Intervista

Flet konstitucionalisti i njohur, i cili analizon n hollsi Kodin Zgjedhor

Zbatimi i Kushtetuts dhe Kodit Zgjedhor sht ajo ka propozon konstitucionalisti Niazi Jaho n intervistn e dhn pr gazetn “Shqip”, lidhur me flett e votimit dhe krkesn pr referendum. Konstitucionalisti Jaho ka dhn leksionet q spektri politik apo institucionet kompetente duhet t ndjekin pr t qen brenda kornizave ligjore.


Po afron shtatori. Pas disa muajsh do t zhvillohen zgjedhjet lokale. Vazhdon diskutimi nse flett e votimit prfshihen ose jo n materialet zgjedhore. N aspektin ligjor t problemit do t dshironim t dinim mendimin tuaj.


Jam shprehur publikisht edhe m par, se flett e votimit jan pjes ose element prbrs t materialeve zgjedhore.


Kjo pyetje n median e shkruar dhe n at elektronike u sht
edhe personave t tjer. Disa prej tyre kan prdorur shprehjet “kam mendimin se”, ose “mendoj se”. N vetvete kto jan shprehje modeste. N rastin konkret do t preferoja t mos prdorja shprehjet e msiprme dhe as t bja komente. Ligji sht i qart. Ai flet vet. Prse t mos i referohemi atij?!


Le ta fillojm me kreun II t Kodit Zgjedhor q titullohet “Prgatitja e dokumentacionit zgjedhor dhe drgimi i materialeve zgjedhore”. Po citoj 3 nene t ktij kreu: nenin 97 t titulluar “Flett e votimit”, ku n pikn 1 thuhet: “Pr zgjedhjet pr Kuvendin, zgjedhsi voton me nj flet votimi me ngjyr dhe form t njjt pr t gjitha zonat zgjedhore. N nenin 99 t titulluar “Drgimi i materialeve zgjedhore nga KQZ-ja n KZAZ” thuhet se KQZ-ja drgon n selit e KZAZ-ve materialet e mposhtme zgjedhore dhe t parn prmend flett e votimit (Pika 1 germa “a”). Po n kreun II prfshihet edhe neni 100 q titullohet “Drgimi i materialeve zgjedhore nga KZAZ-ja n KQV” dhe si t tilla rreshtohen: a) kutit me materialet zgjedhore; b) kutin/kutit e votimit; c) vulat dhe kodet e siguris; dh) mjetet e tjera t nevojshme pr procesin e votimit.


Vazhdojm me kreun IV t titulluar “Dorzimi i materialeve zgjedhore dhe numrimi i votave”. N pikn 1 t nenit 115 t ktij kreu thuhet: “KZAZ-ja cakton pr marrjen n dorzim t kutis/kutive t votimit me flett e votimit dhe kutis/kutive me materialet e votimit...”. Po n kreun IV prfshihet edhe neni 138 q titullohet “Kqyrja e materialeve zgjedhore”, ku n pikn 1 bhet fjal si pr materialet zgjedhore n kutit e materialeve zgjedhore, edhe pr flett e votimit q ndodhen n kutit e votimit, ndrsa n pikn 3 t nenit 138 parashikohet rinumrimi dhe/ose rivlersimi i votave. Si dihet, n Kodin Zgjedhor prcaktohen edhe kompetencat e KQZ-s (neni 21). N t, ve t tjerave prmendet e drejta e KQZ-s pr t nxjerr n baz dhe pr zbatim t ligjit udhzime me fuqi juridike n t gjith territorin e Republiks s Shqipris. Mbshtetur pikrisht n kt nen, KQZ-ja ka lshuar udhzimin Nr. 5, dat 12.03.2009 t titulluar “Pr administrimin e materialeve zgjedhore q do t prdoren n zgjedhjet pr Kuvendin e Shqipris”. Ky udhzim u referohet neneve 99, 100, 115, 116, 122 pika 4 dhe 138 t Kodit Zgjedhor (katr prej ktyre neneve m lart iu referova edhe un).


KQZ-ja pr “udi”, sikur ta parandiente diskutimin (ose konfliktin) q vazhdon edhe sot pr flett e votimit “nse prfshihen ose jo ato n materialet zgjedhore”. E them kt, sepse n nenin 2 t udhzimit t msiprm t titulluar “Parime t Prgjithshme”, thuhet: “N kuptim t ktij udhzimi, materiale zgjedhore quhen t gjitha materialet t cilat do t prdoren nga administrata zgjedhore n funksion t procesit zgjedhor”.
Prandaj prgjigjen e pyetjes q krkoni sqarime nga mua, n aspektin ligjor, e ka dhn para 17 muajve KQZ-ja n udhzimin Nr. 5, dat 12.03.2009 (shih Fletoren Zyrtare Nr. 30, dat 19 mars 2009).


Nj grup nismtarsh i jan drejtuar KQZ-s pr t vn n lvizje nj referendum q zgjedhsit t shpreheshin nse duhet t rinumrohen flett e votimit, dhe nse po, kush duhet ta bj rinumrimin, KQZ-ja apo shoqria civile. ’mendoni pr kt?


Pr kt krkes ka informuar media, por me saktsi dhe me tekstin e plot t ksaj krkese nuk jam njohur. Ka mundsi q krkesa sht mbshtetur n nenin 150 t Kushtetuts (Pika 1) dhe nenin 126, pika 5 t Kodit Zgjedhor. N nenin 150 t Kushtetuts thuhet se “Populli, nprmjet 50 mij shtetasve me t drejt vote, ka t drejtn e referendumit pr shfuqizimin e nj ligji, si dhe t’i krkoj Presidentit t Republiks zhvillimin e referendumit pr shtje t nj rndsie t veant”.


N rastin konkret nuk bhet fjal pr shfuqizimin e nj ligji, por pr shtje t nj rndsie t veant. Edhe neni 126, pika 5 e Kodit Zgjedhor, parashikon fillimin e procedurave pr referendumin, “pr nj shtje t nj rndsie t veant”.


Nuk e di se si grupi nismtar e ka argumentuar faktin q ky referendum i prgjithshm krkohet pr nj shtje t nj rndsie t veant. E them kt sepse n nenin 126, pika 5 t Kodit Zgjedhor, thuhet: “Krkesa... pr nj shtje t nj rndsie t veant, duhet t prshkruaj qart shtjen q shtrohet, rndsin e saj...”. Nuk besoj q krkesa pr rinumrimin e fletve t votimit t konsiderohet nj shtje e nj rndsie t veant. Po pse t mos jet t themi e nj rndsie t veant edhe kqyrja e listave t zgjedhsve, apo ndonj material tjetr zgjedhor?! Nse pr kt problem ka konflikt partiak, ose nuk merren vesh partit politike, kjo s’do t thot se n kuptimin e nenit 150, pika 1 t Kushtetuts, apriori kjo konsiderohet shtje e nj rndsie t veant. N kt fush mendoj se nuk kemi ndonj boshllk ligjor dhe as ndonj ligj q duhet t shfuqizohet. Po t kishte ndonj ligj t till, referendumi mund t krkohej pr shfuqizimin e tij. Ne kemi 3 nene t Kushtetuts “Pr referendumet”, 11 nene t Kodit Zgjedhor ku bhet fjal pr “parimet dhe procedurat pr zhvillimin e referendumit”, nenin 77, pika 2 t Kushtetuts, q parashikon ngritjen e komisioneve hetimore parlamentare, ligjin “Mbi Organizimin dhe Funksionimin e Komisioneve Hetimore t Kuvendit”, Kodin Zgjedhor q prcakton far prfshihen n materialet zgjedhore, vendimin e Gjykats Kushtetuese t vitit 2003 q interpreton nenin 77 pika 2 t Kushtetuts, nenin 23 t Kushtetuts q sanksionon t drejtn e informimit, si edhe ligjin Nr. 8503, dat 30.06.1999 “Pr t drejtn e informimit pr dokumentet zyrtar”, n nenin 3, n t cilit thuhet: “do person shqiptar ose i huaj juridik ose fizik ka t drejt t informohet n lidhje me veprimtarin e organeve shtetrore dhe t personave q ushtrojn funksione shtetrore pa qen t detyruar t shpjegojn motivet. Dispozitat kushtetuese dhe ligjore q prmendm m lart mendoj se jan plotsisht t mjaftueshme pr t zgjidhur shqetsimin qytetar t nismtarve t krkess pr organizimin e nj referendumi. Pa paragjykuar aspak nismn e ndrmarr pr kt referendum, qllimin e mir pr t’i dhn prgjigje nj shtjeje q ende partit politike nuk gjejn gjuhn e prbashkt, e shikoj t nevojshme t prmend se deri m sot dialogu sht jashtparlamentar. N kt drejtim nuk ka filluar ndonj procedur parlamentare, nuk sht marr ndonj vendim, nuk sht prcaktuar objekti dhe plani i hetimit t zgjedhjeve t 28 qershorit 2009.


Cili mund t ishte vendimi apo qndrimi i KQZ-s lidhur me kt krkes?


Parashikime t tilla nuk mund t bj. Do t dshiroja q KQZ-ja t zbatonte Kushtetutn dhe Kodin Zgjedhor, t kishte gjithashtu parasysh edhe vendimin Nr. 25, dat 24.07.2009 t Gjykats Kushtetuese me objekt shqyrtimin e vendimit Nr. 47, dat 05.06.2008 t KQZ-s.








#