N prcaktimin konceptual t Globalizmin ekzistojn ide dhe interpretime t ndryshme. Prandaj vitet e fundit,Globalizmi sht nj tem q diskutohet e trajtohet shum. N vitet 90 ,me prhapjen e shpejt t teknologjis s komunikimit dhe zhvillimit t shkencave , n aspektin e qarkullimit dhe lvizjes s lir e t shpejt t tregjeve, shrbimeve, kapitaleve dhe veprimtarive intelektuale , afrimi dhe varsia me njri-tjetrin e vendeve n fusha t ndryshme, kryesisht n ekonomi, siguri dhe kultur ,solli zhvillimin e detyrueshm t vlerave , sjelljeve dhe mentaliteteve t imponuara t ktyre vndeve prball shtjes s globalizmit.Me gjith zhvillimet e msiprme,prsri n bot ekzistojn kndvshtrime t ndryshme n prcaktimin e globalizimit.



Studiues strategjik t ndryshm ,mendojn se kjo lvizje e madhe botrore pr ta vlersuar periudhn q jetojm, ``periudha e globalizimit, sht nj lvizje pr ti mbledhur t gjith n nj pik t prbashkt. Por, sht fakt, se edhe ata q jan plotsisht kundr globalizimit me pikpamjet e tyre akademike dhe politike, pranojn se n ditt tona ,globalizimi sht nj fakt i pamohueshm n zhvillimet dinamike t politiks ekonomike, ushtarake dhe social-kulturore ,zhvillim i cili sht i pakrahasueshm me parametrat e 15 viteve t m parshm. Pr kt tem sht e nevojshme t ndalemi n nj fakt. A sht e mundur q n globin ku jetojn t gjitha vendet t bashkohen n nj koncept dhe prcaktim unik pr globalizimin?.



sht e pamundur t jepet nj prgjigje pozitive. S`ka se si t jet i njjti perceptim dhe e njejta tabllo kur globalizimi vlersohet nga dritarja e vndeve t zhvilluara, me at q mund t perceptohet nga vndet m pak t zhvilluara apo t prapambetura. Po ashtu, sht vleresim i drejt t thuhet se n themel t mendimeve t ndryshme dhe kontradiktave mbi globalizmin qndrojn pikrisht kto perceptime t ndryshme.Por megjithat, studimet n lidhje me prcaktimin e globalizimit bashkohen n nj pik. Dhe kjo pik sht -ndryshimi-.



Veanrisht me prfundimin e Lufts s Ftoht, bota hyri n nj periudh ndryshimesh t vrullshme. Sikurse e ndjekim t gjith , siguria ndrkombetare ka marr nj shpejtsi ndryshimesh, q po i vshtirson parashikimet. sht pikrisht konceptimi i ktyre ndryshimeve apo indiferentizmi subjektiv prball tyre, fakti q ndikon pozitivisht ose negativisht n t ardhmen e shoqeris. sht e mundur q ky ndryshim t pranohet edhe si ndryshim paradigmash. Sepse ndryshimi n filozofit themelore ,dihet q sht i pamundur t jet i vrullshm.



Shoqerit q nuk mund t konceptojn dot n kohn e duhur periudhn e ndryshimeve, fatkeqsisht ngelen sehirxhinj t ktyre ndryshimeve. Mnyra pr t kuptuar t sotmen dhe pr tu prgatitur pr t ardhmen qndron te t vzhguarit qart t sotmes dhe te zhvillimi i aftsive pr t parashikuar t ardhmen. Dhe mnyra m efikase pr t parashikuar t ardhmen, dihet dhe pranohet unanimisht se sht , ta krijosh vet kt t ardhme.



Vetm se, ta posedosh ose jo forcn pr ta krijuar t ardhmen, sht faktori m i rndsishm n kt eshtje.Me prfundimin e periudhs 40-vjeare te Lufts s Ftoht, si pr t vrtetuar m mir thnien se asgj sdo te jet si ka qen,furtuna e ndryshimeve q ka filluar t fryj n do fush, n nj mase t pa prballueshme,ka ndryshuar ose ka nxjerr jasht loje shumicn e parametrave t njohur q kan n themel strategjit ekonomike, politike dhe t siguris.



Por sht fakt se shum shtete ne bot nuk jan ende t prgatitur pr zbatimin e kritereve politike, ekonomike dhe atyre t sigurimit global. Pr t arritur n nj shfrytzim t dobishm t globalizimit ne favor t njerzimit sht e domosdoshme nj fuqi e mjaftueshme ekonomike, stabilitet dhe prshtatshmri politike, sociale dhe juridike, si dhe nje ristrukturim i institucioneve arsimore me qllim realizimin e funksioneve t tyre.



S bashku me epokn e globalizimit ,koncepti pushtet, i shprehur m par me parametrat e forcs ushtarake apo potencs ekonomike, tashm po shprehet me zhvillimet e shkencave, teknologjis dhe aftsis pr strukturimin dhe zbatimin e tyre. Shkaku kryesor pr kt ,sht dalja n plan t par e faktorit njeri- te koncepti globalizm.



Vendet e afta pr t prdorur m s miri burimet njerzore kan arritur t ken ndikim konkret n zbatimet politike ,strategjit e sigurimit dhe zhvillimet ekonomike t vendeve t tjera.

N kt stat dua t jap nj shembull n lidhje me rndsin e faktorit human n historin e civilizimit.Pas Revolucionit Francez m 1789, n skenn e civilizimit human zun vend tre koncepte t rinj. Kto koncepte q formuan themelet e bots son t re ishin :liri-barazi dhe paqe.



Aspiratat pr barazi, sidomos n fushat politike, ishin
t dukshme. U pa se ishte e nevojshme q pushteti, nga dora e nje dinastie ti shprndahej popullit. Kshtu u hodhn themelet e sistemit t sotm politik. Koncepti baz i ktij sistemi t ri social, politik dhe ekonomik , padiskutim q sht liria. Gjithashtu, iniciativa e lir personale,prona private dhe mekanizmi i tregut, si plotsues t ktyre koncepteve, kan
t mundur vendosjen dhe zhvillimin e mtejshm t sistemeve sociale dhe politike bashkkohore.



Ndrsa paqia, bashk me ekzistencn e saj si aspirat e prhershme e shoqrive, zuri vendin e saj edhe si nje parim i rndsishm n filozofin e kohs. Sidomos, n konvertimin e popujve n kombe , roli i paqes ishte deciziv. Duke u
kshtu parimi baz i shtetit komb dhe koncepti themelor i vlerave t t cilave ne sot u prkasim. Vetm se me kalimin e kohs, kto parime vijuan zhvillimin n orbitn e vet, duke u distancuar disi nga njri-tjetri dhe me gjith funksionin e tyre esencial dhe primar n struktura t njjta politike, sociale dhe ekonomike, tashm e kan humbur sensin e tyre fillestar.



Ndrsa krkonin me ngulm barazin, shoqrit u hasn me racizm, partizanve t liris iu desh t luftonin me regjimet totalitare, e s fundi, duke krkuar paqen, e gjetn veten n mes t luftrave t prgjakshme. Por, megjith ngecjet e hasura n etapat e zhvillimit t qytetrimit, krkimet pr sisteme gjithnj e m t prshtatshme nuk reshtn. Vetm se njerzit, t bashkuar n kornizat e interesave t njjta brenda shtetit -komb, nuk ia arritn nj bashkimi t till n t gjith botn.



Nuk u arrit strukturimi nj paqeje mbar botrore. Potenca e prfituar nga zhvillimet e shkencs dhe teknologjis nuk u prdorn dot pr t mundsuar jetesn n paqe e qetsi t njerzimit. Rastet kur teknologjia moderne u prdor npr luftra kundr njerzimit, thjesht pr t arritur fitoren, nuk qen t pakta. E megjithat, kjo situat nuk e dobsoi mendimin se kto ngjarje nuk duhen par si nj fat i pashmangshm i njerzimit, prkundrazi e prforcoi m shum.



Rruga q t con te prmasa e sigurimit n globalizim kalon padiskutim n prmasat e tij politike, sociale dhe ekonomike .

N kt pik sht e nevojshme t prek nj tem t rndsishme n lidhje me sigurimin. Faza e par n etapat e sigurimit, patjetr q sht perceptimi i krcnimeve. Kjo shtje sht tepr e rndsishme, bile jetike, jo vetm n sensin global, po edhe n at territorial e kombtar.



A mund t jen n t njjtin tip parashikimet dhe perceptimet e teorive t bra nga vendet e vogla dhe t pazhvilluara, me ato t bra nga vendet potente dhe t zhvilluara? Apo vendet n zhvillim e sipr jan thjesht n at pozicion, q pranojn pa kushte informacionet e vendeve t mdha mbi krcnimin?. Dhe sa t sigurta jan kto vende q kan zhvilluar strategjin e tyre t sigurimit mbi kto informacione t importuara mbi krcnimin?



Bashk me kt, sa rndsi i vn vendet e zhvilluara konceptimeve reale kombtare mbi krcnimet q mund t njoftohen nga vendet e vogla, sa i marrin parasysh ato?

A thua vall vendet e zhvilluara jan duke u imponuar vendeve n zhvillim e sipr strategjit e veta konform interesave t tyre kombtare, ndoshta duke dmtuar seriozisht interesat kombetare te ktyre vendeve?

Prgjigjet q u prkasin pyetjeve q reshtova formojn strukturn themelore t problemeve mbi sigurimin n prizmin ndrkombtar.



Fillimisht sht e nevojshme t prqndrohemi mbi perceptimet e vendeve te zhvilluara n lidhje me krcnimin.



Cilat jan perceptimet e ktyre vendeve n lidhje me krcnimet?



ti shohim.



S pari, cdo penges dhe faktor negativ n sensin e ruajtjes s nivelit t mirqnies s arritur dhe rritjes s ktij niveli, sht perceptuar si krcnim nga kto vende.

S dyti, veprimtaria terroriste q krcnon drejtprsdrejti interesat e tyre kombtare dhe sistemin e tyre social sht nj krcnim i mirfillt.



Vetm se disa vende t zhvilluara,jo vetm q nuk i shohin si krcnim veprimtarit terroriste q nuk dmtojn interesat e veta sociale dhe ekonomike, por n qoft se sht konform interesave t veta, nuk ngurrojn aspak ti mbshtesin kta veprimtari.



Kjo cshtje mund t shihet fare mir si nj fakt real, nxits i terrorit n disa vende.

S treti, ndrsa emigrimi i jashtligjshm, lvizja e lir e popullsis dhe trafiqet klandestine konceptohen n prmasa globale si nj krcnim i rndsishm, n dinamikat e brendshme dhe sistemet ligjore vihen re mosprfillje e ktyre lvizjeve.



S katerti, vendet e mdha dhe t zhvilluara q posedojn t gjitha llojet e armve t shkatrrimit masiv, i konsiderojn disa vende q mundohen t fusin n dor lloje t tilla armsh si nj krcnim i mirfillt pr zonn dhe globin. Aq m tepr prdorimin e tyre n qellime terrorizmi, natyrisht e vlersojn si krcnim. Kta jan realitetet e bots son. Prkundrazi, n vendet e pazhvilluara, apo n ata n zhvillim e sipr ka nj koncept krejtsisht t ndryshm mbi konceptet e krcnimit.



Se pari, vihet re se n shumicen e rasteve politikat e sigurimit t ktyre vendeve mbshteten n njoftime t importuara. Zbatimi i detyrueshm i ktyre politikave shpesh sht i dmshm pr kta vende pr arsyen se shpesh bie ndesh me interesat e tyre kombtare.



S dyti, vendet q ndodhen n zhvillim e sipr n ditt tona, m tepr se nga ana ushtarake, ndodhen nn krcnimin e presioneve ekonomike, sociale dhe politike.



S treti, faktort m t rrezikshm pr kto vende jan manipulacionet ekonomike ndrkombtare, keqprdorimi i ndjeshmrive ekonomike, keqprdorimi i konflikteve t ndryshme brenda vendit, si dhe politizimi i ktyre ngjarjeve.



N kt pik problemi kyc sht ai ,nse vendet n zhvillim e sipr do ta ngren strategjin e vet t sigurimit ne baze t perceptimeve t imponuara nga vendet e fuqishme, apo sipas pikave t konkretizuara m sipr. Nga ky aspekt nevojitet nj mendim dhe diskutim serioz i ktyre temave.





-2-



sht fakt se vendet n zhvillim e sipr, m shum se tu prcojn vendeve t forta perceptimet e tyre mbi sigurin, jan n pozitn e vendeve q metodat dhe strategjit e sigurimit u imponohen nga kto vende. Pr kt arsye sht e nevojshme t ndalemi mbi konceptimet dhe zbatimet n fushn e siguris q vendet potente n prizmin global u imponojne vendeve n zhvillim e siper.



Fakti i par sht se, nuk jan altenativat ushtarake ato q vendet potente u imponohen vendeve m pak potente n sensn glob,q do t thot se vendet e tjera nuk jan aq t krcnuara ushtarakisht sa vendet potente. Krcnimi ushtarak prbn hallkn e fundit dhe m t pazgjidhshmen n etapat e sigurimit.



Prandaj, para kalimit n etapn ushtarake t globalizimit, jan prmasat e tij politike, sociale dhe ekonomike. Prmasat q kan pr qllim ndrtimin e sistemit ose lmshit t bots s re, jan pikrisht kto. Kshtu nevojat pr sigurim dalin si refleksione t zbatimeve sociale, politike dhe ekonomike.



Pr kt arsye eshte e nevojshme t trajtojm ant politike, sociale dhe ekonomike q ndikojn drejprsdrejti sigurimin n globalizm.

Padyshim, q ndalesa e par duhet t jet n reflektimet politike mbi konceptin e siguriis n globalizm. Konceptimi m i rndsishm i globalizimit nga vendet potente sht imponimi i politikave t veta n vendet m pak t zhvilluara dhe ata prreth, bile duke e prforcuar kt me mbshtetje ekonomike dhe sociale.



Imponimi i dyt n konceptimin e globalizimit sht ai ekonomik, i cili sht i lidhur direkt me sigurin. sht e qart se vendet m t zhvilluara e krkojn m me kmbngulje se vendet e tjera globalizimin n sensin ekonomik.Prandaj;



s pari ,krkohet heqja e gjith pengesave pr qarkullimin e lir t kapitaleve ndrkombtare.



S dyti, organizimet shtetrore dhe burokracia jan pengesat kryesore t qarkullimit t kapitaleve dhe duhen eliminuar me cdo kusht.

S treti, nuk sht shteti ai q duhet t prballet me kapitalet ndrkombtare, po pushtetet vendore dhe institucionet private.

Nj tjetr dshir do t ishte q mentalitetet e shtetit komb dhe zbatimet n kt sens, q jan pengesa serioze n qarkullimin e kapitaleve, t zvendsoheshin me mentalitete t reja m moderne dhe m liberale.



Ky grup mendimesh jan vrtet shum t kndshm pr ekonomin liberale. Por n t vrtet, realiteti sht krejt ndryshe. Kur vm re zbatimet e vendeve t zhvilluara, jan krejt t kundrta me kto parime.



Prandaj sht e nevojshme q n kt pik t shtrohen tre pyetje t thjeshta. Gjja e par q na vjen ndr mend kur shohim shtetet hegemonike, ose vendet e zhvilluara,sht pyetja: a ia ka prcjell shteti-komb t gjitha t drejtat e veta ekonomike institucioneve t tjera sipr kombeve? N qoftse po, deri ne c mas?

Nj tjetr pyetje q hasim sht se n cfare mase jan kufizuar kompetencat e shtetit qendror, ndrsa jan rritur ato t pushtetit lokal ?.



Dhe s fundi, a kan ndikuar negativisht n politikat kombtare t mbrojtjes ktyre vendeve kto dy versione q para shtruam ?.

Kjo sht pyetja, els e tems q sot debatohet ne strategjit ndrkombtare. Cshtje q po diskutohet sht, nse forcat n pushtet,t cilat e shprehin vehten si refleksion i mendjes dhe i paradigmave universale, e njkohsisht pushteti q i jep shtys zhvillimeve n glob ti konsiderojn rrymat q nuk i prqafojn dhe mendimet e tyre si t prapambetura, antiglobaliste dhe kundr modernizimit e shkencs.



Shkaku i prqndrimit n kto shtje, jan debatet q kan lindur pr ndikimin q kto shtje kan mbi sigurin. Prandaj pyetjen e tret e shtruam n lidhje me sigurin. Sepse, ky konceptim ekonomik i globalizmit mbart m tepr qllimin e arritjes te nj treg global pa u ndeshur n ndonj rezistenc q mund t rrjedh nga shtetet kombe. Ose shprehimisht ndryshe, a jan penges politikat e sigurimit t vendeve n zhvillim per seicilin nga kto koncepte? Dhe e fundit, konfliktet q po krijohen ndrmjet grupeve mikroetnike n vendet n zhvillim e sipr, a jan nj mjet pr thyerjen e rezistencave kombtare?



Prmasa e tret mbi globalizmin sht ajo qe krkon nj kujdes m t veant. sht ndoshta prmasa m e rndsishme, ajo sociale. Vendet e zhvilluara tashm kan arritur t konvertojn nivelin e lart ekonomik q posedojn n paqe e zhvillim social brenda vendit.N kta vende nuk ekzistojn kontradikta sociale, mikronacionalizm q krcnon sigurin e vendit apo reziqet e racizmit e t terrorizmit.



Por sht i cuditshm fakti q disa vende t zhvilluara, nn petkun e pluralizmit po shfrytzojn politikat e tyre sistematike pr t manipuluar diferencat etnike n vendet n zhvillim e sipr , po rrisin kontradiktat mes grupeve shoqrore dhe po mundohen t prishin mbarvajtjen sociale n kto vende. Me nj tjetr fjal, prmasat ekonomike, sociale dhe politike t globalizmit mund t reflektojn edhe negativisht n vendet n zhvillim e sipr.

Kjo nuk prbn nj tez antiglobaliste, ideologjike dhe paragjykuese.



Ata kundrshtues t globalizmit ,trsisht si koncept, harrojn ose nuk i vn re ant e vlefshme t tij. Ishte pikrisht globalizmi ai q hoqi ndjenjn e prkmbjes dhe inferioritetit n njerzit e vendeve n zhvillim e sipr dhe bri q shum njerz nga kto vende t arrijn n nivele t tilla shkencore e teknologjike, ku shekullin e shkuar, as q mendohej se mund t cikeshin pa risorse t mdha ekonomike. Po ,cili sht shkaku q e bn globalizmin nj shtje sa t prkrahur, aq dhe t kundrshtuar njkohsisht?



N themel qndron unifikimi i vendeve dhe popujve t bots, aq m tepr, n kt koh kur kostoja e komunikimit dhe transportit sht rritur ndieshm. Gjithashtu, nnkupton edhe ngritjen e pengesave artificiale n kaprcimin e kufinjve nga njerzit, qarkullimin e mallrave, njohurive,kapitaleve dhe shrbimeve. Nqoftses sot shtresat antiglobaliste ia arrijn ta ojn zrin e vet n do vend, kjo sht pikrisht n saj t globalizmit. Nga ky pozicion duhet q procesin e globalizimit ta vlersojm objektivisht, pa paragjykime, duke marr parasysh ant e tij pozitive dhe negative. T gjitha eksperiencat historike ne na vrtetojn nj gj, nqoftse njeriu sdo synonte t pamundurn, sdo arrinte dot t mundurn.



Globalizmi sht nj proes i pashmangshm i shekullit ton dhe ne jemi t detyruar t jetojm nn refleksionet e ktij procesi. T japim nj shembull shum t thjesht. Ndrsa shiu q bie sht begati pr arat, juve po spatt adr ju bn qull. Dhe ne, jemi t detyruar q kto refleksione ti perceptojm dhe ti vlersojm me kujdes pa paragjykime dhe duke pasur parasysh edhe prmasn e sigurimit t shtjes.



Vetm se kto refleksione nuk duhet ti marrim si jehon t paradigmave t ofruara nga jasht, por duhet ti vlersojm n prizmin e realitetit t vendit ton. Dhe n dritn e realitetit t vendit ton duhet t formojm paradigmat tona. Analizat dhe zgjidhjet q do gjejm sipas koks t t tjerve,pa marr n konsiderat realitet kombtare, nuk do ken vler, prvese t na bjn t huaj edhe me trupin ton.



Shmblli m i mir jan krizat q kaluam n vitet 1996-1997. Ka mundsi q zri m i rndsishm n procesin e globalizmit sht pikrisht ky sens pr sigurin. Gjat procesit t globalizmit teorit subjektive dhe lokale si dhe rezultatet strategjike t tyre mund t jen n kontradikt me qllimet e vendeve m t forta. Dhe kjo mund t jet e pashmangshme. N kt pik vendosmria q do tregojn vendet m t vogla pr t mbrojtur interesat e tyre t drejtprdrejta dhe konceptimet q do ken n lidhje me ekzistencn e tyre, sht vendimtare pr t ardhmen dhe mbijetesn e ktyre vendeve.



Vetm vendet q do arrijn ti prputhin interesat e tyre kombtare me ato globale do mund t jetojn n paqe dhe t sigurt, prkundrazi shtja e sigurimit do prbj gjithnj nj problem konkret pr kta vende.Rasti m kuptimplat jan zhvillimet deri n krijimin e shtetit t pa mvarur t Kosovs.

N kt pik duhet t ndalemi pak n konceptin shtet-komb. Koha ka treguar se sa m shum rritet niveli i zhvillimit t vendit, aq m tepr zhvillohet identiteti kombtar.



sht e pamundur t hedhsh nj ide t kundrt me kt.Por ato vende q po e zhvilliojn identitetin e tyre n raport t drejte me zhvillimin ekonomik nuk tregojn nj ndjeshmri t ngjashme me vendet n zhvillim e sipr. Aq m tepr ,do lvizje kombtare q ndodh n kta vende e cilsojn antiglobale dhe nuk trhiqen aspak pr t mbshtetur edhe ndonj lvizje mikroetnike atje. Kjo performanc mund t merret njkohsisht edhe si nj sjellje negative e vendeve potente prkundrejt strukturave kombtare t vendeve n zhvillim e sipr.



Dhe jan pikrisht kto performanca q formojn, me apo pa dashje, opinione dhe kndvshtrime jo dhe aq pozitive te vendet n zhvillim e sipr n lidhje me globalizmin. Nuk duhet harruar fakti se shum kombe jan ende t robruar nga frika e tyre. Njerzit q jetojn n vendet e zhvilluara kan frikn e terrorit, papunsis, emigrimeve dhe krizs ekonomike dhe presin q njerzit e vendeve t tjera t marrin nj rol m aktiv pr zgjidhjen e ktyre problemeve. Kurse nga ana tjetr, vendet n zhvillim e sipr i kan krejt diverse shkaqet e friks s tyre.



Shkaqet e friks s tyre jan m s shumti terrori, ngushtica ekonomike, mungesa e ekuilibrit n shprndarjen e t ardhurave, uria, e probleme t tjera si arsimi e shndeti. Njkohsisht, pr mentalitetin e ktyre vendeve fajtori kryesor i ksaj gjendjeje sht pasiviteti pr t ndryshuar gjendjen. sht nj fakt real, q ende nuk sht formuar as vullneti i prbashkt pr t zgjidhur problemet ,e as nj mjedis tolerance i mjaftueshm pr mirkuptimin mes kulturave.



N ditt tona, pas ngjarjeve t 11 Shtatorit, nuk kemi m nevoj as pr t prmendurn kontradiktat e civilizimeve t Hungtingtonit dhe as pr precedentin e saj, tezn e Toynbee-s Krcnimet dhe Prgjigjet .Kto jan teza arrogante. Kulturat e tjera joperndimore jan nnvleftesuar plotsisht nga kto teza. Aq m tepr, se ideja e kontradiktave tepr t thella q priten mes Lindjes e Perndimit dmton rnd bashkpunimin ndrkombtar, paqen dhe mirbesimin. Me nj fjal tjetr, kto teza i fryjn zjarrit, nderkohe qe ende turbullirat dhe mosbesimi jan ekzistente n arenn nderkombetare, sic po ndodh koht e fundit n rajonin e Kaukazit.



N kt sens, si mbrojtja e nnshtetsis globale nn epitete t ndryshme t kulturave universale, si dhe prcarjet q i behen ndjenjave nacionale me nxitjen e rrymave mikroetnike duke
veime identitetesh superiore ose inferiore, jan nj erozion i vazhdueshm pr identitetet kombetare si dhe nj burim turbullirash mes vendeve.



Sot po e vrejm qart se si prmasat politike t globalizmit, duke cnuar sovranitetin dhe sensin kombetar t shteteve m tepr po bjn dm se dobi.Mjafton vetm rasti i krizs s Gjeorgjis. N kt korniz, nqoftse nuk ia dalim mban t heqin nga mendja e njerzimit frikn dhe obsesionin q sjell kjo periudh, dhe nqoft se nuk gjenden zgjidhje pro aktive pr t shptuar njerzimin nga kjo frik, t gjith do jmi t detyruar t jetojm dit edhe m t vshtira. Sepse ,pr sa koh q kjo periudh e stresuar t vazhdoj, njerzimi nuk do arrij n at nivel cilsor jetese q ndrron.



Mungesa e siguris dhe e tolerancs do t bhet shkak pr rrnime ekonomike, pazgjidhshmri diplomatike, keqkuptime politike dhe dasi t niveleve t ndryshme. Prandaj sht i domosdoshm ndrtimi i mbshtetjes dhe bashkpunimit mes vendeve dhe institucioneve. Kt sot e shprehim me emrin e nj arkitekture t re t siguris ndrkombtare. Kjo arkitektur do realizoj sigurimin ndrkombtar dhe do i hap rrug besimit t njerzve te njeri-tjetri.

N ditet tona po diskutohet shum terrorizmi dhe perceptimet e tjera mbi krcnimet.



Me prfundimin e luftes se ftohte, dalja n sken e disa koncepteve q m par nuk ekzistonin, ose ishin harruar dhe q ndryshuan cilesine e krcnimeve te reja u bn shkak q shtetet ti rishihnin krcnimet.Terrori , tashme sht nje problem global. Nuk eshte e drejte ti lihet as nje feje, kulture apo grupi etnik. Ngjarjet terroriste te 11 Shtatorit 2001 ne SHBA kane vertetuar se asnjehere ska qene me e veshtire se sa sot ta parashikosh se kush eshte armiku, cfare mjetesh ka, kur, ku dhe si do te te godase. Aq me teper, qe kjo ngjarje u ka injektuar organizatave terroriste se eshte i mundur edhe realizimi i veprave shume te veshtira,plus qe u ka dhene atyre nje guxim aventuresk.



Prandaj lufta me terrorin eshte nje pergjegjesi universale e gjithe njerezimit. Kjo periudhe qe po kalojme ka nevoje per nje bashkepunim me te afert dhe konkret, per sa kohe qe te gjitha vendet nuk do kene nje qendrim dhe botekuptim te perbashket, terrori do vazhdoje te marre edhe shume jete te tjera. Sepse terrori ka nje vend shume te rendesishem ne perceptimet asimetrike te kercenimeve. Kur verejme ngjarjet e terrorit dalin ne drite disa fakte.



Se pari, terrori eshte rezultat i nje mosngopjeje te perhapur ekonomike, sociale dhe ideologjike.



Se dyti, ne terror, patjeter qe eksiston nje mbeshtetes ngacmues i jashtem.



Se treti, veprimtaria terroriste e pambeshtetur nga vendet e jashtme, asnjehere nuk eshte jetegjate.



Se katerti, dinamikat e brendshme dhe mbeshtetesit e terrorit nga jashte jane faktori me i rendesishem qe perfton vazhdimesine e terrorit.



Se pesti, vlerat universale ne pikelidhje me globalizmin, jane nje mbeshtetje dhe mjet terrori per vendet ne zhvillim e siper.Pra,terrorizmi, kercenimet ekologjike, organizatat kriminale nderkombetare, epidemite universale, prodhimi dhe perhapja e armeve te shkaterrimit ne mase ,kontradiktat lokale me baza etnike ose fetare, emigracioni i jashteligjshem dhe ndikimet e gjithe ketyre ne vendet perreth dhe ne arenen nderkombetare prbjn kercenimet me konkrete qe po ndikojne gjithe globin ne ditet tona.



Nuk duhet te harrojme asnjehere se njeriu eshte njekohesisht edhe individ i kombit dhe kultures se vet, po edhe pjese e epokes ne te cilen jeton. Aktiviteti, pergjegjesite dhe vendimet e tij jane detyrimisht ndikuese te te dy anet.

Nqoftse te gjitha kombet do te mund te vepronin ne nje atmosfere te tille mirekuptimi eshte shume i mundshem krijimi i nje vullneti te perbashket dhe i nje strukture nderkombetare sigurimi. Fatkeqesisht ne boten e sotme ende nuk eshte formuar nje sistem nderkombetar i tille qe te gjithe njerezit ta ndiejne veten pjese te tij. Ne vend te tij vazhdon eksistencen sistemi i shteteve qe duke mbajtur lidhje te aferta apo te largeta me njeri-tjetrin, mundesojne nje lloj bashkejetese.



Edhe pse perfundimi i luftes se ftohte dhe krijimi i nje sistemi te ri ka sjelle me vete edhe lindjen e shume shpresave per nje pacifizem konstant, eshte bere e qarte se eshte e pamundur qe te arrihen keto ideale, pa kapercyer disa probleme te rendesishme.



Ne kete pike eshte i pamohueshem fakti se na nevojitet patjeter projektimi i nje perspektive qe do i bashkoje te gjithe njerezit dhe do u imponoje atyre sakrifica te ndryshme. Sikurse duhet te ndalojme cdo pengese qe i vihet para ketyre projekteve, duke theksuar divergjencat kulturore dhe te perkrahen aktivitetet qe na afrojne me njeri-tjetrin.



Dhe kjo gje mund te arrihet vetem me nje kooperacion nderkombetar, qe nuk ka me per qellim interesa te ngushta dhe afatshkurtera, por nje aktivitet dhe zhvillim afatgjate.

Mundesia qe te parandalojme nje pjese te konsiderueshme te kercenimeve karshi nesh si individe, karshi shteteve dhe karshi sistemeve nderkombetare eshte deri diku ne doren tone. Mjafton qe te tregojme vullnet dhe vendosmeri dhe te mos humbasim mundesite, ndersa problemet i gjejme kudo qe te jene.



*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombetare.