Ministri Mediu: Çështja duhet të zgjidhet. Rektori Kule: Studime të këtij lloji, ogur i mirë për shkencën shqiptare




N tre dhjetvjeart e fundit, Liqeni i Madh i Presps ka humbur 1/6 e ujrave t tij, duke vendosur n rrezik vet ekzistencn e tij funksionale dhe t ekonomis n zonn juglindore t vendit. Ndrkaq, Liqeni i Vogl i Presps po kthehet n moalishte, duke dmtuar n kt mnyr nj nga ekosistemet m t pasura q kishin mbijetuar n vendit ton. Kto jan prfundimet e nj studimi katrvjear t zhvilluar nga studiues t universiteteve shqiptare, greke maqedonase dhe britanike, n kuadr t programit shkencor t NATO-s. Rezultatet u prezantuan paraditen e djeshme n rektoratin e Universitetit t Tirans, n nj seminar t posam shkencor t drejtuar nga dy bashkdrejtort shqiptar t projektit, prof. dr. Sokrat Amataj dhe prof. dr. Molnar Kolaneci, n pranin e ministrit t Mjedisit, z. Fatmir Mediu, rektorit t UT-s, prof. dr. Dhori Kule, dhe kryetarit t Akademis s Shkencave, akad. Gudar Beqiraj.


Prej tre dhjetvjearsh


Problemi n fjal duket se ka rreth 30 vjet, me shenjat e para t dukshme q datojn prej fillimit t viteve 1980. Megjithat, vitet e fundit, ky trend duket se sht n rritje, duke rrezikuar realisht ekosistemin e zons. “Problemi n qendr t projektit lidhet me uljen drastike t nivelit t ujit n Liqenin e Presps, q ka nisur nga fillimi i viteve 1980 e q vazhdon edhe sot e ksaj dite”, - deklaroi prof. dr. Sokrat Amataj, gjat prezantimit t tij.


N total, Liqeni i Madh i Presps ka humbur rreth 8 metra ose thn ndryshe 1/6 e thellsis s tij. Kjo shifr sht thuajse e barabart me thellsin maksimale t Liqenit t Shkodrs, ka e bn situatn alarmante, sipas profesorve. “N kto dy-tre dekada t fundit, ky nivel sht paksuar me rreth 8 metra, gj q prbn nj shqetsim t madh pr t tre vendet tona, po t mbajm parasysh se 8 metra sht thellsia maksimale e Liqenit t Shkodrs dhe se kjo thellsi n vet Liqenin e Presps sht afro 50 metra”, - bn t ditur dy profesort e projektit.


Rreziqet


Sipas studimit, n vet Liqenin e Presps, paksimi i vllimit total t ujit n liqen favorizon rritjen e prqendrimit n ujrat e tij t pesticideve, herbicideve e ndotjeve komunale q krijohen n veprimtarit bujqsore, komunale e turistike t zons. “Kjo do t onte n paksimin e kapacitetit biologjik t sistemit, duke dmtuar gradualisht florn dhe faunn e tij, si dhe veprimtarit komunitare t peshkimit e turizmit, ndrkoh q shum investime, q jan
n kta sektor, shkputen ndjeshm nga liqeni e ndahen prej tij nga zona q dikur mbuloheshin prej ujrave t tij, tashm t paprshtatshme dhe aspak atraktive pr turizmin”, - bjn t ditur ata.


Ndrkaq, n nj aspekt tjetr, proceset e degradimit t Liqenit t Presps mund t gjenerojn nj zinxhir pasojash n burimet siprfaqsore t Tushemishtit, Drilonit e Zagoranit - n territorin shqiptar, si dhe t Shn Naumit - n territorin e Maqedonis apo dhe n burimet nnliqenore t Ohrit, me origjin po nga Liqeni i Presps, q nuk jan studiuar ende. “Kto burime, prvese si atraksione turistike, prdoren n nj pjes t mir t tyre edhe si burime uji t pijshm apo si furnizime pr teknologjit e industrit e zons, kultivimin e peshkut etj. N nj shtrirje m ekstreme t pasojave t procesit q ndodh aktualisht n Presp, vet Liqeni i Ohrit mund t ndikohet, n nj periudh m afatgjat, e kjo t pasqyrohet edhe n basenin e lumit Drin, deri n Liqenin e Shkodrs”, - thon studiuesit.


Nj tjetr problem sht rrezikimi i ekuilibrit ekologjik t vendosur prgjat mijra vjetve n rajonin ton, duke ndryshuar t gjitha ekosistemet e gadishullit. “Duhet kujtuar q sistemi liqenor Ohr - Presp sht unik pr nga vlerat q ka n shum drejtime, jo vetm pr vendet tona e rajonin, po akoma m gjer. Proceset q ndodhin aktualisht n njrin nga komponentt e tij, nuk mund t mos ndikojn mbi kto vlera, duke rrezikuar nj ekuilibr ekologjik t krijuar e vendosur qindra e mijra vjetsh”, - deklaruan profesor Amataj dhe Kolaneci.


Shkaqet


Shkaqet e ktij rreziku q i kanosen nj prej liqeneve m t mdha n vend jan t shumta, sipas studimit. N radh t par, profesort e katr vendeve q kan studiuar prej katr vitesh n zon, ia kan hedhur fajin dors s njeriut. Sipas tyre, ndrhyrjet njerzore jan ndr tre shkaktart kryesor t situats n t ciln gjenden sot Liqeni i Madh i Presps dhe gjith ekosistemet prreth.


Shkak i dyt i situats aktuale, sipas tyre, sht mundsia e ndryshimeve t kushteve klimatike e hidrometeorologjike t zons, e cila mund t jet nj tjetr shkak i situats aktuale. “Intensifikimi i lidhjeve nntoksore t supozuara midis liqeneve t Presps e atij t Ohrit, pr arsye q lidhen me tektonikn e zons apo ndonj faktor tjetr”, - sht prcaktuar si shkaku i tret i mundshm pr kt situat.


Mediu: N vmendjen ton


Situata e vshtir ekologjike n t ciln ndodhet zona, sht pranuar edhe nga ministri i Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit t Ujrave, z. Fatmir Mediu, i cili prshndeti n seminar dhe ndoqi t gjitha prezantimet e profesorve. Nga ana e tij, ministri Mediu parashtroi nismat q ka ndrmarr qeveria n fushn e mjedisit e sidomos n mbrojtjen e ekosistemit n zonn e Liqenit t Presps.


Ai theksoi se kjo zon ka dhe do t ket prkujdesin e plot t ministris q ai drejton. Z. Mediu falnderoi shkenctart pr punn e tyre, t ciln e vlersoi si nj ndihm pr instancat shtetrore dhe u krkoi atyre q t vijojn studime t nj cilsie t lart. Mediu theksoi se situata n Liqenin e Presps sht n vmendjen e vazhdueshme t Ministris s Mjedisit.


Rezultatet


Puna e kryer n Liqenin e Presps ka nxjerr rezultate t tjera interesante, sipas studiuesve. Prof. Kolaneci dhe prof. Amataj than se gjat studimit t tyre vrejtn daljen e rrnojave t nj vendbanimi antik n zonn e Liqenit t Presps. Sipas tyre, kjo shrben m s miri pr arkeologt pr t zbuluar se cili ka qen ky vendbanim, por mund t jet edhe nj qartsim pr punn e tyre, duke ln kshtu t hapur mundsin e zhvendosjeve n periudha ciklike t ujrave n Liqenin e Presps.


Gjithashtu, ata vrejtn edhe ndryshime hidrometeorologjike n kt zon, duke arritur n prfundimin se zona e dy liqeneve t Presps dhe ekosistemi prreth mund t psoj ndryshime t mtejshme.


Studimi


Projekti “Menaxhimi i qndrueshm i ujrave ndrkombtare - Liqeni i Presps” ka nisur n vitin 2005 e ka prfunduar n fund t vitit 2009. Ai sht realizuar n kuadrin e me mbshtetjen e programit “NATO, Science for Peace and Security”. Ve zgjidhjeve me interes shkencor e ekonomik, ky program dhe, konkretisht, projekti n fjal kishte pr synim afrimin e bashkpunimin e institucioneve akademike krkimore shkencore dhe t specialistve prkats t Shqipris, Greqis dhe Maqedonis, q ndajn mes tyre sistemin liqenor Ohr - Presp, si nj mundsi pr trajtimin e problemeve t prbashkta me forca t prbashkta dhe, pr pasoj, pr implementimin e paqes dhe t siguris n rajon.


Palt pjesmarrse n projekt ishin Maqedonia e Shqipria, si partnere t NATO-s, dhe Greqia e Mbretria e Bashkuar, antare t saj. Sipas rregullave t menaxhimit t ktij programi, drejtori i prgjithshm i projektit u caktua nga kto t fundit dhe pikrisht nga Britania e Madhe. Pjesmarrsit nga vende t tjera n projekt kishin statusin e bashkdrejtorve t tij, nga nj pr secilin vend, me prjashtim t Shqipris, q kishte dy t till.


Seminari shkencor pr rezultatet e ktij studimi u zhvillua nn kujdesin e Universitetit t Tirans, n salln e senatit t Rektoratit t UT-s. Ve t tjersh, t ftuar ishin kryetari i Akademis s Shkencave, akad. Gudar Beqiraj, ministri i Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit t Ujrave, z. Fatmir Mediu, profesor t Universitetit t Tirans dhe t atij Politeknik. Studimi n fjal ka nxjerr rezultate shumdisiplinore, duke treguar mbi rrezikun q i kanoset Liqenit t Presps, nga rnia e nivelit t vazhdueshm t ujrave.


Kule: Studimi cilsor, tregues i nivelit t shkencs shqiptare


Rektori i Universitetit t Tirans e ka vlersuar punn e dy shkenctarve shqiptar. “Puna e ekipit t shkenctarve ka sjell element t rinj q nga fusha e mjedisit dhe e mbrojtjes s ekosistemit, n arkeologji dhe hidrometeorologji; duke sjell nj prfundim t plot shumdisiplinor”, - tha rektori Kule. Ai theksoi gjithashtu se si nj ekosistem q prek tri shtete, Liqeni i Presps duhet t jet n vmendjen ton; por jo t veuar, sepse s bashku shkenctart nga vendet tona mund t arrijn rezultate shum her m t knaqshme dhe produktive, duke vlersuar edhe institucionet krkimore n vend, q ishin nn varsin e Akademis s Shkencave, e q tani jan n varsin e universiteteve.