Kronologji e shtypit shqiptar nga koha kur misionarja shqiptare vizitoi për herë të parë Shqipërinë




sht nj njoftim i that q vjen m 15 gush 1989 nga shtypi zyrtar i kohs, kur Nn Tereza bn vizitn e par n Shqipri. Vetm dy radh njoftojn ardhjen e saj, pa asnj sensacion tjetr prcjells, fjal pr fjal shkruhej: “Mbrriti pr nj vizit private Nn Tereza”, si dhe njoftohen takimet me ministrin e Jashtm t asaj kohe, Reis Malile.


M 16 gusht 1989, gazetat n Tiran si agjencia telegrafike e lajmeve (ATSH), “Zri i popullit”, “Bashkimi”, “Zri i rinis” shkruajn n pak radh se Nn Tereza bri homazhe n Varrezat e Dshmorve, nns dhe motrs s saj etj. Nga ky njoftim i vakt, krejtsisht i that i shtypit t kohs, pas ’91-shit nis nj val e re prshkrimi, informimi dhe qndrimi intelektual pr njohjen e figurs s Nn Terezs. Intensiteti i shkrimeve lidhet me thellimin intim pr jetn e misionares shqiptare.


Ndrsa m 17 tetor 1979, kur Nn Terezs iu dorzua mimi “Nobel”, asnj dijeni nuk ka pasur n Shqipri, qoft dhe burime t fshehta q t jet dshmuar, apo folur diku. Von n shtypin e Kosovs, shfaqen shkrime nga vitet ‘80 pr kt vlersim ndrkombtar pr misionaren e paqes. M 25 tetor 1979 n mediat e Kosovs, pikrisht n gazetn “Rilindja” botohet telegrami i Titos drejtuar Nn Terezs me rastin e marrjes s mimit “Nobel”. Po n kt gazet, m 10 korrik t vitit 1986, njoftohet takimi i Nn Terezs me Fidel Kastron.


Vjen kjo nekrologji historike n 100-vjetorin e lindjes s Nn Terezs, pr t ciln festimet shnojn nisjen zyrtare nga dita e djeshme, ku u mbajt nj konferenc shkencore n mjediset e Teatrit t Opers dhe Baletit. Ndrsa n hollin e tij, nj ekspozit fotografike, prgatitur nga botuesi i Argeta LMG, Mehmet Gzhilli, shoqronte veprimtarin e par, e midis tyre, n nj nga kthinat modestisht Nn Tereza prezantohet n shtypin shqiptar, n kta dhjet vjet. Por jo ndonj rast mbreslns nga shtypi i ktyre dhjetve vjetve, prve shenja e lumturimit dhe e dukshme, intensifikimi i njohjes me misionaren shqiptare.


Duke e lidhur kt pikrisht me nj filles, si ishte vitit 1989, kur pr her t par Nn Tereza shkeli Shqiprin.


I vetmi botim q na njeh me kt kronologji, si referenc nga m interesantet pr nj vend origjine, sht bibliografia pr Nn Terezn, me autore Liljana Verdho.


far sht evidentuar n hartimin e ksaj bibliografie ka t bj me njohjen e von t shqiptarve pr kt figur simbolike. Vrejm se fillimisht figura e Nn Terezs sht pasqyruar n shtypin shqiptar n Kosov, si dhe n at t diaspors. Lajmi i par pr t n Shqipri shnon gushtin 1989. Arsyeja sht historike, sht e njohur, regjimi komunist ia ka ndaluar ardhjen dhe pr kt arsye largimin n koh pr njohjen e Nn Terezs nga shqiptart. Nga ai njoftim i vakt, krejtsisht i that i shtypit t kohs, pas ’91-shit nis nj val e re prshkrimi, informimi dhe qndrimi intelektual pr njohjen e figurs s Nn Terezs. Intensiteti i shkrimeve lidhet me thellimin intim pr jetn e misionares shqiptare.


Nga mosnjohja dhe mohimi total, shtypi nxiton t ndjek kronologjin dhe ritmikn e jets s Nn Terezs, duke u afruar pran saj, me ndjesi krenarie. Pak nga pak, por me nj intensifikim informacioni, shkrimet pasqyrojn jo vetm jetn e Gonxhe Bojaxhiut, emri i vrtet i Nn Terezs, por edhe e misionit t saj, punn e misionareve q lidhen me emrin e saj. Nisn t dalin botimet e para, libra, albume e kujtime.


Kjo prmas njohjeje u tejkalua edhe n artet pamore, ku mjaft piktor e patn muz frymzuese n pozicionin e saj hyjnor, at t lutjes.


Kulmi i publicitetit t Nn Terezs arriti n zenit n vitin e Lumturimit t saj, n vitin 2003. Nga ’91 shtypi i Kosovs sjell intervistat e para m Nn Terezn, dhe m 1991, n nj intervist, ajo far prpiqet t mohohet nga qarqe ekstremiste, pohohet me vet gojn e misionares s paqes duke thn: “Un jam Tereza e Kalkuts, por un jam shqiptare”.


Deri m ’98 shtypi shqiptar her pas here ka n faqet e tij, intervista me Nn Terezn qoft nga gazetart, por edhe t prkthyera nga gazeta t rndsishme evropiane. M 17 tetor 1979 kur Nn Terezs iu dorzua mimi “Nobel”, asnj dijeni nuk ka pasur n Shqipri qoft dhe burime t fshehta q t jet dshmuar, apo folur diku. Von n shtypin e Kosovs, shfaqen shkrime nga vitet ’80 pr kt vlersim ndrkombtar pr misionaren e paqes. M 25 tetor 1979 n mediat e Kosovs, pikrisht n gazetn “Rilindja” botohet telegrami i Titos drejtuar Nn Terezs me rastin e marrjes s mimit “Nobel”. Po n kt gazet, m 10 korrik t vitit 1986, njoftohet takimi i Nn Terezs me Fidel Kastron. Dom Gjergj Lushi, q njihet si biografi m i rndsishm i N. T., bie n sy me nj seri shkrimesh te “Rilindja”, deri m 15 gusht t 1989, kur shtypi zyrtar i kohs jep lajmin e that: “Mbrriti pr nj vizit private Nn Tereza”. N vitin 1990 sht 80-vjetori i lindjes s N. T. dhe n faqet e shtypit shnohet shkrimi i par pr misionaren, i gazetarit Petro Dhimitri: “Nn Tereza e mbar bots”, gazeta “Bashkimi”. Autorja e bibliografis pr Nn Terezn, Liljana Verdho, thot se mban pr shkrim t par, pr dhnien e ksaj figure dhe portretin e saj t plot, artikullin “Fytyra e ndritur e humanizmit”, shkruar nga Luan Rama, botuar n revistn “Ylli”, n vitin 1990, vit kur pasoi edhe vizita tjetr e Nn Terezs, ku shtypi m shum ka pasqyruar pritjet politike q ka pasur ajo si me Nexhmije Hoxhn apo Ramiz Alin.


Shum intelektual, shkrimtar dhe piktor bhen aktiv n dhnien e portretit, dhe impresionit t Nn Terezs, prmenden ktu Luan Rama, Visar Zhiti, kineasti nga Kosova Gani Mehmetaj, piktori Maks Velo, Pjetr Pepa, Ali Podrimja, Aurel Plasari, Ismail Kadare etj. dhe shnohet prkthyesja e par e veprs s Nn Terzs, Donika Omari, me autor Franca Zambaninin “Tereza e Kalkuts, Lapsi i Zotit”, prkthyer n vitin 1994. Ndrsa libri i par pr Nn Terezn, n gjuh t huaj, sht botuar m 1969, nga Peter Day me titull “Aposte of the unwanted Mother Tereza” Melburn, Australi.


M 5 shtator 1997, kur u nda nga jeta, ceremonia mortore, si dhe ikja nga jeta e misionares shqiptare ka pasur kulmin e jehons n mediat shqiptare t cilat shkruanin pothuaj n nj z: “Bota shqiptare sot n zi; bota sot sht jetime!”, duke prcjell dhe ceremonin madhshtore q i sht
asaj duke u nderuar e vajtuar nga e gjith bota.


Materiali i skeduar, i shumt n numr, nga shum autor shqiptar dhe t huaj, personalitete t bots, president, kryeministra, shkenctar, artist e shkrimtar etj. paraqitnin figurn e Nn Terezs jetn, veprn e saj nprmjet kujtimeve, veprave letrare artistike, ese, komente etj. I gjith ky material bibliografik qndronte i shprndar n rreth 100 tituj periodiksh t botuara jo vetm n Shqipri.


Shkrimet e autorve t shumt shtrihen n nj periudh kohore 30-vjeare, (1969-2003), t cilat prbjn rreth 1200 zra bibliografik. Q n vitin 1997 n Muzeun Historik Kombtar, n mnyr t rregullt nisi puna pr t mbledhur nj bibliografi t shkrimeve pr Nn Terezn. Por ishte viti 2003 q bri t dukshme dhe apeloi drejt konkretizimit t nj bibliografie tashm n formn e nj libri t veant. Ky botim bibliografik do t konsiderohej si nj nga veprimtarit m t rndsishme botuese t muzeut. “N nj periudh kohore disamujore sht punuar pr bibliografin duke pasur parasysh pasqyrimet e figurs s Nn Terezs n shtypin shqiptar n prgjithsi, pa harruar ktu edhe nj bibliografi m tepr t przgjedhur dhe emblematike pr Nn Terezn n shtypin e huaj. Bibliografia sht thelb i katalogut t referencave q dokumentojn n mnyr t patjetrsueshme nj figur historike”, - tregon Verdho. Ajo shton se ky material ka karakter dokumentar, kronologjik dhe arkivor. Pasuria bibliografike q prfshihet ktu nuk sht dhn n mnyr shteruese, por duke ln rrugn hapur pr botime pasardhse, plotsues e n vazhdimsi.


***


“Nn Tereza sht fmija e Nikoll e Drane Bojaxhiut, e cila lindi n Shkup, m 26 gusht t vitit 1910 dhe vdiq n Indi m 5 shtator 1997. Ajo ishte fmija e pest e familjes, m e vogla, e cila u pagzua me emrin Gonxhe Anjeze, dhe n moshn tet vje e gjysm, n vitin 1919, u krezmua n katedralen e “Zemra e Krishtit”, Shkup, sipas Selis s Shenjt.


N moshn 18-vjeare iu bashkua rregullit islandez t Loretos, motrat e t cilit mbanin nj stacion misionar n Kalkut.


M 1946, ajo krkoi leje t ndrpriste shkolln dhe t punonte n mes t t varfrve n lagjet e qytetit, s cils i erdhi si nj “thirrje e dyt” nga Zoti. N vitin 1948 u lejua t ndrronte rregullin uniform t Loretos me sarin e lir indian, duke krijuar misionart e dashuris pr t ndihmuar, dashur dhe shrbyer t varfrve. Pr m shum se 15 vjet pun n ndihm t t varfrve, m 1965, rregulli i Nn Terezs, “Misionart e dashuris”, pranohet si kongregacion papnor nn mbrojtjen e Vatikanit. Ajo tashm sht nj rregullatore e lir.


N vitin 1979, Nn Tereza merr mimin “Nobel” pr paqe, ku komiteti suedez ka vlersuar shpirtin, i cili prshkon aktivitetin e Nn Terezs, do krijes njerzore pr t sht e shenjt, q pa ngurrim i dhuron dashuri.


Ndrsa kryetari i Banks Ndrkombtare, z. Robert Maknamar, ka deklaruar se Nn Tereza e meriton shprblimin “Nobel” pr paqe, sepse ajo ngriti paqen n mnyrn m esenciale, me konfigurimin e saj t pacenueshmris s dinjitetit t njeriut.


N marrjen e “Nobelit” midis shum pyetjeve t tjera, ajo iu prgjigj pyetjes s nj gazetari sllav: “N. T., ju keni lindur n Jugosllavi... jetoni n Indi... motrat tuaja veprojn n shum vende, si e ndieni veten?”


Nn Tereza i sht prgjigjur: “Pr sa i prket gjakut dhe prejardhjes, un jam shqiptare, indiane pr kah nnshtetsia, motr-murgesh katolike, pr kah thirrja, q i prkas gjith bots, ndrsa pr kah zemra i prkas plotsisht zemrs s Krishtit”. (marr nga libri i Dom Lush Gjergjit, “Nna jon Terez”, Zagreb, 1990, f. 210)


***


Ka koh q figura e Nn Terezs dhe vepra e saj bashk me motrat “Misionare t dashuris”, mbushin faqet e shtypit botror, shkrime q vrehen jo vetm n faqet e shtypit me karakter fetar, por edhe n faqet e shtypit t prgjithshm, nga m t njohurat n bot, n t cilat titujt vendosen n faqet e para, me emrin e saj.


Jan shkruar shkrime, libra, pr jetn, shembullin dhe veprn e saj, n t gjitha gjuht e bots, madje edhe brenda gjuhve, n dialekte, t ndryshme saq emri i saj sht kthyer n simbol t paqes, mirsis, dashuris, mirkuptimit, dhe t sakrifics pr m t varfrit e bots, duke u quajtur si Nna e m t varfrve apo Nna e dashuris. Kjo logo sht prdorur dhe dje, n organizimin e konferencs nga Qendra e Studimeve Albanologjike, ku jan mbledhur pr t kremtuar nisjen zyrtare t veprimtarive pr 100-vjetorin e lindjes, prfaqsues t katr komuniteteve fetare, si shenj paqeje dhe dashurie nga predikimi i misionares q nuk kishte atdhe n besimin e saj.