Reportazh

Prfytyrimi i do qytetari t Tirans sa her q i duhet t kujtoj emrin “Sharr”, humbet brenda atij rrethimi ku prehen njerzit q nj dit largohen nga kjo bot, si dhe nga nj vendgrumbullim i strmadh plehrash ku hidhet gjithka q nj metropol nxjerr t panevojshme nga jetesa e vet. Dhe ky prfytyrim ka ngecur n at shtllung t madhe tymi, e cila me ata rratht e vet apokaliptik mbante nn sundimin e vet vdekjeprurs mijra banor t ktij komuniteti dhe jo vetm. Tymi, q lirohej nga djegia e plehrave, prcillte me valt e veta ernobiliane nj er t rnd mbytse, e cila asfiksonte edhe jet njeriu. Dhe shumkush nuk i ka harruar gjith ato vite kur media prcillte kronikat vdekjeprurse t nj vendi t quajtur “Sharr”. Jeta e njerzve prreth ishte aq e krcnuar.


Dhe jo vetm jeta e njeriut ishte e krcnuar, por edhe flora e fauna, dhe banort ishin lodhur s prituri se nj dit plehrat do t largoheshin q andej, ose do t ndryshonte trajtimi i tyre. Nj er e rnd t gufoste, t mbyste, ndrsa qytetart nuk mund t ndernin dot nj rrob n oborret e shtpis. Era e rnd ndihej deri n lagjen “Kombinat”. Kamiont q nuk pushonin n asnj or t dits e t nats, t ngarkuar me plehrat e Tirans, lironin edhe rrugve at ern asfiksuese e cila ishte edhe kanceri i mushkrive pr banort. Kto mendime m lodhn at dit, ndrsa po ngjisja me nj dum-dum (edhe ai i ngarkuar me plehra), nj asfalt andra-andra, sigurisht i shtruar nga ndonj aksion elektoral (asfalt elektoral, thash me vete) dhe dy kilometra m lart, n nj lartsi dominuese, syri m’u mbush me nj hapsir s cils i jepte nota trishtuese nj er e rnd, gati mbytse, nj tymnaj q ngrihej nga lvizjet e makinave q shkarkonin aty, ndrsa trishtimin tjetr, at njerzor, ma dhan ata njerz t cilt aq ethshm endeshin npr at fush n krkim t mjeteve t jetess. Kjo sht Sharra e famshme, Sharra e ngarkuar me aq trishtim, kjo sht Sharra, nj prehr i bukur malesh n lartsi t mesme e fshatrat, si ta kishin ndjer rrezikun e asaj jashtqitjeje metropoli, ishin larguar pak m tej, e ashtu t strukura nn vapn prvluese t ktij fundgushti, prsri duken sikur mezi marrin frym. Un nuk vajta aty, por e ndjeja se ajo er e rnd q lirohej aty sigurisht do t ndihej edhe n hundt e banorve t tjer, ve atyre banorve t mjer q “shtpit” e tyre i kishin ngritur aq pran “vendit t puns”. E kta njerz m duheshin kt her. Vizionin e tyre shumkush e ka fare t qart; mendja jep prdit e prdit mijra pamje nga vllezrit e tyre kudo n Shqipri e n bot, por t jesh pran tyre sht nj situat krejt tjetr. Prkundr prfytyrimit tim pr ata njerz, m’u shfaqn t armiqsuar n fillim, edhe pse vapa nuk ishte n pikun e vet. Madje as nj foto nuk m lejuan t bja, duke shprehur fare haptas nj armiqsi me median e duke e quajtur at tallse ndaj fatit t tyre.


“Cila parti t ka drguar, cili deputet, a ministr? Kodosh t mdhenj jan ata. E ndjejn larg e larg. Shpejt t kan drguar pr fushatn”, e t tjera fjal t tilla ishin t parat q dgjova, dhe un n zrin e fytyrat e tyre ndjeva ato nota trishtimi. Eh, thash me vete, tjetr gjendje kta njerz nuk mund t prjetojn dot, dhe bra tutje n nj fush t strmadhe. Ishte nj gropisht e madhe natyrore, q nj investim i qeveris shqiptare kishte sjell aty nj kompani italiane dhe kishte dy vjet q plehrat nuk digjeshin m. Gropishta ishte mbuluar me nj plastmas t trash, e cila nuk lejonte ujrat e mbeturinave t dilnin jasht atij “rrethimi” dhe aty groposeshin gjith plehrat e Tirans, mbetjet urbane e inerte. Shkurt Karaj sht prfaqsuesi i firms q menaxhon groposjen e mbeturinave aty dhe ai m thot se groposen e ngjishen dy metra mbeturina e pastaj mbi to hidhen 25-30 cm dhé e kshtu kjo gropisht me mbeturina e dhé po mbushej. Ky trajtim i mbeturinave kishte dy vjet e q t mbushej kjo grop duheshin edhe dy vjet t tjera. Anash tyre disa tuba t cilt ishin ngulur thell mbeturinave, lironin nj tis t holl tymi, i cili nga ngjyra nuk ishte edhe aq i dallueshm, por q era e rnd ndihej q larg, dhe un shpesh isha i detyruar t mbyllja edhe hundt. Aty punohej me tri turne. Qemal Koi me nj traktor gjigand bn presimin e tyre. Gjith kjo siprfaqe ishte rrethuar me nj gardh t holl teli e dikush m tha s se shpejti aty nuk do t futej njeri. Gjithsesi nuk m lan ata njerz t flisje me punonjsit aty. T ftohta vshtrimet e tyre, ndrsa rendnin nga makina n makinn q hynte aty e shoferit i duhej t bnte aq kujdes se ndoshta mund t gjymtonte ndonj nga ata q jeta i kishte mbajtur prjetsisht t gjymtuar e t prbuzur. Dinak n vshtrime, hokatar n t folur, ndrsa me duart q aq shkathtsisht i fusnin n plehrat, madje pa doreza mbrojtse, nxjerrin gjithka pr t cilat ata kan t siguruar nj treg shitjeje. Mnjan rrin thas t strmdhenj e t lidhur deri n gryk, ndrsa dikush i flet dikujt n emr, “O Spartak”, dhe ia bn me dor se duhet t vij ta ndihmoj. Spartaku, si u mor vesh, ishte me nj karroc dore si ajo e Nebi Surrelit, dhe siguronte transportin e thasve q tri vllezrit kishin mbledhur n ato or mngjesi. E far ka n ata thas? I shoh t punojn e t heqin mnjan gjithfar mbeturinash q nga plastmasi, bidont plastik, kanoet e pijeve, shishe qelqi, gjithka metalike e plastike q mund t ndeshin aty, i hedhin diku m tej, ku tjetri mbush thast dhe i bn nj z tjetrit t marr karrocn.


Ethshm i lvizin duart, tmerrsisht t shkatht, syt i lvizin egrsisht. sht nj instinkt n ato veprime, n ato lvizje. Nga mnyra se si lvizin n at fush vdekjeje, nga mnyra se si kacavirren n spondet e makinave vetshkarkuese, nuk e di pse njeriu ndihet aq keq, sa n ast mallkon veten q u ndodh aty, prpara se t mallkoj shoqrin njerzore s cils i ka humbur ai filli ndjesor. E ashtu, me nj dor tek mbaheshin te spondi i makins, me tjetrn krkonin aty duke futur duart e tyre tr lytha me etjen e nj shtaze q krkon pren e vet. Dik m tej e zuri nj ngr, qeshi me gjith shpirt, tjetri i binte shokut me ndonj bidon plastik bosh nga koka e duart e tyre u ngjajn ca duarve metalike t cilat kan thonj, por jan t fort. Ato duar e kan humbur ngjyrn e tyre. Kan nj ngjyr t errt e t frikshme. Mizat zukatin n at vend aq t flliqur, ndrsa disa punonjs t bashkis luajn domino nn hijen e s vetmes ndrtes aty, nj barake t ciln ndoshta vjeshta do ta shpjer diku tutje asaj fushe. Burra e gra ka aty, ka s shumti fmij, e asaj mase njerzish i ka ikur ai pigmenti q njeriu e ka aq t dallueshm. Fytyrat e tyre kan ngjyrn e mjerimit, t ftohtsis, e nga ai prqendrim aq humbtirs m zgjuan dy fmij q luanin diku m tej, mbi dy thas t mbushur deri n gryk. Ata qeshnin sipas oreksit t tyre. Asgj trishtuese nuk pash tek ata.


Trishtimi tani kishte ardhur tek un e ata, ndoshta si pr t m liruar pak mua nga ai prjetim shokues, m thirrn se donin t’u bja nj fotografi (thua pr kt gj m thirrn). Un nuk prtova. Bra nj shkrepje dhe ata m’u afruan se donin t shihnin fotografin se si kishin dal. Nuk di far ndjeva na ato aste. Dika ngrohu qenien time e ndrsa shihnin foton e tyre, un i pash nga afr. “Ja, tha njri, un kam dal m bukur. Y, sa keq ka dal ku sypalari”, fliste ai q quhej Sandri, pr shokun e vet q pak m von mora vesh se e kishte vlla e q quhej Andi. Un nuk e pash foton e tyre n ato aste. Un ata i kisha t gjall, jetsor, aq pran, e ndrsa u shihja duart, ku nuk m vajti mendja, edhe pse ishte aq e ngatht n ato aste. Gjithka timen e kishin prpir ata me gjithka t tyren. U pash syt. I kishin t terratisur, por thell tyre nuk mungonte ai pigmenti q prmenda m par. Ishin t lodhur, nga fytyrat e tyre kishte ikur pak ajo regtim e q te do fmij tjetr sht aq e dallueshme. M’u dukn m t rritur, m dinak e m rebel… Doja t’i pyesja pr shkolln, pr msuesin, pr librat, por nj makin e madhe erdhi me nj uturim. Ata nuk e zgjatn m me mua. Ai q quhej Sandri m dha nj t shkelur syri dhe vrapoi drejt makins. U kacavirr aty dhe filloi ritualin e tij t prditshm… E kshtu, me ato imazhe un bra tutje asaj fushe. Hodha syt horizontit q mbyllej me nj masiv malor. Vshtrova pak aste. Ndoshta sa pr t’i lodhur pak e ndoshta pr t’i przn ato imazhe t cilat njeriu nuk i prz dot aq leht. Ndihet nj er vdekjeje aty. Zhegu e bn m t rnd situatn, makinat ven e vin e kta njerz q rndom ne i thrrasim rom, ndihen zotr t ksaj fushe. Ata kan komandn aty, 24 or ndihen t pushtetshm dhe roja diku m tej m tha se projekti italian e ka q ktu nuk duhet t futet askush. Por e ndiej se sht aq e vshtir. Ata njerz kan jetn ktu. Me se do t jetojn ata nesr, kur pr ta nuk mendon askush?! E m uan kmbt drejt “shtpive” t tyre, t cilat shtrihen ndan nj rruge ta paasfaltuar.


Kalojn makina aty, e pas i ndjek nj shtllung e strmadhe tymi, e cila ka hedhur mbi “shtpit” e tyre nj tis pluhuri krejt t bardh. “Shtpit”, ashtu nn pushtetin e pluhurit e nn zhegun prvlues, duken m t vogla e m fatkeqe. N fund t rrugs ndodhet nj pirg i madh mbeturinash q, si ma than aty, sht edhe “bosi” i ktij biznesi. Ai sht i bardh; kt pun e ka filluar hert dhe pak metra m tej sht nj vil e bukur trekatshe. “Bosi” nuk del fort n sken, se sikur i vjen turp nga kjo pun, megjithse ia ka par hajrin. Dhe hyj n kt lagje. Nuk jan m tepr nga tridhjet familje t cilat kan ngritur “shtpit” e tyre aq ngjitur, sikur ashtu t bashkuara mund t prballojn ndonj er q mund t’i shkulte q andej. Jan t gjitha nj model: dhoma t vogla, jo m tepr nga tet-nnt metra katror, t mbuluara nga jasht me plastmas, mushama, adra ushtrie dhe nga brenda karton, fibra e tek-tuk edhe copra gipsi q jan vendosur ashtu shpejt e shpejt e arna- arna. Pak njerz gjen aty, se sht piku i puns. Ndonj plak cop-cop baret aty ku nuk duket aq qart ku mbaron njra shtpi e ku fillon tjetra. Q larg duket nj “shtpi” e cila ka pr “mur”, e q duket nga rruga, nj mushama blu e mbi t sht shkruar me shkronja t mdha q n ato aste duken qesharake e mjerane: LSI. Qesh hidhur me vete, ndrsa mendoj pr at reklam nga zgjedhjet e vitit t kaluar. Sa e kan uruar hallexhinjt Ilir Metn pr at mushama t strmadhe!? Se vrtet pushteti nuk u vjen n ndihm ndryshe, por t paktn u “ndrtoka shtpit”!!! Maliqin e gjeta aty tek rregullonte ca thas me kanoe pijesh. Mbi tridhjet thas kishte pas kasolles e q javn tjetr do t’i onte n pikn e grumbullimit. Ngjitur kishte arka me shishe qelqi, rroba t vjetra, tuba plastik… sht e vshtir t flassh me t.


“M lr n hallet e mia. E, ju vini t mbushni gazetat tuaja, ndrsa pr ne nuk mendon askush. Ja, m duhet t hap pak vend se pas nj ore niprit e mi bjen thas t tjer”. Me grep ia nxjerr ndonj fjal aty-ktu. I parruar, i veshur keq ai duket si 70 vje, megjithse sht te t 50-at. Hedh syt prreth. Nj nuse del nga nj shtpi tjetr me nj pirg ensh pr t’i lar n oborr, mes pluhurit, mizave t shumta e thasve q dergjen njri mbi tjetrin. Pak hajdute un mund t fus pak kokn brenda asaj hapsire q ma mundsoi ajo der gjysm e hapur; nj dhom gjysm terr, e cila merrte drit nga nj dritare e improvizuar nga ato q kan gjetur te mbeturinat, dy divane, nj gaz pr t gatuar, nj mal me rroba fmijsh, nj dollap vjetrsir pr buk e t gjitha kto un i ndoqa nn nj vshtrim t ethshm e nn nj pushtet vape q t merrte frymn. Pak metra m tej sht banja. E ndrtuar me nj adr ushtrie, por pa ati. E prhimta sht ngjyra q sundon ktu, ngjyra e hirit, e vdekjes, e mjerimit. sht e kot ta pyes m tej Maliqin. Ai vjen vrdall n at cop oborr t cilin e ndan nga komshiu nj gardh me copa fibre e kompensate. Ktu sht fytyra e mjerimit. Ishte e dyta her q u ndjeva keq. Madje edhe aq i huaj. Aq i huaj, sepse nuk mund t’i ndihmoja ve me fjal. Me fjal?! E ’fjal mund t gjeje pr at gjendje, ku aty duhet shembur nga themeli gjithka. Nj revolucion duhet t ndodh pr kta njerz t cilt mbetn prjetsisht t fyer, t prbuzur, jasht jets. Kta nuk i ka kush n asnj list. As t gjall e as t vdekur. Aty lindin, ushqehen e aty vdesin. Kush e ka pr detyr t zbres te shpirti i ktyre njerzve q, ndonse t rn n kthetrat e dshprimit, e duan jetn, ndoshta m tepr se ata q e shprdorojn at? Te ky shpirt t zbres njeriu, por s pari njeriu t msoj se “nuk sht e vshtir t vdessh, sht e tmerrshme t mos jetosh”. Qenka i detyruar ky shpirt t vuaj prjet, te kmbt e njerzimit, pr t fituar bukn e prditshme?! E kjo sht dhimbja, varfria, mjerimi, prbuzja q bren themelet e qytetrimit. Dhe at dit kishte Nn Tereza 100-vjetorin e lindjes. N mbrmje pash at ceremoni, pash pamjet filmike, ku pr vllezrit e ktyre njerzve t Sharrs, dje mendonte kjo grua me zemr t madhe, ndrsa sot pr kta njerz askush nuk mendon. Po, po, askush nuk mendon!!! E kush do t mendoj, kur pushteti q e ka pr detyr, e ka zemrn t vogl e xhepin t madh pr vete.


Sharr, 26 gusht 2010








#