Jeta e Kolë Bojaxhiu, patriotit dhe humanistit shqiptar


Nga Gjek Gjonlekaj/ New York   

 

360_saint_teresa_1005Pothuajse t gjithë autort e huaj q shkruajn pr Nn Terezën, theksojn n mnyr t veçant atdhedashurin e prindrve t saj, sidomos t babait, Kol Bojaxhiut. Prelati austriak Mons . Leo Masburg n kapitullin e 9-t t librit Nn Tereza e Kalkuts (portret personal) botuar nga Ignatius Press n Shtetet e Bashkuara n vitin 2011 shkruan shum edhe pr babain e saj Kol Bojaxhiun. Ai shkruan se Kol Bojaxhiu kishte lindur n Prizren. Pas vitit 1900 ishte vendosur n Shkup,i cili n at koh quhej Uskup, tani kryeqytet i Maqedonis. Atje punoi si farmacist dhe m von si arkitekt, deri kur u b ortak n nj ndrmarrje me nj koleg. Dranja, nna e Gonxhe Bojaxhiut ishte 16-vjeçare kur u martua me burrin e saj Kol Bojaxhiun. Ai ishte 34 vjeç, domethn 18 vjet m i moshuar se nusja e tij. N vitin 1905 Dranja lindi vajzn e par t ciln e pagzuan me emrin Age, dhe n vitin 1908 lindi djalin, Lazri. Dhe m 26 gusht t vitit 1910 erdhi n kt bot Agnes(Gonxhe) Bojaxhiu.

N vitin 1910 Shkupi kishte 47 mij banor shumica shqiptar t besimit mysliman. Shkupi kishte shum banor t besimit ortodoks. Katolikt ishin pakic,por shum t vendosur. Shkupi ishte nn sundimin e Perandoris Otomane deri n Luftn e Par Ballkanike, q filloi n vitin 1912 dhe pastaj u b pjes e Serbis.


Nn Tereza nuk sht par kurr pa rruzar n dor. Rrnjt e devotshmris burojn nga fmijria e saj. Nna e tyre ishte shum fetare. Gonxhja msoi prej nns dimensionin social t besimit. Ajo vizitonte vazhdimisht t smurt dhe t varfrit. Familja e Nns Tereze ishte shum e zhvilluar deri n kohn kur vdiq babai i saj n moshn 46-vjeçare. Kol Bojaxhiu ishte tepr i interesuar pr çshtje politike dhe luftonte pr t drejtat e shqiptarve dhe pas nj koh u b antar i kshillit t qytetit t Shkupit. N vjeshtn e vitit 1918 nj delegacion i kshillit t qytetit t Shkupit ku bnte pjes edhe Kol Bojaxhiu udhtuan pr n Beograd t ftuar pr nj mbledhje. Posa u largua nga Beogradi, Kola u smur rnd,duke prjetuar dhimbje t mdha. Pasi arriti n Shkup u shtrua urgjentisht n spitalin e atij qyteti dhe vdiq disa or m von.


Lazri, djali i tij tr jetn ka qen i bindur se babain e tij e kishin helmuar serbt pr shkaqe politike. Lazr Bojaxhiu ka qen kolonel n Ushtrin Shqiptare para Lufts s Dyt Botrore. Ai kishte mbaruar Akademin Ushtarake n Itali. Ai u largua nga Shqipria n fillim t Lufts s Dyt. Lazr Bojaxhiu kishte shum miq shqiptar n diaspor sidomos n Itali dhe n Shtetet e Bashkuara. Ai vizitoi disa her New York-un Boston-in dhe qytetet e tjera ku jetojn shqiptart. Ai pritej mir dhe me nderime n New York, bile merrte pjes n aktivitete t ndryshme kombtare. Bile n nj seminar n Universitetin Columbia, Lazr Bojaxhiu e kishte kundrshtuar Profesor Stavro Skendin pr disa pikëpamje akademike rreth kulturs shqiptare. Ai ishte shum i nderuar n shoqrin italo-amerikane. Si vlla natyror i Nns Terezës ishte shum i privilegjuar edhe n shoqrin amerikane. Ai merrte pjes n konferenca ndrkombtare dhe n ceremoni t ndryshme ku merrte pjes Nna Tereze. Ai fliste shum pr çshtjen shqiptare. Lazr Bojaxhiu vdiq n vitin 1981 n Palermo t Siçilis, n moshn 73 vjeçare. Disa dite pas vdekjes s tij Kardinali Cooke i New York-ut tha pr t meshn e drits n Katedralen Shn Patriku.

Nna Tereza vdiq me 5 shtator t vitit 1997. Prej asaj dite e deri n ditn e varrimit me 13 shtator shtypi qendror dhe mjetet e tjera elektronike t informacionit t Indis u morn me biografin dhe veprimtarin e Nns Tereze, duke vn vazhdimisht n dukje gjenocidin serb kundr shqiptarve. Gazetat e Indis shkruanin se babai Nns Tereze, Kol Bojaxhiu, ishte helmuar n Beograd nga serbt anti-shqiptar. Gazetat shkruanin gjersisht pr gjenocidin serb n Ballkan, sidomos n Bosnj dhe n Kroaci, pasi q lufta n Kosov ende nuk kishte filluar. Shum nga ato shkrime i lexova gjat ditve sa qndrova n Kalkut pr varrimin e Nns Tereze.


f1_06kole-bojaxhiu1370521689Shum autor t huaj kan vn n dukje atdhedashurin e Kol Bojaxhiut. Ata shkruajn se Kol Bojaxhiu organizoi nj pritje madhshtore n shtpin e tij me rastin e Shpalljes s Pavarësis s Shqipris me 28 Nntor t vitit 1912. Bile n at gzim t madh kombtar kishte marr pjes edhe Bajram Curri. Gjith natn knduan dhe kishin shtn me arm. Bajram Curri i krkoi falje Dranes pr gjumin e trazuar t fmijve. Dranja ishte përgjigjur se Lazri e Ageja mund t jen trazuar, por Gonxhes as topat nuk ia prishnin gjumin. Gazeta The Washington Post n shtator t vitit 1997 shkruante se Gonxhja e vogl shum her kishte knduar pr Ditn e Pavarësis s Shipris. Babai i saj Kola e detyronte t kndonte n ceremonit e 28 Nntorit. Gazeta shkruante se Nnë Tereza ndoshta mund t ishte nj soprano e mir. Nn Tereza thot se shtpia e tyre n Shkup ishte shndrruar n nj Kuvend (Parlament) pr çshtje shqiptare. Dera e shtpis son ishte gjithmon e hapur pr patriott shqiptar, thot ajo. Pas vdekjes s babait patriott shqiptar nuk vinin m n shtpin ton, sepse u shndrrua n nj shtpi lutjesh fetare.


M 1934 Dranja dhe motra Age u vendosn n Tiran.

Me rastin e 100-vjetorit t Pavarsis s Shqipris sht folur e shkruar shum pr patriott shqiptar. Por asnjher nuk sht prmendur emri i Kol Bojaxhiut. N qoft se merret parasysh veprimtaria e tij kombtare, vdekja tragjike dhe misterioze, Kol Bojaxhiu meriton t nderohet si nj patriot i vrtet. Ai bashkpunoi me intelektualt dhe patriott m t njohur t kohs. N shtpin e tij gjetn mbshtetje Hasan Prishtina, Lazr Mjeda, Mati Logoreci, Bajram Curri dhe t gjith intelektualt dhe patriott shqiptar. Kol Bojaxhiu ishte arkitekt dhe farmacist dhe pr nj koh t gjat i ushtroi si specialist kto profesione. Kole Bojaxhiu ndertoi disa objekte kulturore ne qytetin e tij. Ai ishte humanist dhe filantropist. Luftoi tr jetn pr Shqipri etnike dhe bashkim kombtar. Kt qllim e kishte deklaruar n takimet e tij me patriott e Rilindjes shqiptare. Pr qndrimet e tij politike tregonin djali i tij Lazri dhe Nna Tereze. Ajo u shmangej deklaratave politike,bile as pr helmimin e tij nuk ka folur kurr sepse parimi i saj moral e shpirtror nuk e lejonte nj gj t till. Pr vdekjen e tij tragjike dhe misterioze fliste vazhdimisht Lazri, bile edhe para autoriteteve t larta t vendeve t ndryshme. Jeta,veprimtaria dhe varret e Bojaxhive shtrihen n gjith ant e Arbris,dhe t diaspors e deri n Indin. N tok e n qiell Familja Bojaxhiu prbn hartn m t vrtet t Shqipris etnike. Dranja e Gjakovs, Kola i Prizrenit. Ageja, Lazri e Gonxhja t Shkupit ku edhe prehet Kola. Ndrsa n varrezat e Sharrs n Tiran pushojn n amshim Dranja e Ageja.Prtej detit atje n Palermo t Siçilis pran shum arbreshve pushon n prjetsi Lazr Bojaxhiu. Ndrsa n Kalkut t Indis prehet bija m fisnike e racs arbrore Nna Tereza.


Pr Kol Bojaxhiun nuk jan
studime t mjaftueshme nga historiant shqiptar. Natyrisht se serbt i kan humbur ndoshta t gjitha gjurmt e veprimtaris s tij. Por mbase ka mbetur diçka n arkivat historike t Serbis dhe vendeve t tjera ku veproi. Kol Bojaxhiu punoi tr jet