Literatura. Natyra. Dhe letërsia kushtuar apo frymëzuar prej natyrës. Po. Por tashmë jemi larguar shumë nga ajo botë dhe nga ato kohëra kur njerëzit



<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:SQ;} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Literatura. Natyra. Dhe letrsia kushtuar apo frymzuar prej natyrs. Po. Por tashm jemi larguar shum nga ajo bot dhe nga ato kohra kur njerzit, qoft pr arsye prkatsie sociale, qoft pr t thn se kudo q shkonin e merrnin natyrn me vete, mbanin nj pupl n kapel, nj lule n dor apo nj rozmarin n thilen e jaks s xhakets. Kemi shkuar m larg, pra. Kohrat teknologjike shpikn nj tjetr koh brenda kohs. E copzuan at dhe tanim kemi aq shum nxitim n jetn ton sa duket sikur nuk jemi m pjes e asaj bote me koh 24-orshe, q vrtitet prher njlloj, ngeshm, me ritm natyror, me rend e me vend pr t gjitha krijesat. Materia inerte, betoni me hekur brenda, rezultoi t jet bima kacavjerrse me ritm m t lart zhvillimi nn diell. Prher drejt. Prher e m lart n Tokio, Nju Jork, Londr, Milano, Dubai, Tiran...


Ndrkaq, natyra vazhdon jetn e vet, pa u ndier, n heshtje... Por edhe ajo nuk duket se sht krejt e pa ndikuar nga ritmet dhe zhvillimit tona. Prpiqet t jap shenja e sinjale t cilat s fundi kemi filluar t’i deshifrojm e t’i shfaqim me shqetsim n kronikat e para t lajmeve.


Pikrisht pr kt, prej thuajse dy dekadash, kemi filluar t organizojm mbledhje, t nnshkruajm protokolle, ngrem ministri t posame n mbrojtje t mjedisit, bjm fushata e mbledhim fonde n dobi t natyrs dhe mbrojtjes s saj nga ne, humant, q jemi qenie me natyr e dyfisht, natyr m vete, pra. Duket sikur bota befas sht zgjuar. Riciklojm lndt burimore, n dhjetor mbjellim pem, qyteteve u krijohen prher e m shum hapsira t gjelbruara, njerzit n fundjav zgjedhin prher e m shum vende me natyr: zogj n vend t borive dhe CD-ve, rrjedha lumenjsh n vend t shatrvanve, ajr t freskt pyjesh n vend t kondicionerve. Njerzimi pra, duket se ka filluar t rivendos komunikimin e ndrprer. Ndoshta pr kt rifillimin e dialogut mund t ket luajtur ndonj rol edhe i ndjeri Michael Jackson me “Earth Song” dhe me pyetjet e shumta retorike t saj. Ndoshta edhe alarmi i paraqitur nga Al Gore tek dokumentari pr ndryshimet klimaterike “An Inconvenient Truth” apo edhe trishtimi poetik i elefantve notar t Botsvans tek “Planeti Tok” i Alastair Fothergill and Mark Linfield-it mund t ken qen shtysa, pse jo.


Duket se dika paskemi kuptuar, gjithsesi gjersa po i rikthehemi me aq zell natyrs dhe po krkojm gjithmon e m shum burime t tjera, t pastra energjie jetsore.


E ndrkaq, kur gjithka duket joshse pr t mos thn nj flirt mes njeriut “t penduar” dhe natyrs, atij njeriut q po krkon t rikthehet n “kopshtin prej nga e kan nxjerr prdhuni – nga Edeni i tij”, vrehet se mes nesh dhe natyrs dika nuk funksionon dhe nuk ngjit srish.


Kemi filluar t komunikojm, merret vesh, por pa fjal, me shenja. Mes nesh ka heshtje, ndihet heshtja. Fenomeni i shkretizimit, t cilit i jemi ruajtur aq shum dhe prpiqemi t’i shmangemi n natyr, duke mbjell pem e duke ulur prqindjen e karbonit n automjetet tona, gjithsesi diku duket se ka mbrritur. E nse nuk e ndeshim shkrettirn n fushat me bar dhe me lule, ka nj fush e lmenj ku ajo sht e dukshme, e prekshme. M shum se kudo shkrettirn e ndeshim n fush t letrave. Me gjith blog-t dhe sitet internetike ku shkruhen, mblidhen dhe koleksionohen vjersha e thnie kushtuar natyrs, thn pa nj fije poze dhe tragjizmi, duket se nj hije a gjurm e hirt mungese dhe mospranie ka rn jo vetm mbi letrat tona, por edhe mbi letrsin e bots dhe t shekullit ton. Askush nuk e di se kur, cilin dit, cilin vit, n ciln or ka nisur kjo thatsir dhe kjo zbatic. Por gjithmon e m pak, pr t mos thn fare rrall, mund t gjesh mes “les belles lettres” t ksaj kohe krijime letrare kushtuar natyrs. Natyra po shmanget nga letrsia. Po konkurrohet. Sidomos nga natyra njerzore.


Do ishim m t drejt po t thoshim se sht letrsia ajo q po i shmanget natyrs. Pr nj lule a nj kopsht duhet t bsh 100 vjet rrug, duhet t mbrrish gjer tek kngt popullore, te ajupi, Naimi, Poradeci, tek Coleridge, Dickinson-i, Tagore, Wordsworth-i, tek Diderot apo edhe m larg, tek Virgjili... Pr nj lum duhet t krkosh tek Camaj, Apollinaire, Ungareti dhe Whitman... Ndrsa pr nj tekst mbi stint, mbi pranvern-vern-vjeshtn dhe dimrin, shkruar n poezi a n proz, gj kjo krejt pa rndsi, duhet t marrsh arratin e t mbrrish gjer tek Rilke apo Mjeda i “katr stinve”.


Por edhe n detyrimet shkollore, aty ku pritet dhe mund t gjendeshin gjurm t nj “beslidhjeje t re” t njeriut me natyrn, gjen pak, fare pak tekste dhe tema q nxisin nxnsit t’u drejtohen natyrs dhe t’i qasen n mnyr letrare. Dhe jo vetm n fundjav... Dhe jo vetm n mnyr turistike me celular dhe laptop krahqaf.


Dhe ftesa pr ndonj aksion poetik, sajuar me pak romantizm, idealizim t natyrs, proteste pacifiste+ekologji, as propozime pr t’i shkruar vjershat n flet pemsh a n kuti kartoni me shenjn rycycle, mos prisni! Kto “detyra shtpie” tashm jan prmbushur nga sentimentalistt, iluministt, romantikt, pacifistt, ekologjistt, t gjelbrit: pa heshtje, me fjal, sa dhe si mundn, pak a shum si barrat q mbijn befas mes asfaltit dhe t arave t betonit. Asgj krejt t ndryshme, ve asaj q sht e njohur, e lir dhe e natyrshme pr t gjith, tani pr tani nuk kam t’ju propozoj... N mos po na duhet ta kujtojm vargun e Quasimodos ognuno sta solo sul cuor della terra, pak m prpara se t dgjojm kumbimin... “Ed e subito sera”, prkthyer lirshm dhe pr t gjith:


Gjithkush sht vetm mbi zemrn e toks


Prshkuar nga nj rreze dielli.


Por shum shpejt bie mbrmja.