Dashuri e flakt n fillim, faz e shuarjes n mes dhe mall pr m shum tani: Bilanci i marrdhnieve plot ulje ngjitje mes presidentit t SHBA-s, Barack Obama dhe Europs.


Nisi n vern e vitit 2008 si nj fest e madhe dashurie n obeliskun e fitores n Berlin. Gjermant e europiant e brohoritn burrin, q me sloganin “yes we can” pushtoi zemrat. Nuk dihej mir, se ’mund t bnte lufttari elektoral Barack Obama, por ai prhapte optimizm e n radh t par prfaqsonte ann e kundrt me fllad t ri kundrejt presidentit t athershm George W. Bush. Ai me politikn e tij t ndrhyrjes n Irak m shum e prau Europn. E pas tij shpresohej tek nj tjetr president, q do ta bashkonte at.


N Prag, pranvern e vitit 2009, pak pas marrjes s postit, presidenti Obama premtoi se do t angazhohet pr nj bot pa arm atomike. Europiant me fare pak prjashtime ishin t entuziazmuar. N nj fjalim t mtejshm n Kajro ai premtoi krijimin e raporteve t reja me botn arabe. N t njjtin vit, burrshtetasi q avancoi trheqjen e SHBA-s nga Afganistani dhe Iraku mori mimin Nobel t Paqes. N nj prej intervistave t lamtumirs s fundmi, Obama n nj talkshow n televizion bri humor: “Un n fakt nuk e di, prse e kam marr kt mim.” Kto ishin lvdatat n paradhnie, q n syt e shum europianve u dshmuan m pas si t nxituara.


Europa e mori veten shum m ngadal se SHBA-ja prej krizs globale financiare, q u shkaktua nga falimentimi i nj banke t SHBA-s. Kriza e Euros dhe e borxheve e preku BE-n deri n palc pasuar nga kriza e Ukrains dhe kriza e refugjatve. BE-ja nga kndvshtrimi i Obamas po bhej gjithnj e m e paaft t veproj dhe e pavullnetshme. N intervist pr revistn “The Atlantic” presidenti n prill 2016 i quajti aleatt europian si qylaxhi q duan t prfitojn prej arritjeve dhe rolit drejtues amerikan, por vet nuk jan t gatshm t tregojn solidaritet dhe t rrisin shpenzimet ushtarake. N t njjtin muaj Obama i intonoi europiant n Panairin e Hanoverit, q t mo e humbasin guximin dhe t luftojn kundr krizs s tyre. “Europa sht nj ndr arritjet m t mdha politike t kohs s re”, thot ai si dikush, q vjen nga jasht dhe duhet t’u kujtoj europianve, se çfar duhet t ruajn ato. Srish nj Obama i 2008-s, q i kundrvihet “friks s europianve” me apelin e tij inkuraues “yes we can”.


Her pas here europiant kishin dyshime serioze, se sa seriozisht e ka Obama bashkpunimin me Europn. Ai donte q ta kthente Azin n pikn ky t politiks s tij t jashtme. Kjo nuk funksionoi plotsisht. Me ndrhyrjen n Libi ai i vari shum shpresat, q Franca dhe Britania e Madhe do ta prballonin prgjegjsin e tyre, pranon sot presidenti n largim. Ai gjithashtu u shpreh i zhgnjyer edhe nga aleatt nga Lindja e Mesme, si sauditt.


Nj goditje t thell psuan marrdhniet mes SHBA-s dhe BE nga kndvshtrimi gjerman prej afers s prgjimeve t shrbimit t fsheht t SHBA-s, NSA. Jo vetm q prgjoheshin t gjith europiant, por madje NSA nuk stepej as ndaj celularit privat t kancelares Merkel. Ndrkoh q Obama e vlerson kancelaren si nj personalitet t vrtet drejtues europian, thuhet nga Shtpia e Bardh. Kriza e Ukrains e provokuar prej Rusis bri q bashksia transatlantike srish t bashkohej edhe m fort. Obama dhe BE-ja jo gjithmon kan reaguar sinkron n qendrimet ndaj Mosks, por megjithat n fund jan treguar t vendosura. Obama rndom e ka shprehur hapur zhgnjimin e tij prej proceseve t strzgjatura europiane t vendimmarrjes dhe prarjes mes shteteve t BE-s.


Megjithat Obama nuk ka vn asnjher n dyshim besnikrin e tij ndaj aleancs transatlantike. N disa samite t NATO-s ai i ka siguruar shtete antare n lindje pr mbshteje n rast t ndonj agresioni rus. Nn drejtimin e Obamas SHBA-ja i ka rritur shpenzimet e mbrojtjes pr Europn.


Kryetari i grupit parlamentar t liberalve n Parlamentin Europin, Guy Verhofstadt, beson, se europianve do t’u mungoj Obama. Me zgjedhjen e Trump SHBA do t merren vetm me veten e tyre: “Kur amerikant kan ndrhyr ndrkombtarisht, si n Irak, Europa sht prgjigjur me referate moralizuese mbi bymimin imperial. Kur amerikant nuk kan ndrhyr ose e kan br kt shum me vones, si n Libi dhe n Siri, europiant kan krkuar m shum rol drejtues prej SHBA-s.” Kjo dinamik komode e marrdhnieve transatlantike tashm ka marr fund, beson Verhofstadt. Me Trump ka marr fund jo vetm epoka e Obama-s, por edhe problemet e saj Europa duhet t’i zgjidh tani vet dhe nuk mund t’i var m shpresat tek SHBA-ja./DW