1

Q n muzgun e fmijnis s hershme mbaj mend nj prrall me moral didaktik, t ciln gjyshja ime ma rrfente pambarimisht, por njditzaj, papritmas ma rrfeu me finale t ndryshuar dhe shoqi dor nga varianti i ri, sado q un prisja zemrngrir finalen e variantit t par. sht fjala pr historin e babait plak t tre djemve q vdes n shtrat. Para se ti mbyll syt e t niset pr atje ku shkojn e skthehen, djemt e pyesin atin e tyre:

- far pasurie na ke ln baba?

- Grmoni n kopsht, - u thot ai, - grmon thell e m thell dhe do t gjeni nj qyp me florinj.

Bijt i prvishen puns. Edhe sot ndjej ritmin monoton t kallzimit t gjyshes: Grmo e grmo, grmo e grmo, grmo e grmo.... E shquaja qart vizllimin metalik t kazmave q nguleshin n dheun e but, ritmin e goditjeve, shpatullat dhe ballt e tyre t djersitur nn diellin pranveror, duke u fundosur kokngjeshur n gropn e madhe t alegoris s plakut, i cili, pa pik mshire i priste prskej, matan paravolis. do vit, mandej, kopshti i vllezrve jepte prodhime t bollshme dhe sdi se cili prej vllezrve rrahu i pari ballin ndrmjet rreshtave t tekstit pr floririn e nnkuptuar me vones. Mirpo ime gjyshe u tregua m mizore se plaku i rrfenjs. Ajo i shfarosi t gjitha nntekstet dhe pa asnj aludim ndrmjet rreshtash m oi gjithher n nj finale t pashmangshme, duke ruajtur nga kallzimi i mparshm vese monotonin e zbrdhylt t prsritjes s rrfimit: Grmo e grmo, grmo e grmo, grmo e grmo.... Si n nj fil t marrt qmtoja deri n imtsi harkimin e vrullshm t krahve, nguljen nervoze t kazms dhe lugt e lopatave q pastronin prmbrapa. Por gjyshja prsriste acarueshm kallzimin, teksa ndrronte me shkathtsi shtizat e orapeve q thurte, gjersa, befas, kazma pushoi, lopatat nuk u ndjen. Nuk po grmohej m. Epo shyqyr, thash.

- E gjetn qypin?

- Qypin e gjetn, po thuaj sa e thell shkoi gropa!

- E thell, sa?

- E thll sa nuk mjaftonin litart e gjith kuajve t katundit pr ti nxjerr prej andej ku qen rrapos.

- Po qypin, gjyshe?

- E hapn dhe qypin dhe e gjetn t mbushur rrafsh e buz pr buz me....

- Florinj! brita triumfator.

- As mos t t rrej mendja! tha, duke krcnuar ashpr me gishtin tregues, duke mbajtur nj shtiz ndr dhmb.

- Po me far pra? pyeta pshtymthar nga ankthi.

- Me mut! tha vrazhd dhe heshti nj cop her.

- Prandaj, mos t t rrej mendja t gjesh florinj me kazm, por mesohu ti iksh asaj, - sosi ftoht ajo.



2

Them se gjyshja m shprfaqi pr her t par, n stilin e saj, fytyrn e prapme t prralls, aspak ngushlluese. Realiteti n shtpi ishte krejt i ndryshm nga ai jasht pragut. Shkolla, librat, slloganet, kngt q na vinin n goj ti kndonim, nuk prputheshin krkund, nuk kishin pik lidhjeje me mizerjen e prditshme n shtpi, me varfrin, urin, zhelet me t cilat mbulonim shtatin, me haren fmijnore q reduktohej trishtueshm. Prtej pragut, gjith e m qart shprfaqej nj bot e ndrlikuar, e huaj, deri diku armiqsore. Kt e ndjenim un, vllezrit e mi dhe motra, kur bashkmoshatart tan dhe ndonj nga msuesit zun t na thrrisnin n aste nervozizmi bir reaksionari, t deklasur, armiq t klass. Jasht pragut t shtpis, n oborrin e shkolls, pr pushim t gjat, nuk e harroj mallngjimin e beft q m kapte kur shihja vllezrit e mi apo motrn.



Ka qen nj dit dimri me dbor e tufan kur shkolla e pezulloi msimin. Vocrrakt nuk mund t dilnin n oborr se i prlante shtjella q trandte hatullat dhe atin. Nj nga nj mbrritn prindrit, i ngarkuan n shpin bijt e tyre dhe u larguan. Kisha mbetur vetm un, msuesi kujdestar i fillores dhe dy-tre msues t tjer.

- Po ktij, si do tia bjm? pyeti t tjert msuesi im kujdestar.

- Nuk erdhi kush ta marr! shprehu ai habin dhe zhgnjimin e tij.

- Kush sht i ati? mrmriti nj msuese e re me nj skelet t holl syzesh q i vizlloi pikllueshm.

- Lre krahthatin... E ka n burg, - tha ai pr tim at.

- Mor, si nuk u kujtua asnjri prej komshinjve...! pshertiu msuesja e re.

Pa gjetur kurrfar zgjidhjeje tjetr, msuesi im i fillores vendosi t m marr n shpin. Ngula kmb se nuk doja, por ai as q m pyeti: m ngarkoi si qengj flije kaliqaf dhe m urdhroi t mbahesha. M lshoi para ports s shtpis son. Hyra brenda dhe qava. Im at ishte n burg. Na kishte ln t deklasuar dhe n dit tufani, skishte kush t na sillte n shtpi.



3

Kishte disa muaj q i lutesha nns time t m blinte pantallona. Gjja q urreja m shum asokohe ishin tutat 140 lekshe ose tutat prej fanellate t kuqe 210 lekshe. Megjithse kto t fundit kishin nj xhep prapa, m dukej skandaloze t shkoja n shkoll me to, veanrisht kur kishte er: ato fryheshin dhe n mes e posht m ngjante vetja si specat gogozhare. Pastaj m dukej fyese q nga gjith djemt e klass, un isha i vetmi, akoma me tuta. T tjert i kishin veshur pantallonat q n klas t par. Madje me vijn vertikale t hekurosjes. Mbanin madje dhe rryp.

N nj dyqan t Peshkopis, i tregova nns sime nj pal pantallona kadifeje, kafe t errta, me vija t holla mu si fijet e krpudhave. E dija q nuk i kishte parat, por i thash q, ndonjher, kur t kishte, doja t mi blinte pikrisht ato. Me ne ishte dhe nj plak vejane e fisit ton, e veshur gjithnj me t zeza, t ciln e thrrisnim Nana e vogl. Ajo jetonte e vetme n nj shtpi-prtrollz, vetm me nj dhi shyt, fut t zez q e ndiqte ngado, m besnikrisht se nj qen. Dhia e zez kishte ca sy t mdhenj, oval, cekull t jeshilt e t vmendshm dhe dukej se kuptonte gjithsa kuvendohej. Nna ime doli jasht, ku ndan rruge priste plaka, e cila n at ast po qeraste dhin e zez me nj dor sheqer pluhur qe vettinte nn diell. Dhia, si m sht fiksuar n kujtes, lpinte ngeshm sheqerin me gjuhn uditrisht t kuqe, gj q se kam ndeshur kurr m tek dhit e tjera. Mandej, si sosi me dhin, plaka zgjidhi cepin e shamis dhe i dha nns sime nj pesqind leksh, hua, me t cilat historikisht bleva panatallonat e para n jet.

Kur u kthyem n shtpi, i vesha pantallonat dhe menjher dola n kopsht. Matan gardhit, plaka di harrte nn hijen e nj kajsie. Kaprceva gardhin dhe me ngazllim t madh brita:

- Shih, nan e vogl, pantallona kadife! Pantallona kadife!

Ajo drejtoi paksa shtatin, m pa me ca sy uditrisht t zbrazt dhe tha npr dhmb:

- Po, po... pantolle kadife e borxhi pr bithe!

Kruajta veshin dhe erdha vrdall kajsis. Pash nnn q rrshqiti prskej gardhit, gati me vrap pr nga shtpia e gjyshes. Pastaj u vetadhurova duke kqyrur pantallonat dhe prap su prmbajta: Nan e vogl, shihi si m rrin! Pantallona kadife!

Mu prgjigj, po njlloj, pa e ngritur kokn

- Po de, po... Pantolle kadife, borxhi pr bithe!

- Pantollet do ti mbajm, borxhin do ta lajm!

Ishte nna ime q kishte kthyer prgjigjen me z t fort, teksa shtyu trinn e gardhit dhe i zgjati pesqind lekt plaks, n heshtje t plot. Kjo sken nuk zgjati shum. At e mbylli dhia e zez q u ngrit nga rrza e trungut t kajsis ku qe ulur m nj krcitje si thyerje shkarpash n gjunj, e mandej me nj teshtim t fort. Un ndoqa pa fjal time am me ndjesin sikur pantollanat m jepnin shum vap.



4

Gjith paraditen endesha npr kopsht me elsin e madh t shtpis t varur n qaf. Prtej avllis, dy motra binjake, n nj klas m mua, hypur maj nj dardhe prsrisnin me z t lart, pr t qindtn her, vjershn e Kndimit q duhej t msonim prmendsh pr pasdite:



Natn kur si ilimit

I merr gjumi bagtit,

bn o Balo, Balo ti?

Porsi trim un vrtitem

Dhe me ujqit kacafytem...



Vrtitesha dhe un npr kopsht nga mrzia. Doja t hyja n muhabet me binjaket prtej avllis, maj dardhe, por sa matesha tu drejtohem, m binte ndrmend se dje qem zn dhe ato m kishin quajtur i prekur. Yt, t prekur, t prekur, t prekur! Vllait m t madh, sa ktheva n shtpi, i bra kto pyetje:

- Pse na quajn t prekur? Kush na ka prek? Ku duket se na kan prek? Me far gishtash na kan prek? Me gishta me llom?

Vllau m qetsoi. Tha se e kan pr shkak t babait q kemi n burg dhe se t kesh baban n burg, do t thot t jesh kundra.

- Kundra kujt?

- Kundra t gjithve.

Dhe ja, sillesha npr kopsht, nga njri skaj n tjetrin, por un nuk isha kundra binjakeve, edhpse m kishin quajtur i prekur. Por prap, mbaja inat. Befas n fund t kopshtit g