T martn n Londr, Komisioni i Posam Hetimor britanik Saville (emruar pas Lordit Saville, kryetar i komisionit) i caktuar pr t zbuluar t vrtetn n lidhje me masakrimin e 13 personave, protestues paqsor nga trupat britanik n Londonderry t Irlands Veriore n vitin 1972, botoi m n fund raportin prej 5000 faqesh n lidhje me kto vrasje. Ngjarja e cilsuar si “E diela e prgjakshme” n at koh shkaktoi zemrim dhe indinjat anemban bots. Ndr t tjera, raporti i Komisionit t Lordit Saville e bn absolutisht t qart faktin se ushtart britanik hapn zjarr t part kundr protestuesve paqsor, se njerzit, kundr t cilve ata hapn zjarr, nuk ishin t armatosur dhe se disa ishin duke u larguar nga skena dhe, sipas raportit, disa t tjer u vran, ndrsa ishin t shtrir n tok. Raporti, gjithashtu, vjen n prfundimin se nuk kishte asnj justifikim pr vrasjen ose plagosjen e ktyre viktimave nga ushtart britanik. Ushtart, t cilt kishin humbur vetkontrollin, me at rast, gnjyen m von pr ato q kishin br. Populli i Irlands Veriore kishte pritur shum vite, 38 vjet pr t qen t sakt, pr nj zbardhje t ksaj masakre t njerzve dhe t afrmve t tyre t pafajshm. Ata, me dekada, jo vetm prisnin zbardhjen e s vrtets pr kt krim, por edhe nj pranim nga shteti dhe qeveria britanike pr prgjegjsin e kryerjes s ksaj tragjedie.


Ushtria dhe policia jan nn kontrollin e shtetit. Si t till, shteti dhe qeveria jan prgjegjs pr veprimet e tyre. Pas pothuaj 40 vjetsh, Kryeministri i ri britanik, David Cameron, me an t nj akti t jashtzakonshm, krkoi falje, duke thn se vrasjet n Londonderry ishin krejtsisht t pajustifikueshme. "Ajo q ndodhi, nuk duhej t ndodhte kurr", - tha zoti Cameron n Parlamentin britanik, duke njoftuar prfundimet e raportit. "Familjet e atyre q u vran, nuk duhej t detyroheshin t jetonin me dhimbjet e vuajtjet e asaj dite... ... Disa antar t forcave tona t armatosura vepruan keq at dit. Qeveria m n fund sht prgjegjse pr sjelljet e forcave t armatosura dhe pr kt arsye, n emr t qeveris dhe n t vrtet, n emr t vendit ton, m vjen shum keq dhe krkoj falje". Kryeministri britanik tha gjithashtu se nuk mbrohet ushtria britanike duke mbrojtur at q nuk mund t mbrohet dhe se nuk mund t nderosh ata q i shrbyen atdheut me ndere, duke u fshehur nga e vrteta. Pr m tepr, zoti Cameron tha: "Raporti dhe hetimet demonstrojn se si nj shtet duhet t mbaj veten prgjegjs dhe se si ne duhet t jemi gjithmon t vendosur, pa marr parasysh se sa e vshtir sht, t gjykojm veten, duke u bazuar n standardt m t larta".


Nj turm e madhe njerzish, t cilt ishin tubuar n Londonderry, m n fund dgjoi fjalt q prisnin pr nj koh t gjat nga nj qeveri e kryeministr q merr prgjegjsi pr krime si ai i Londonderryt, megjithse kishte ndodhur pothuaj dyzet vjet m par. Me duartrokitjet e mijra vetave q po shikonin n ekrane t mdha televizive fjalimin e Kryeministrit Cameron duket se turma shprehu nj ndjenj knaqsie - nse mund t kt knaqsi n raste t tilla - pr faktin se dgjuan fjalt q meritonin dhe prisnin pr nj koh t gjat - dhe se m n fund, triumfoi drejtsia.


Njri nga antart e komisionit, Christopher Clark, tha se shpreson q raporti i posabotuar t’u ndihmoj njerzve t pranojn dhe t kuptojn t vrtetn se ’ndodhi at dit n Londonderry t Irlands Veriore dhe shpreson q n t njjtn koh t mbajn prgjegjsi ata, veprimet ose mosveprimet e t cilve kontribuuan ndaj asaj q kishte ndodhur dekada m par.


Ky raport v n dukje s si duhet vepruar n zbulimin dhe hetimin e masakrave t tilla, sidomos t kryera nga ish-qeveri e regjime t mparshme. V n dukje, gjithashtu, faktin se nuk sht kurr von pr t hetuar krime t tilla, me gjith kohn e gjat dhe shpenzimet q u nevojiten. Le t shrbej botimi i ktij raporti britanik si nj inkurajim dhe si nj shembull edhe pr botn ton shqiptare n Ballkan q t ndrmerren hetime, jo vetm pr masakrn e Tivarit, por pr t gjitha t tjerat, duke prfshir ktu edhe zbulimin e varrezave n mas, si n Shqipri, ashtu edhe n Kosov e trevat e tjera shqiptare, sepse sipas fjalve t Kryeministrit britanik, David Cameron, "sinqeriteti dhe iltrsia n lidhje me t kaluarn, megjithse e dhimbshme, nuk na bn m t dobt, por m t fort". Ai prfundoi fjalimin e tij duk thn: "Shpresoj q ky raport t shnoj momentin kur ne t gjith bashkohemi n kt parlament dhe n komunitetet q ne prfaqsojm, q t pranojm e t pohojm historin ton edhe kur ajo mund t na ndaj, me qllim q t vazhdojm me ndryshimet pr t ndrtuar nj t ardhme me t qndrueshme, paqsore e t begatshme pr t gjith".


Botimi i raportit britanik n lidhje me masakrat e Londonderryt, ndodh n nj koh kur n media t ndryshme shqiptare po diskutohet edhe pr masakrat n trojet shqiptare gjat regjimit komunist dhe t bn t dshirosh e t shpresosh se nj dit edhe n trojet shqiptare do t krijohet nj komision i till pr t zbardhur t vrtetn pr t gjitha masakrat e kryera n at pjes t bots, q jan me mijra e jo 13-14 veta, si sht rasti n Irlandn Veriore. N munges t hetimeve t mirorganizuara n lidhje me krimet e komunizmit n t gjitha trojet tona n Ballkan, t paktn t mos na mohohet e drejta pr t folur e shkruar pr to. Ka shum zra n media t ndryshme shqiptare q do t donin t harrohej ajo prudh, duk thn se ka kaluar aq shum koh, s'ka dshmitar, s'ka dokumentacion e tjera, kjo n nj koh kur protagonistt kryesor jan ende gjall, gj q t bn pak t dyshimt n lidhje me sinqeritetin e tyre ndaj ksaj shtjeje morale pr kombin. Por n qoft se e vrteta nuk del n drit dhe n qoft se shqiptart nuk arrijn nj mirkuptim t prbashkt n lidhje me t kaluarn e tyre, moszbardhja e krimeve t komunizmit do t vazhdoj t lshoj hije t zez mbi t ardhmen e tyre si komb.


Mos vall ka t drejt shkrimtari Ismail Kadare, kur thot se "shqiptart nuk kan guximin t prballn me t kaluarn e tyre... ...?"