Drejtuesi i ekspedits shqiptaro-franceze Jean-Luc Lamboley e quan Apolonin sitin m t rndsishm n Shqipri pr sa i prket pasuris arkeologjike. Sipas tij, tri zbulimet e rndsishme t ditve t fundit e konfirmojn kt. Ndrkoh, drejtori i zyrs s koordinimit dhe administrimit t parkut, Marin Haxhimihali, shprehet se numri i turistve ka ardhur n rritje


Arkeologt francez dhe shqiptar vazhdojn t grmojn n Apoloni. Gjetjet e ditve t fundit e kan kthyer vmendjen nga ky park arkeologjik. Dy buste romake dhe nj kmb bronzi jan rezultatet e vitit t katrt t ekspedits shqiptaro-franceze. Drejtuesi i pals franceze, Jean-Luc Lamboley, profesor i Universitetit Lyon 2 n Franc dhe dekan i Fakultetit t Shkencave Humane, e quan Apolonin nj nga sitet m t rndsishme n Shqipri pr sa i prket pasuris arkeologjike. Ndrkoh, drejtues pr paln shqiptare sht Faik Drini, specialist i Institutit t Arkeologjis n Tiran. Zbulimet e fundit, dshmi e pasuris s madhe q gjendet ende n nntokn e Apolonis, shihen si fakt pozitiv pr t zhvilluar m tej turizmin kulturor n kt park arkeologjik. Jean-Luc Lamboley n intervistn e mposhtme, e cilson Apolonin si “Pompei” i Shqipris.


Ditt e fundit jan kryer nj sr zbulimesh n Apoloni. Jan gjetje t rastsishme apo vijn pas nj pune studimore?


Pas disa vite studimesh n zonn e qytetit, n Agora dhe n zonn e “vilave” romake, kt vit filloi grmimi i rregullt me qllim nxjerrjen n drit t monumenteve t parashikuara paraprakisht. N zonn e vilave romake, e njohur ndryshe si sektori G, po grmohet n nj kanal q ndan viln romake t zbuluar vite m par dhe nj vil tjetr e identifikuar q pritet t zbulohet n t ardhmen. Grmimet e filluara m 9 gusht 2010 kan nxjerr n drit objekte dhe t dhna shum interesante, me vlera t mdha studimore e njkohsisht dhe pr trashgimin kulturore shqiptare. N javn e par t grmimeve, zbulimi i disa objekteve, si busti i nj qytetari nga Apolonia, q ndoshta i prket njrs nga vilave ku po studiohet, i prket periudhs romake n erekun e fundit t shekullit II pas Krishtit, i realizuar sipas stilit t prdorur gjersisht n Perandorin Romake, atij t Antonimeve, por i punuar n qytetin e Apolonis dhe i prket shkolls Apoliniate t skulpturs, si nj nga shkollat m t mira t Iliris. Mnyra e punimit t flokve, muskulaturs etj., jan detaje dalluese. Po n kt sektor u gjet edhe nj objekt i rndsishm q daton n t njjtn periudh me bustin. sht nj kmb bronzi e nj statuje q duket se ka pasur dimensionet natyrale t nj njeriu, ku dallohet nj punim i mir i anatomis s kmbs dhe i sandales q mban n t. Ndr objektet e tjera t zbuluara jan edhe monedhat e shumta prej bronzi, objekte zbukurimi po prej bronzi, afreske dhe mozaik t fragmentuar q vijn nga ambientet e brendshme t vils.


Prej katr vjetsh kjo ekspedit po vepron n Apoloni. Si arkeolog, si do ta prkufizonit kt park arkeologjik?


Nisur nga pasurit arkeologjike q mban t fshehura ky qytet, Apolonia sht siti m i rndsishm n territorin e Shqipris dhe ndoshta “Pompei” i Shqipris. Ndr koh ky qytet sht braktisur. S pari, nga trmetet e njpasnjshme n shekullin IV mbas Krishtit e po ashtu nn presionin e sulmeve barbare qyteti thuajse ngeli nj qendr e vogl kishtare. Me kalimin e kohs rrnojat e tij u mbuluan nga dheu dhe ruhen edhe sot. Nj pjes e objekteve u fshehn dhe kt e dshmon busti q u gjet i fshehur n kanalin midis dy vilave, ndoshta n nj periudh lufte. Nga shekulli IV mbas Krishtit dikush do e ket fshehur pr ta marr me qetsimin e situats, gj q duket se nuk ka ndodhur. N sektorin e Agoras zbulimet e ktij sezoni jan dhe m t rndsishme, duke konsistuar n zbulimin e nj shtitoreje t madhe me drejtim lindje-perndim, e vrtetuar kjo dhe nga zbulimi i elementeve arkitektonike t zbuluara. Objektet e shumta t zbuluara deri m sot, por dhe ato n fondet e muzeut mund t vihen n shrbim dhe t nj muzeu n Apoloni, i premtuar dhe nga vizita e ministrit, i cili theksoi se n shtator do t fillojn punimet pr muzeun arkeologjik t Apolonis.


Tri objektet jan gjetur n t njjtin vend dhe i prkasin t njjtit stil. Do t vazhdohet m tej me studimin e tyre?


Gjetjet e ktij viti mund t’i prkasin t njjts banes nga e cila jan hedhur kto objekte n kt kanal kullues. N rast se supozojm q kto buste vijn nga e njjta banes mund t themi se t dyja bustet mund t jen t s njjts familje, edhe pse jo burr e grua. Por, pr t vrtetuar kt duhet punuar ende. Akoma nuk mund t flitet me siguri pr datimin e bustit t fundit, por ndoshta mund t themi se mund t jet n fund t periudhs s Antonimit t shekullit t dyt p.e.s. Busti femror ka shum dmtime, pasi sht gjetur i vendosur me shpin sipr dhe ka marr nj shtres zmri, e cila sht e vshtir pr ta pastruar. Kjo krkon nj specialist t Muzeut Kombtar n Tiran, i cili mund ta restauroj at plotsisht.


Drejt Apolonis

N pikun e sezonit turistik, Apolonia ka marr gjith vmendjen mediatike pr zbulimet e rndsishme gjat ditve t fundit. Nisemi drejt parkut arkeologjik. Nuk sht vshtir t orientohesh. Sinjalistika q n qendr t Fierit t tregon rrugn q duhet ndjekur. Pasi l pas zhurmn e zons industriale t Fierit dhe kaprcen nj trase hekurudhore, mbi t ciln m shum kalojn makina dhe njerz, udhton n drejtim t veriperndimit, n rrugn pr n Seman. Diku n kilometrin e gjasht t ktij segmenti, kthehesh n t majt dhe pr pak minuta prshkon fshatin e Pojanit, q i prket Komuns Drmnas. Rruga pr n qytetin antik sht ende me nj infrastruktur jo t mir. Pas kaprcimit t kthinave fundore t fshatit Pojan, t del prpara kodra pas s cils ndodhet Apolonia. Tabela e parkut sht vendosur q n hyrjen kryesore t tij, atje ku ndodhet edhe kufiri ndars midis zons s banuar dhe vet territorit t mbrojtur t parkut. Fare leht brenda territorit t parkut sheh pata edhe biba, por edhe bagti t tjera si lop e dele. Banort ia din vlerat Apolonis, por e shprfillin at ndrsa n oborret e shtpive nuk ngurrojn t mbajn edhe ndonj gur t lasht. Ata thon se i prdorin gurt n fjal pr t mbajtur mullart e barit, apo edhe si vende pushimi. N Apoloni zhvillohen mjaft aktivitete kulturore, t cilat prve jehons q projn duhet thn se ln pasoja n strukturn e parkut. Apolonia dhe zona prreth u shpalln Park Arkeologjik n vitin 2006, me qllim zbatimin e programit t qeveris shqiptare pr nxitjen e turizmit kulturor. Drejtori i zyrs s koordinimit dhe administrimit, Marin Haxhimihali, shprehet se kjo praktik ka dhn frytet e veta n rritjen e numrit t turistve. “Shifrat e vitit t kaluar dshmojn m s miri se shndrrimi i zons antike t Apolonis n park arkeologjik ka qen nj veprim i suksesshm. Gjat vitit 2009, Apolonia sht vizituar nga nj numr rekord prej 32000 turistsh, numrin m t lart t vizitorve n gjith historin e qytetit t lasht”, shprehet Haxhimihali. Pr sezonin turistik 2010, zyra e administrimit t parkut arkeologjik ka marr t gjitha masat pr pritjen e nj numri edhe m t madh turistsh, duke zgjeruar zonn e vizitueshme n park. Pr periudhn janar-qershor 2010, sipas drejtorit t zyrs s administrimit dhe koordinimit t Parkut Arkeologjik t Apolonis, ka 18% m tepr turist t huaj n krahasim me t njjtn periudh t vitit t kaluar. Sipas tij, mbshtetja financiare e MTKRS-s ka mundsuar prsosjen e rrjetit t sinjalistiks dhe t shtigjeve turistike, duke
t mundur dyfishimin e zons s vizitueshme brenda parkut arkeologjik. Nga t dhnat zyrtare thuhet se vetm gjat muajit korrik, Apolonin e kan vizituar 900 turist, q sipas Haxhimihalit sht nj numr i knaqshm, duke pasur parasysh q n kt periudh turistt synojn detin. Ndrkoh, rritja e turistve ka ndikuar edhe n kontakte t prhershme me agjencit turistike pr t mundsuar pritjen e grupeve n do koh, madje edhe jasht orareve normale t hapjes.








#