Nga Hamdi Jupe


Duket se prpjekjet pr festimin e 100 vjetorit t shpalljes s pavarsis, tashm jan kompromentuar nga nj numur veprimesh e mosveprimesh t atij q quhet Komisioni pr festimet e 100 vjetorit t pavarsis dhe kryetarit t tij, kryeministrit Berisha. Jan nj seri vendimesh dhe qndrimesh t tyre, t cilat nuk i shkojn pr shtat madhshtis s ksaj feste, nuk e ndihmojn nderimin e saj dhe, mbi t gjitha, nuk cojn mesazhe pozitive pr t sotmen dhe t ardhmen.


Vones n ngritjen e Komisionit


Komisioni pr festimet e 100-vjetorit t shpalljes s pavarsis, do t duhet t ishte ngritur hert, t paktn dy vjet m par. N kt mnyr, ai do t kishte koh t mjaftueshme n dispozicion, pr t ndrmarr vendimet e duhura n kohn e duhur. Festa e 100 vjetorit dihej q do t vinte, ajo nuk erdhi e papritur. Kshtu, edhe n se do t merrej ndonj vendim i gabuar n nxitim e sipr, do t riparohej me koh. Por kjo nuk ndodhi, sepse festa e 100 vjetorit u konceptua pak a shum si nj parafushat elelektorale. A nuk jan zgjedhjet e reja parlamentare pas dhjet muajsh? Madje edhe synimet q i vun vetes drejtuesit e tij, ishin dhe jan kryesisht synime t politiks s dits.


Monopolizimi i fests


Festa t tilla nuk jan t nj partie dhe t nj elektorati, ato jan festa me rezonanc t gjer kombtare. N Komisionin e festimeve t 100 vjetorit t pavarsis, duhet t kishte patjetr prfaqsues nga opozita shqiptare. Sot sht n pushtet kjo parti q sht, nesr do t jet nj parti tjetr. Historia sht e popullit dhe jo e partive. Nj prfaqsim i opozits n kt Komision, do ta bnte m seroze punn e tij dhe do ti shmagte n koh gabimet e mundshme dhe voluntarizmat q nuk e nderojn kt ngjarje. Por sic tham, Komisioni u konceptua kryesisht si nj celul paritake e qeveris, prandaj n Komision nuk mund t pranoheshin njerz q i prishnin kto synime.


N Komisionin e festimeve t 100 vjetorit, do t duhet t ishin edhe prfaqsues t trevave t tjera t banuara nga shqiptart n Ballkan. Dihet se pavarsia e shpalluar m 28 nntor t vitit 1912, nuk ishte pavarsi vetm pr Shqiprin me kufijt e sotm, por pr Shqiprin kudo ku banonin shqiptart n Ballkan, deri ather pjes e perandoris turke. Kto pjes t tjera t Shqipris, q sot jan jasht territorit t shtetit shqiptar, patn prfaqsuesit e tyre n Mbledhjen pr shpalljen e pavarsis n Vlor. Kush nuk e di kt, le t lexoj procesverbalet e Mbledhjes. Prandaj, do t ishte krejt normale q, n Komisionin e festimeve t 100 vjetorit, t ishin prfaqsues t institucioneve t Kosovs e t Maqedonis, jo pr tu
qejfin atyre me nj gjest honorifik, por pr t vlersuar rolin e tyre n kt ngjarje dhe pr ti angazhuar n pun pr evidentimin e vlerave historike kombtare nga Kosova dhe viset e tjera n kt prvjetor. Kosovart dhe shqiptart e Maqedonis e t Camris nuk ishin dekor n shpalljen e pavarsis, sic paraqiten rndom n mitingjet e organizura nga kryeministri Berisha, por prfaqsues me t drejta t plota t ktij Akti historik, prandaj nuk duhet t jen dekor as sot, n festimin e 100 vjetorit t saj.


Injorimi i qytetit t Vlors


Pavarsia e Shqipris u shpall n nj qytet t caktuar. Ajo mund t ishte shpallur edhe n Durrs, sic ishte menduar, ose n ndonj qytet tjetr, me po aq merita historike e patriotike sa edhe Vlora. Por ajo u shpall n Vlor, Vlora e pati kt fat historik. N kt kuadr, nj prfaqsues i ktij qyteti, normalisht qytetari i par i tij, i zgjedhur me vota nga populli i Vlors, do t duhet t ishte n Komisionin e festimeve t 100 vjetorit. Ai do t prfaqsonte atje popullin e Vlors q i priti dhe i mbshteti delegatt e Kuvendit historik pr aq dit sa do t vazhdonin punimet e tij. Ai do t sillte n Komision edhe sugjerimet se si do t mund t nderohej m mir festimi i ktij 100 vjetori, par nga kndvshtrimi i atij qyteti.


Kjo nuk u b dhe mbledhja solemne kushtuar 100 vjetorit, sht planifikuar t zhvillohet jo n Vlor, por n Tiran dhe jo m 28 Nntor, por m 26. Duan tia marrin me dhun Vlorës pra, ngjarjen e madhe dhe datn e madhe. Nga mosprfillja, nga ligsia apo nga injoranca e atyre q drejtojn punn e Komisionit, edhe n kt rast po synohet t tjetrsohet ngjarja epokale e Vlors. Kjo con pastaj n at q, t tjera veprimtari nderuese pr 100 vjetorin planifikon t zhvilloj qeveria n Tiran e t tjera veprimtari planifikon t zhvilloj qeveria lokale n Vlor. Shkurt, sic thot populli, njeri i bie gozhds e tjetri i bie patkoit edhe pr nj rast t till, kaq solemn.


Loj e padenj me veprat e artit


N kuadrin e 100 vjetorit, do t kishte domosdo edhe vepra arti n prkujtim t atyre ngjarjeve dhe atyre figurava q vun jetn dhe kontributin e tyre n themelet e pavarsis. Pr kt qllim do t duhet t prcaktoheshin me koh se cilat figuara do t nderoheshin, n cfar mnyre do t nderoheshin sipas meritave q kishin; cfar vepra arti do t ndrtoheshin t reja dhe ku do t ekspozoheshin kto vepra arti etj. Pastaj ajo pun do t lihej n duart e arkitektve dhe t skulptorve, t cilt jan po aq patriot, n mos m shum, sa edhe politikant. Pra nj pun e menduar dhe e shoshitur me koh, jo cfar i pjell mendja n dark kryetarit t Komisionit, ta bj vendim n mngjes.


Kjo nuk u b dhe ne sot kemi nj realitet tragjikomik n kt fush, aspak t denj pr kt prvjetor. Kshtu, shpallet nj konkurs kombtar nga qeveria pr nj monument t Ismail Qemalit n Tiran, por nuk arrihet t bhet e mundur nj vepr pr t qen. Ather gjendet nj zgjidhje po kaq e keqe: vendoset t merret monumenti i Ismail Qemalit nga Muzeu Historik Kombtar dhe t nxirret n shesh. Por artisti Odise Paskali para tridhjet vitesh, e ka krijuar kt skulptur pr t qndruar n muze dhe jo n park. Po tia kishin krkuar nj monument pr n park, q ta prdornim ne tani, pas tridhjet vjetsh, natyrisht q do ta kishte
dhe do t na e kishte ln!


N radh t par pra, nuk ka prputhje midis konceptit artistik t veprs, t prodhuar pr nj mjedis t mbylluar dhe nj vepre artistike t krijuar pr nj mjedis t hapur. N radh t dyte, kjo risi e Komisionit i v krijuesit e sotm n pozicion t vshtir, sepse duket sikur ata nuk jan n gjendje t sjellin n jet nj vepr t re, por e detyrojn qeverin t bj akrobacira artistike dhe t n