Pr funksionimin e mir t nj lidhjeje mes nj mashkulli dhe nj femre ka shum mnyra dhe sekrete: besnikria, nj mirkuptim kimik seksual, nj prkujdesje e vazhdueshme pr marrdhnien, shkmbimi i prvojave. Shkenca fut ktu edhe AND-n e personave

far e bn t fort nj marrdhnie? Kjo sht nj pyetje q sht
prej shekujsh dhe vazhdon t bhet edhe sot nga t gjith ata q kan nj lidhje, apo nga ata q duan ta ken n t ardhmen. A ekziston nj shkenc q quhet “martes”? Nj nga personat e fundit q e ka
kt pyetje sht nj gazetare amerikane, q shkruan n nj blog t “New York Times”. S fundi ajo ka shkruar nj ese me titull: “Shkenca e nj martese t mir”. Dhe si n do rast, edhe kt her, gjithka nis me pyetjen: cila sht alkimia q mban ndezur nj raport n ift edhe pasi kan kaluar shum vjet, madje dhjetvjear? Sipas mendimit t disa biologve sht nj gjen i posam q gjendet n t gjith partnert q kan arritur jetgjatsi n marrdhnie. T tjer, le t themi n kt rast romantikt, jan t mendimit se nj martes e gjat sht e till pr shkak t besnikris. Ndrsa n shumic, njerzit prgjigjen se sekreti sht nj marrdhnie seksuale e mir edhe shum vjet pas njohjes s par. Kt e konfirmon edhe nj sondazh i fundit i kryer nga “Pew”, qendra e krkimeve n Uashington, nj organizat e pavarur q bn krkime dhe sondazhe n opinionin publik ndrkombtar. N studimin e
pr kt qllim, 90% e t intervistuarve jan t mendimit se besnikria sht nj nga faktort kryesor q mundson nj martes t gjat dhe t shndetshme, pr 70% t t intervistuarve marrdhniet seksuale jan shkaku kryesor, ndrsa 60% e tyre mendojn se ndarja e punve n shtpi sht shum e rndsishme edhe pr ant e tjera t marrdhnies.


Po a ka sekrete t tjera? Jane Austen, n librin “Krenari dhe paragjykim”, shkruante se lumturia n nj martes sht vetm shtje fati, por psikologt dhe neuroshkenctart nuk jan n nj mendjeje me t. Ata jan marr kryesisht me studimin e rrnjve psikologjike dhe kimike t tradhtis, q sht edhe nj nga shkaqet m t shumta t mungess s lumturis s nj marrdhnieje q on shpesh n prishjen e saj. Sipas tyre nj marrdhnie martesore e fort dhe e shndetshme do pun q t ndrtohet dhe t forcohet. Sipas tyre, n momentin q paksohet vrulli dhe nxehtsia e viteve t para, ifti q sht m racional, duhet q t filloj ndrtimin e nj marrdhnieje mbi bazn e respektit dhe besnikris reciproke dhe kjo krkon pun t vazhdueshme, q shpeshher afron me vet artin dhe her t tjera me shkencat ekzakte, apo me psikologjin. Nj martes sht nj trsi sfidash dhe krkon nj trsi kundrprgjigjesh dhe veprimesh.


Martesa sht pjesa e leht e nj marrdhnieje, por ndrtimi i lumturis sht me t vrtet sfida m e madhe dhe m e rndsishme e nj njeriu q ka zgjedhur t jetoj me nj partner. Po si arrihet lumturia n dashuri? Sepse nj dashuri jo gjithmon mund t na bj t lumtur? Sipas t madhit t letrave amerikano-latine, Jorges Luis Borges, nj individ duhet q t’i ofroj tjetrit ann m t mir t qenies s tij, at q shum pak e njohim edhe vet. Dhe do njeri ka nj an t brendshme q t mrekullon, vetm se e nxjerrim n pah rrall dhe veanrisht kur jemi t dashuruar me nj person. Ndrsa pr nj profesor psikologjie, q merret me studimin e kompleksivitetit t marrdhnieve n ift nga kndvshtrimi biologjik (duke skanuar t gjitha aktivitetet trunore t dy partnerve q jan n nj marrdhnie) ifti q arrin t funksionoj m mir sht ai q i jep liri dhe hapsir njri-tjetrit. Bhet fjal pr nj teori q ka t bj me vazhdimin e zhvillimit dhe t rritjes personale t nj partneri, pavarsisht faktit se jeton me nj tjetr. Pra me nj marrdhnie q sht n ift dhe individuale n t njjtn koh, nj marrdhnie q nuk e shtyp dhe shkatrron identitetin e iftit dhe nuk ia merr frymn zhvillimit personal, ku partneri duke t ln t lir, shndrrohet edhe n stimuluesin m t mir. Ndrsa nj dramaturge italiane, n nj pjes t saj teatrale, q ka n qendr marrdhniet e iftit n koht moderne, thot se tashm grat nuk duan m q vetm t’i marrin pluhurin pianos, por dhe t’i bien asaj. N nj ift t lumtur, apo q sht n krkim t lumturis, liria e rritjes personale dhe respekti i krkesave dhe sfidave t tjetrit sht hapi m i rndsishm drejt suksesit dhe jetgjatsis.


Kjo sepse t gjith para se t jen nj ift jan individ me rrugn e tyre personale t evolucionit, q nuk duhet t ndrpritet pse hyhet n nj marrdhnie, prkundrazi duhet t nxitet nga marrdhnia. Vet jeta n ift sht nj rrugtim i dy personave t ndryshm, por me qllim t njjt: at t t prmirsuarit, t t evoluuarit s bashku dhe si individ ve e ve. Pr t madhin Saint-Exupery, partneriteti, pra martesa ishte udhtimi i dy personave q nuk shohin njri-tjetrin, por s bashku shohin objektivin q e kan t njjt. Por veoria n kt rast sht se ndrsa edhe me nj shok mund t kesh nj marrdhnie t till pozitive dhe aspak egoiste, diferenca me partnerin qndron tek fakti se me t ndan edhe knaqsit fizike dhe seksuale dhe kjo sht nj tjetr pik e rndsishme e iftit. Pr shembull, iftet nuk i japin rndsi ktij aspekti, por t heqsh dor nga t brit n mnyr cilsore t dashuris sht shpesh shkak pr agresivitet, pr paknaqsi dhe n fund t fundit pr kthimin e syve nga partneri te nj person tjetr q mund t t jap nj knaqsi t till, q nuk e merr dot m n ift. Sipas psikologve “puna e lodhshme” pr nj ift fillon tre vjet pas njohjes, ather kur shum aspekte t partnereve jan
t njohura pr njri-tjetrin. sht pikrisht ky momenti kur t dy partnert duhet q t jen t ndrgjegjshm pr fillimin e ndrtimit t nj marrdhnieje t re. Ndr kshillat q jepen pr arritjen e ndrtimit t nj raporti t mir n kt faz t bashkjetess, sipas disa psikologve sht fillimi i eksperiencave dhe njohjeve t reja, kuptohet n ift, pra “hedhja” n prvoja t reja q sjellin, s bashku me sfidn dhe knaqsin e nj eksplorimi t ri. Por jan t pakt ata ifte q e vn nj gj t till n praktik. Nj pjes e madhe nuk e kuptojn se me kalimin e viteve t par, rritet proporcionalisht rreziku i monotonis, i cili nuk mund t luftohet duke ndenjur duarkryq, por duke marr masa q kjo monotoni t ndihet sa m pak dhe t bhet sa m pak “vrastare” e marrdhnies q vazhdon. Nj raport mund t rifreskohet nse t dy partnert nisin q t bjn bashk gjra q nuk i kan
m par kur ishin t zn me eksplorimin e njri-tjetrit. Nj sport i praktikuar bashk sht nj veprimtari interesante pr shembull. Ose darkimi n restorante q nuk jan t zakonshm dhe q ofrojn prvoja t reja kulinare. Tashm sht nj fakt i provuar q iftet q kryejn s bashku gjra t reja dhe interesante dhe stimuluese jan m t lumtur. Le t’i rikthehemi gazetares dhe eses s saj pr shkencn e martess. Sipas saj, iftet q kan jetgjatsi m t madhe kan t paktn pes veprime q vazhdojn t’i bjn, edhe pse kan kaluar shum vite s bashku: buzqeshja, prkdhelja, t brit e komplimenteve n mnyr t ndrsjellt, mbshtetja n raste problemesh dhe t qenit n form t mir fizike para tjetrit. Pr t par nse nj relacion do t jet jetgjat, mjafton q t shohsh edhe mnyrn se si zihen dy partner, mnyra se si e trajtojn njri-tjetrin gjat tre minutave t para t debatit sht thelbsore mbi mnyrn se si do t shkoj n t ardhmen kjo marrdhnie. N kt rast, nj kritik sht shum m e keqe se nj ankes.


Ndrsa dramaturgia italiane n dramn e saj t titulluar “Dy ndeshje” sjell n vmendje dy breza grash q i rrfejn njra-tjetrs ankthet, frikrat, xhelozit dhe gjith t fshehtat e jets s tyre n ift. Dhe ajo q shum gra arrijn q t rrfejn sht nj ndjenj vetmie t thell, q kan prjetuar shpesh gjat martesave t tyre. Kjo ndodhte zakonisht gjat periudhave kur familja zgjerohet edhe me fmij dhe roli i prindrve bn q vmendja ndaj partnerve t zvoglohet dhe paksohet. Sigurisht q sht nj periudh transformimi n marrdhniet n ift, q do shum kujdes dhe vmendje. Madje n krahasim dhe diferenc mes brezit t sotm dhe atij t mparshm, fmija sht nj shtje jo m e domosdoshme dhe shum ifte e planifikojn vet ardhjen n jet t fmijve, duke qen shpesh m t prirur pr t gzuar jetn e tyre dhe m pas vetm nse bien dakord, mund t sjellin n jet nj, ose maksimumi dy fmij. Megjithat bota e iftit mbetet ende pr t’u eksploruar, si sht edhe bota e individit dhe kshillat do t duheshin t jepeshin individualisht. Pavarsisht ksaj nuk duhet harruar kurr q t gjith e kemi n dor t jemi ift, apo t jetojm vetm dhe se gjithka fillon nga t menduarit mir, para vendosjes s brit t hapit t madh.








#