Parat e pista dhe pastrimi i parave t zeza,jan pjes e krimit t organizuar, me t cilat njerzimi u prball n fillimet e rrugs s shekullit t 21. Pasqyra e parave t pista sht komjuterizimin, ndrsa babai i tyre sht globalizmi. Ky lloj kriminaliteti po krcnon seriozisht sistemin politik dhe ekonomik t t gjith bots. T ardhurat nga burimet kriminale mbasi pastrohen, rrjedhin si lum drejt veprimtarive t ligjshme.



N vend t biznesmenve q respektojn ligjet,t cilt prbjn shpirtin e kapitalizmit, gangstert modern me mungesat e karakterit ,t cilt mund t nxjerrin nga sirtari n do moment armn ,i kan vendosur n vshtirsi edhe qeverit ,t cilat drejtojn vendet e tyre me duar t pastra. Se sa t rrezikshme jan parat e zeza mjafton ti referohemi vlersimit t revists The Economiste, e cila n vitin 1998 shkruante se; "n qoft se nuk merren masa karshi paras s zez ,n vitin 2020, Presidentin e Shteteve t Bashkuara do ta zgjedh mafia.



Nga veprimtarit e pastrimit t parave t zeza, s bashku me dallgt e terrorizmit n bot ,t cilat krijojn burime t shndetshme vetes me prdorimin e lndve narkotike dhe trafikimin e qenieve njerzore, Shqipria ,vite m par , n shum drejtime ishte kthyer n nj shtrat apo korridor kalimi nga Lindja pr n Perndim. Por, do te thot pare e zez?! Pare e zez ,do t thot pare me burim trafikimi lndsh narkotike,armatimi dhe municioni, krimesh t organizuara dhe veprimtarish terroriste; gjithsia e t cilave prbjn ekonomin e pareve t zeza ose sektorin e pareve t zeza.



Ky prkufizim i paras s zez,sesa i prshtatshm sht pr Shqiprin e tregojn zhvillimet q ajo sht prballur, veanrisht mbas viteve 1992. Prpara s gjithash sht e nevojshme t sqarojm edhe ndryshimin e konceptit midis ekonomis s pa regjistruar dhe paras s zez. Paraja e zez mund t vlersohet si nj pjes e ekonomis s pa regjistruar. Prcaktimi i prgjithshm i paras s zez mund ti njihet do lloj prfitimi q sigurohet me rrug t jashtligjshme.



Rndsin e paras s zez,mund ta kuptojm m mir duke e par at n raport me ekonomin botrore. Sipas shifrave t prllogaritura , sot vlersohet se ekzistojn 6 trilion dollar amerikan pare t zeza. Por duke vlersuar zhvillimet politike dhe paret e zeza q qarkullojn n Shqipri, rezulton se n vendin ton kjo prbn akoma nj rrezikshmri serioze n funksionimin e shtetit ligjor dhe konsolidimin e demokracis kushtetuese.



Fakti q n industrin e ndrtimeve investitor direkt apo indirekt jan ish ministra,ish titullar t policis s shtetit apo politikan e burokrat t niveleve t ndryshme , t cilt me rrogat zyrtare as q mund t ndrmerrnin nj iniciativ t till ,tregon mjaft qart se n far nivelesh sht shtrir paraja e zez. Por sigurimi dhe grumbullimi parave t zeza,nj dit krkon futjen n aktivitet pr ti lar dhe pastruar ato.



Koncepti i larjes s parave midis termave para dhe e zez fillon me historin e babait t mafies, Al Kapone, i cili hapi lavatriet pr t filtruar ligjshmrin e parave q kishte hedhur n dor me rrug t kundra ligjshme. Nprmjet ksaj rruge ai mundi t vrtetoj sikur paret e fituara i kishte n rrug ligjore.



Hyrja n literaturn botrore e konceptit para dhe e zez ka filluar t prdoret me skandalin e Watergate - 1973. Por, n lidhje me parat e zeza tek ne ka vlersime t ndryshme. Disa vlersojn se n periudhat kalimtare paraja e zez sht nj nga elementt m t rndsishm t zhvillimit t vendit dhe pr kt marrin shembuj vende t ndryshme t bots. N fakt, sht krejtsisht e kundrta.



Parat e zeza dmtojn politikn, ekonomin dhe vet shtetin. Ato ,fillimisht prishin dhe neutralizojn rendin, duke e kthyer vendin n beteja grupesh dhe klanesh rivale t parave t zeza. Pr kt arsye, policia prplasjet midis grupeve t organizuara i quan larje hesapesh .Pra, rendi dhe qetsia,edhe n Shqipri disa her ka kaluar n duart e grupeve dhe klaneve parave t zeza.



Nprmjet parave t zeza prplasen treguesit ekonomik, influencojn negativisht n konkurrenc dhe n buxhetin e shtetit. Kshtu, ne momentin e hyrje daljeve t paras s zez midis vendeve, popullit i ulet besimi tek ekonomia kombtare, me n krye ruajtjen e devizs q ai zotron. Zotrimi t gjitha veprimtarive q kan t bjn me sigurimin e parave t zeza, rrit prfitimin e ligjshmris s fitimit t jasht ligjshm dhe ekzistencn e organizatave t krimit t organizuar.



Pronart e parave t zeza pr t rritur fuqit dhe sigurin e tyre, rndsi t veant i kushtojn fushs s influencave politike, korruptimit t pelikanve,qeveritarve dhe burokracis s lart shtetrore,veanrisht kryeministrave, ministrave, drejtuesit e forcave t siguris, si jan Ministria e Mbrojtjes, Ministria e Rendit, Shrbimi Informativ Kombtar, prokurorit dhe gjykatat.



Ata gradualisht fillojn t influencojn n jetn ton politike, shoqrore,ekonomike dhe sociale. Ata, mund t themi pa frik se sot vendosin pr probleme madhore t kombit dhe shtetit,si jan n mbshtetjen financiare q ju bjn forcave politike pr fitimin e pushtetit, n emrimin e ministrave q ju shrbejn m shum, n blerjen me para t deputetve pr t votuar n krah t klaneve q i mbshtesin ata etj.



Jo m kot tek ne shpesh sht diskutuar e debatuar rreziku i blerjes s deputetve n Kuvend pr t mbshtetur njrin apo tjetrin kandidat pr president. Pra, paret e pista realizojn qllimet m t pista dhe vendosin shtetin n pozita tepr t vshtira. Nprmjet ktyre pareve t pista, shteti kapet nga mafia. Tek ne, prve trafikimit t lndve narkotike, trafikimit njerzor,trafikimit t armve, t veprave monumentale kulturore, burimeve t parave t zeza mund tu shtojm edhe bilancet ekonomiko-financiare q nuk pasqyrojn realitetin dhe mshefin sasin e parave n qarkullim.



N krizn e bankave rentiere q ne prjetuam n vitet 1996-1997, vendin kryesor e zinte paraja e zez,prjashtuar parat e qytetarve t thjesht ,t cilt duke u mashtruar shitn deri shtpit e vetme t tyre ose shum emigrant shqiptar q i kishin siguruar parat e tyre vetm nprmjet djerss s tyre.



Shoqria q jetojm ne sot,n qndr t t gjitha problemeve ka ekonomin. Por, dihet se e vetmja rrug e ruajtjes s stabilitetit t vendit kalon pikrisht nprmjet ekonomis kombtare. N Shqipri,vite m par hyn edhe kapitale te huaja q nuk u dihej burimi,shum prej t cilave n emr t organizatave bamirse nga vendet Arabe ,apo edhe nga vende t tjera.



Faktet treguan se midis tyre kishte edhe nga ata q kishin ardhur pr t lar part e pista. Prandaj mbajtja nn kontroll e ekonomis s vendit dhe sistemin financiar t saj nga t gjitha strukturat ligjore t shtetit duhet t forcohet maksimalisht. Por, q t realizohet kjo sht e domosdoshme qeverisja me duar t pastra. Koha ka treguar se nj pjes e rndsishme e politikanve dhe qeveritarve jan
pjes e prfitimeve t kundra-ligjshme, t cilat radhiten tek parat e zeza.



Parat q marrin veanrisht ministrat dhe kryeministrat nga tendert q zhvillohen nuk jan t pakta. Ky sht edhe shkaku kryesor q t gjith deputet luftojn t bhen me do kusht ministra. Niveli i jetess s familjeve t tyre ndryshon krejtsisht. Prve shtpive komode n Tiran, u shtohen vilat e pushimit n bregdet,veanrisht tek Mali i Robit, makinat luks, me n krye foristradat X-5 pr fmijt e tyre,studimet jasht shtetit, deri n Kembrixh ku paguhen me qindra mijra dollar etj.



Por duke qen se ministrat dhe deputett jan t pajisur me imunitet dhe prokuroria direkt ose indirekt vazhdon t jet nn presionin e politiks, dnimet i marrin vetm personat e tret ,ata q prgatisin dosjet e prokurimeve dhe jo ministrat q marrin thast me para. Kjo vrtetohet qartsisht me tragjedin e Grdecit,si shembulli m i rnd i korrupsionit shtetror.



Me dhjetra qytetar t pa fajshm vdiqn, me qindra u plagosn, t tjert jan ngelur n mes t katr rrugve dhe arkitekti ksaj tragjedie, ish-ministri Mbrojtjes Mediu qndron akoma i lir. Prandaj, sado demagogji t bjn kryeministrat dhe politikant e veant, Shqipria t keqen e ka vetm n kok,tek antart e qeveris dhe drejtort qendror q emrohen nga qeveria, si jan drejtort e doganave, t tatimeve, t KESH-it, t policis, etj,t cilt me prfundimin e qeveris s radhs hyjn n politik pr t siguruar imunitetin e nevojshm nga do lloj hetimi q mund tu bhet.



Prandaj propaganda q vazhdon t bj qeveria Berisha dhe lidert e partive politike kundr krimit t organizuar, nga sigurohet pjesa kryesore e parave t zeza, akoma nuk mund t thuhet se sht kthyer n nj realitet. Bile n kt drejtim vlersimet e qytetarve jan negative. Ata tashm shprehen se t gjitha partit dhe politikant njsoj jan , mbasi nuk shikojn ndonj ndryshim t rndsishm midis tyre.



N kohn e qeverisjes Meta u vodh floriri n rezervat e siguris s lart dhe ndodhi skandali pasaportave, n qeverisjen Nano korrupsioni u kthye n gangren. Stabiliteti politik dhe rritja e mirqenies s vendit disa her jan tronditur,bile ndodhen kalohet edhe n ngre.



Kriza e zgjedhjes s presidentit nuk ishte rastsi, por nj prfundim i politiks s keqe q zbatojn forcat politike t vendit. Kur Kosova kishte nevojn maksimale pr mbshtetjen e Tirans zyrtare nga vonesat q po i krijoheshin dhnies s statusit t saj, politika Shqiptare hyri n nj kriz t pa logjikshme pr zgjedhjen e presidentit t ri t Republiks. A nuk e din politikant shqiptar se interesat kombtare jan shum m t rndsishme se sa interesat e partive dhe t kryetarve t tyre? Patjetr q e din, por n praktik nuk e zbatojn.



Ather far dhe kush i pengon ata t mendojn dhe veprojn ndryshe? Jan t pa prgjegjshm apo komandohen nga mafia politike dhe ekonomike q dshirojn kaos dhe mungesn e forcs s shtetit pr t pastruar dhe lar parat e pista. Prandaj pr politikant shqiptar opinioni gjer jo vetm q nuk sht i knaqur,por ka shum pikpyetje pr qndrimin e tyre. Prandaj edhe besimi ndaj politiks dhe politikanve sht zvogluar shum.



Bile shum qytetar shprehen se politika dhe qeverisjet jan qendrat m t rrezikshme t krimit t organizuar,mbasi qendra t biznesit t pa moralshm ato aktualisht jan vrtetuar. Q t vrtetojn t kundrtn e ktij opinioni t gjer, ata duhet t realizojn misionin q jan zgjedhur. Ti sigurojn popullit uj, drita dhe buk,tre elementt e mbijetess s nj kombi. Kur qeverisjet dhe politikant nuk realizojn kt mision, ather prse i duhen vendit dhe popullit ?!.



Pra, n vendin ton ,me gjith prmirsimet dhe zhvillimet q na shoqrojn,shum tregues t politiks jan jo vetm negativ, por bllokues t zhvillimit t gjithanshm. Dalja nga kjo situat sht vazhdimi i mtejshm n pastrimin e partive politike, politikanve dhe administrata e lart shtetrore prej personaliteteve q qllimin e tyre e kan kthyer n prfitime t pa drejta,t jashtligjshme dhe t rrezikshme.



Kjo mendojm se do ti shrbej ndryshimi sistemit zgjedhor q u b dhe reforma e mtejshme zgjedhore e n drejtsi. Parti politike vetm pr kryetart dhe q nuk kan fuqi konkurruese nuk ka pse i duhen m vendit dhe shoqris.





*Drejtor i Instituti t Politikave t Siguris Kombtare

Ad: instituti_pol_sig_kombetar@ahoo.com