmbt. Më puthiteshin plotsisht. Pse më tha gjyshja që i kam t shtrembr? Gjithësesi, vendosa të mos dalë nga dhoma deri sa mamaja të kthehej nga puna. Kur ajo hyri në shtëpi, unë i dola përpara:


-Mami! Gjyshja m shau. Më tha q i kam gjunjt e shtrembra! Ja m thuaj ti, i kam t shtrmbra? Nna më afroi pran vetes. E kishte kuptuar hilen e gjyshes. Më tha se kisha hedhur shtat e sduhet ti mbaja m aq t shkurtra fustanet. Atë pasdite ajo ia uli paln fustanit tim katr gisht, dhe më porositi q kur t ulesha t isha m e kujdesshme, e jo të rrija me këmbë të hapura.


Kur mbusha trembëdhjetë vjeç gjyshja filloi të më msojë se si t punoja me shtiza dhe me grep. Por kjo më mërziste. Më pëlqenin më shumë rrëfenjat e saj. Ato i thithja. Pas çdo legjende t gjyshes, bija n mendime. Më kishte thënë se dikur,në moshën time, vajzat bëheshin gati të shkonin tek burri, dmth të martoheshin. Më tregoi për vajzat malësore që i fejonin që në djep.


-Edhe ty q n djep të kan fejuar? e pyeta unë duke shpresuar që të dëgjoja ndryshe për të.


-Edhe mua! -tha ajo dhe qeshi: ho-ho-hoo!


-Ma vun token e floririt n djep. Isha nj foshnj e shndetshme. Plot djepi. Kshtu m kan treguar. Ishte ver dhe djepin nëna ime e kishte ln prjashta n oborr. Aty erdhi plaku i shtpis s gjyshit tnd, dhe tha: Kjo vajz sht pr shtpin ton.


-Uaaa! Po gjyshi? Ku ishte gjyshi athere?


-Gjyshi yt, duhet t ket qen duke ec kmba dora npr shtpi. -Hahahaha! qesha unë, që e kisha vështirë të përfytyroja gjyshen në djep dhe gjyshin këmba doras.


-Por sa vjeç ishit kur u martuat?


-Un isha tetëmbëdhjetë vjeç athere, dhe ai njzet.


-A ishte djal i bukur gjyshi, nana?


-Po, ai ka qen i gjat e i pashm. Un isha e shkurtr.


-Ti je e bardh, dhe e rrumbullakt nana, je si..si..akullore,- thashë dhe gjyshja qeshi edhe njher me ho-ho-n e saj.


Dhe kridhesha n ndrra. Vajzat malsore me siguri mendonin tr jetn e tyre se si do t ishte ai me t cilin do t martoheshin. I gjat? I shkurtr? I pashm? I shëmtuar?


A nuk u rrihte zemra n çdo hap q hidhnin duke menduar se prpara do tu dilte papritur i fejuari, që se kishin parë kurrë? Fantazoja një burim uji. Ai shfaqej gjithnj si n mjegull, gjithnj tek burimi, tek i krkonte vajzës nj pik uj nga kotruvja e saj. Po ai mund t pinte vet uj nga burimi apo ajo? Po ashtu nuk do t ishte bukur! Në përfytyrimin tim shihja dy duar t bardha, t bashkuara me njëra- tjetrën dhe n at grop uji duarsh, trimi vinte buzt dhe pastaj e falenderonte vajzën. Ather sytë e tyre kryqëzoheshin dhe e prcillnin njeri-tjetrin n mendime.


Shkundja jastëkun dhe kthehesha n krahun tjetr, por edhe prej andej më ndiqte prfytyrimin i djalit t pashm q afronte buzt tek duart e vajzës.


Nj dit gjyshja më tha se do të më tregonte thesarin q mbante fshehur n raftin e saj. Siç më kishte premtuar kur isha në fillore. Ajo e hapi raftin me një çels t vogl q e nxorri nga gjiri. Nga rafti i hapur erdhi nj er e mir. Gjyshja paskesh vendosur aty brenda nj dor borzilok t thar. Dhe pastaj t mbshtjell me çarçaf, nj kostum gruaje të krahinës së saj, q e hapi me kujdes mbi shtrat. Nj fustan i bardh me shum rrudha, me nj jak t mbyllur tek gryka e pala t vogla t mbi gjoks, të tegelisura, mbuloi tr shtratin. Pastaj gjyshja nxorri nj pallto shajaku të bardhë, t nj modeli t veçant dhe t qndisur nga t gjitha ant si me rriga t kuqe q lakonin bukur gjatë bordurave.


-Sa i bukur! Me dor sht punuar? -pyeta unë


-Ka patur mjeshtra n at koh, – tha ajo dhe pran tij vendosi nj rrip t punuar ngjeshur me vija t kuqe, q ajo e


quajti qemer, e më pas nj jelek t qndisur kadife, ngjyr vishnje, nj shami t zez mndafshi, nj prparse t kuqe, nj varse sermi t cils ishin ngjitur disa pare dhe disa vath të mëdhenj të rrumbullakët q mu dukn t mahnitshm.


-Oh, nana, sa t bukura! thirra unë. A ta provoj fustanin? Tani jam zgjatur.


-Me kto rroba vajz-o, jam martuar un, e me kto do t m vishni ditn e fundit. Ky sht amaneti im.


Papritur ndjeva sa sa t rndsishme ishin ato rroba pr gjyshen. Kjo kishte qen arsyeja q ajo i mbante gjithmon t mbyllura me kyç. Gjyshja më ndihmoi t vishja rrobat e saj. Nuk m’i bëri gërshet flokët, siç i bënte për vete, dhe shaminë e zezë ma lidhi nën gushë.


-Kështu e lidhin vajzat shaminë, deri sa të martohen! -tha ajo dhe unë mësova një gjë më shumë. Nuk mbaj mend ishte ajo ditë apo një tjetër kur gjyshja më tregoi për nusen që vdiq mbi kalë. Historia kishte lidhje me familjen ku ajo kishte lindur dhe në krahinë kishte marrë përmasat e legjendës…


(Fragment nga libri i autores” Yjet nuk janë të kuq)