E prditshmja britanike The Sunday Times, botoi ditn e diel nj artikull me titull "Shqipria, vendi i harruar nga koha". N shum forume dhe media shqiptare, shkrimi u dnua si nj prpjekje raciste pr t nxir imazhin e Shqipris dhe figurn e shqiptarve. Sigurisht Shqipria gjat tranziconit, dhe n ditt q jetojm vuan nga fenomene t ndryshme negative, por ato nuk mund t jen shkak pr t nxir dhe baltosur imazhin e nj kombi t tr. Gazeta START n internet, dnon kt prpjekje t shmtuar, q nuk i shkon prshtat medias s lir, dhe vlerave q prfaqson n t vrtet shtypi europian.Ju ftojm q t reagoni me shkrimet apo letrat tuaja n adresat e mposhtme:



online.editor@timesonline.co.uk, letters@sunday-times.co.uk



Gazeta START Online



M posht po japim artikullin n fjal:



Toka, q koha harroi!



AA Gill



Dikur ishte nj shtet komunist pr t paktn gjysm shekulli. Dhe tani ky shtet ka krim t organizuar dhe adoleshentt q vishen m keq n Evrop. A do ta marr ndonjher bota seriozisht Shqiprin?



Esht dika e pazakont pr ata q duan t`a din, por aeroporti ndrkombtar i Tirans quhet Nn Tereza. Esht tipike q Shqiptart i dhan emrin pists s tyre pr n bot emrin e nj gruaje Katolike q ia kushtoi veten e saj duke ndihmuar njerzimin, ku popullsia e vendit sht 70 % muslimane. Ndrkoh q Nn Tereza sht personi i vetm i famshm i Shqiptarve, dhe s`kan tjetr. Ndrsa ecn prmes akullit, do t vreni aviont nga Albatros “ Airways, dhe ja prsri " nj pashmangshri tjetr e Shqiptarve n vendosjen e emrave pas t vetmit zog q sht sinonim ndrkombtar pr fatin e keq, i cili nuk shkon n asnj vend tjetr prve brigjeve t Adriatikut.



do gj rreth Shqipris t bn t qeshsh, Shqipria sht qesharake. Esht nj vend tragjik. Pas t gjithash, komediani i paraplqyer i Shqiptarve sht Norman Uisdom. Esht qesharake sepse nuk t bn pr t qeshur. Kryeqyteti, Tirana, sht nj vend i veant, pagzuar me arkitekturn fashiste dhe komuniste. Ndrtesat totalitare t vendosura faqe m faqe me rrugt e ngushta, si nj tango autoritare n mermer dhe beton. Italiant, t cilt patn simpatin e arkitekturs fashiste, ndrtuan universitetin e t ardhmes, shkolln e artit dhe ndrtesat qeveritare, ndrsa komunistt kremtuan triumfet e puntorve duke ndrtuar kutira gri pr t strehuar triumfatort. Nj pjes e Tirans duken si qytez e vogl n n qytetet jugore t zhvilluara Italiane, shum kafene, ndrsa pjesa tjetr duket si Gaza, e coptuar dhe drrmuar nga kolapsi i madh urban. Por asnj nga kto nuk sht ajo q vreni n fillim. Gjja q ju kap syri pr her t par sht ngjyra. Projktet e apartamenteve dhe shtpive t zymta t cilat jan lyer me nj dekorim t hirt, q ngjajn me jastk gjigand t Indianve Perndimor.



Ndrtesat shumngjyrshe, ishte idea e shklqyer e kryetarit t bashkis s Tirans. Kur versioni i mparshm i komunizmit hermetik u dobsua n 1992, t rinjt than q, nuk kishte para pr t ndryshuar, duke patur parasysh se ata kan
jet monotone pr 50 vjet, dhe mund ta gjallronin vetm me piktura. Prfundimi sht shum qesharak dhe shum Shqiptareske. Si makiazhi i kllauni, e cila t trheq vmendjen menjher. Pr nj koh t gjat Shqipria ka qen fush eksperimentesh, ekonomike, politike dhe sociale. Filloi q n shekullin e 20 si nj shtet i varuar nga perandoria Osmane, dhe m pas u b shesh lojrash pr do shtet Ballkanik dhe fqinjt Adriatikas. Nga nj koh n tjetrn, Shqipria ka 7 fuqi konkuruese q mundohen t`a coptojn. N fillim ishte imponuar monarkia Gjermane, m pas nj protektorat Austriak t padobishm, n 1913 Traktati i Londrs q prcaktoi kufijt e rinj dhe i cili rritin konfliktin ndrmjet, Serbis, Greqis, Italis, Austris dhe Rusis, ku la gjysmn e Shqiptarve jasht kufijve t saj, kryesisht n Kosov.



N traktatin e Versajs, froni i Shqipris i`u ofrua C B Fry-it dhe m pas at do ta marr mbreti Ahmet Zogu. Me t vrtet s`mund t`a imagjinoni. Zogu ishte monarku i fundit i vet €“ shpallur, dhe nj burr i cili e bri Charlie Chaplinin t duket serioz. Ai solli italiant t ndrtonin rrug dhe kafene t tilla. Lajmi i keq ishte se, Italiant ishin fashistt e Musolinit, kshtu q Zogut i duhej t bnte dika pr t q t qeveriste. Ather Italiant e humbn luftn dhe fituan partizant, t cilt u qeverisn nga Enver Hoxha, diktatori komunist m i pazakont i lufts s ftoht, nj njeri mizor, i cili vendosi q vetm 2 aleat kishte Shqipria t tjert ishin kundrshtar. Miqt ishin padyshim Kina dhe Kuba, dhe Shqipria ishte krenare q ishte shteti i vetm Maoist n Evrop. M n fund vdiq dhe Enver Hoxha, nga kanceri, dhe bashk me t vdiq dhe komunizmi. Prandaj dhe Shqipria doli nga ai i ftoht q i kishte kapluar n nj treg t lir dhe t ngroht. Kjo sigurisht duhet t kishin qen lajme t mira, por fatkeqsisht nuk ishin.



Ka nj park n qendr t Tirans, ndrtuar nga puntort pr veten e tyre, kan nj liqen t bukur, kan ndrtuar nj amfiteatrm kan
nj kopsht zoologjik t vogl me nj ari t mendur. Rreth liqenit, burra q peshkojn, dhe prapa tyre, disa t tjer rrin ulur dhe shikojn. Si nj zhvendosje aktiviteti, sht nj totalisht nj humbje e dits. T moshuarit ulen n diell dhe luajn domino. Kto jan mbeturina dhe fundrinat e nj e nj treni t shkatrruar ekonomik, punt dhe pensionet e tyre jan nj loj tjetr Shqiptareske. Nj profesor historie m tregon se pallate ilegale jan ndrtuar n parkun e njerzve sa spekulative jan, dhe m thot " ne s`dinim asgj rreth paras dhe tregut. Ishte gjithka e re, t gjitha mundsit, e gjitha nj konfuzion. Pastaj erdh skemat piramidale. Keni dgjuar pr to? Ne fusim nj shum parash dhe marrim shum her m shum. Ishte gjeniale, ky kapitalizmi.Magjike. E ka
dokush. M shum se 70 €“ 80 % e popullsis. Njerzit nuk po punonin dhe po jetonin me parat e piramidave. Kjo ishte dy vjett m t mira t jets n Shqipri. Hanim, pinim dhe qeshnim, t gjith ishim t lumtur. T gjith kishim lek dhe shpres." Ndaloi dhe pa peshkatart. "Por ishte nj mashtrim. T gjith humbn, jo vetm lekt por edhe shtpit, ata hyn n borxhe s`kishte shtet t`i ndihmonte. S`kishim m asgj, humba parat e kursyera dhe punn. Nuk e kuptoj. Ti qesh, ishim budallenj, po, por far dim rreth kapitalizmit? Ishte nj histori e tmerrshme. Dhe m pas njerzit filluan t vrisnin veten, u mendn, filluan t luftojn, t qajn t brtasin dhe krkonin hakmarrje. Ju e kuptoni Shqiptart jan njerz emocional - tha ai.



Pas skemave piramidale, Shqipria shiti t vetmen gj q i kishte mbetur: popullin e saj. Shprndau pashaporta dhe i la n pritje. Ka 4 million Shqiptar n bot, ku 3 million jetojn n Shqiprim pjesa tjetr punojn jasht n punra ilegale. Shqipria sht qendra e tregut Evropian t seksit, duke marr dhe vajza nga moldavia dhe Ukraina dhe i ojn n Perndim. Gjithashtu ato kan edhe trgun e armve, ku mund t bleni kalashnikovt me t lir. Pas shum vitesh t qnurit t detyruar t shtypur, Shqiptart kan
prparim pr tu friksuar. Nuk jan t mpreht, s`di t bjn kompomise, apo t kontrollojn e agrsionin e tyre n aste t ndryshme.



N qendr t Tirans ka nj vend i quajtur Bloku. Kur ishte nn udhheqjen e Enver Hoxhs, ishte vend i izoluar, vetm pr antrt e partis, i ruajtur me ushtar, dhe ndaluar pr t gjith shqiptart e tjer. Tani sht zhvilluar shum me baret, klubet, kafenet e shumta. Numri i shumt i t rinjve n Tiran sht shokuese, duke e krahasuar me Evropn veriore. Esht nj shtet me popullsin m t re.



Kafet tek bloku jan t mbushur me adoleshent, q e quajn veten "student", ky sht m shum si titull pasi bjn m shum pushime. Rrugt jan t mbushur me makina t tipit t fundit: BMW, Porche Cayennes, Range Rovers, Hummer dhe padyshim Benzat dhe sigurisht t gjitha t vjedhura nga Italia dhe Gjermania. Ndryshimi ndrmjet t rinjve Shqiptar me fqinjt e tyre n Itali dhe Greqi sht mnyra se si duken. Studentt shqiptar jan t padiskutueshm t rinjt q vishen m keq n botn perndimore. Jan t mbizotruar nga etiketa dhe dizenjatort, dhe duken shum qesharak me ato veshje. Dyqanet jan plot me gjra t neveritshme, absurde, dhe t rinjt veshin kto gjra me nj mosprfillje, dhe t gjith duken si personazhe n filma komik.



Shqiptart jan njerz modest. Akoma shikoni plakat q vn shami n kok dhe burrat me qeleshe tradicionale t bardh n kok, por t rinjt jan t pashpres pr t qen Evropian q do t thot t jesh seksi. Ka vajza me minifunde q luajn si kurvat gangstere, port gjith si djemt dhe vajzat duken si nj dram e luajtur n shkoll t Djemve dhe Bukurosheve.



Shqipja sht nj nga gjuh q nuk hyn n grupimet relative, me disa shkronja t tjera. Ata thon q sht e pamundur ta msosh pas mosh 2 vje. Fakti q kjo gjuh nuk flitet n vende t tjera e bn at nj gjuh t mir pr kriminelt, por sht edhe shum qesharake dhe patetike. Psh. fjala "for sale" sht "shitet" ndrsa "carp" , peshku tradicional "krap".



Shkova n nj bar q kishte muzik metal. Kjo, prfundimisht, sht nj pamje q dhe shqiptart mund ta marrin pr t drejt. Gjeta nj vend pran t ms s bateristit, nj grua fshatare krenare duke par t birin q t ante daullen e veshit me grupin e tij Clockork Psycho Sodomy Gore.



Tirana shkundron n nj klub nate me nj vetdije mburrjeje dhe gllabrim koktejlesh me fines, ndrsa banakieri n botn e lir kontrollon rutinn e mashtrimeve t shisheve t Tom Cruise-it, duke tundur pijet dhe t drgojn nj fatur me nj vajz shum t rnd me nj buzqeshje nnhund.



I gjith ky imitim, ky dshprim do t jet kultura e t rinjve, e cila paguhet nga parat e drguara nga jasht. Ekonomia Shqiptare lundron nga ‹estern Union,e cila shumica rrjedh nga kriminaliteti, por ka gjithashtu edhe emigrant q punojn n t zez, t pasigurt, si shrbtor n Evropn e pasur. Megjithse po ti bledhsh, kjo sht mnyra e fitim t paras m e vshtira n Evrop.



Isha porositur t kisha kujdes nga hajdutt e xhepave dhe kusarve n vende me shum njerz. E kam t zhvilluar shqisn e gjasht pr kto lloje shqetsimesh, por Tirana mu b si nj vend i sigurt duke luajtur t fortin. Ka disa t dehur npr rrug, megjithse ata pijn shum. E vtmja drog duket sikur sht bari i prodhuar vet, nuk ka klube krcimesh ose dyqane pornografish. Ju s`mund t gjeni nj prostitut n Tiran. Duket sikur po gjen karavidhe n Skoci: t gjitha kan shkuar pr eksport.



Shqipria ka rekordin e trafikut m t keq n t gjith botn perndimore, dhe asnj Shqiptar nuk v rrip sigurimi kur i jep makins, duke e konsideruar kt simptomn e par t homoseksualitetit pasiv. Duke kaluar n veri t Tirans, do t shikoni nj pangopsi ndrtimesh, q kan nevoj pr shum gjra, pa nj plan urban dhe pa leje ndrtimi. Periferit jan mbuluar nga bare dhe restorante pa konsumator dhe nga shtpit prdhese pa kanalizeme,te juit t pishm dhe ujrave t zeza, pa rrjet energjitik. Industria e vetme dhe m e madhja e Shqipris sht pastrami i parave dhe ndrtimi sht mnyra m e leht pr ta legalizuar kt. Ka me mijra ndrtesa pa ati dhe dritare ku valvitet ironik nj flamur Shqiptar, i cili i prshtatet sht shqiponj 2 krenare q shikon nga t gjitha rrugt.



Mallet jan plot me brezare dhe pyje t zbrazta, t populluar nga fshatar t cilt presin barin me kos, ku burri ngarkon peln me dru dhe grat e tyre hedhin farn n ar, duke na dhn nj peisazh si poster pr nj ringjallje t Bertolt Breht.



Fshatrat e vegjj fshihen n luginat e larta, familjet q jetojn nkatin e par n shtpi t ndrtuara me gur dhe balt. Posht tyre n bodrum mbajn bagtit dhe kuaj. Hardhit npr mure, pulat dhe fmijt t zhytur n pisllk, qent e lidhur me zinxhir n kolibe, dhe grat q pjekin buk n furra me dru. Hngrm drek nj qingj t pjekur n hell, me djath deleje, domate dhe qershi t freskta t sapo kputura nga pema. Fushat e mbuluara me lule t egra, me zogj q me kngn e tyre t trheqin vmendjen, me breshkat hiqen zvarr npr kasht, me gomare q ankohen me njri tjetrin.



Esht pak a shum sikur t jetosh nje jet n Evropn e shekullit 16-t, por t jetosh n shek e 21 duke
jetn e shek. 16 nuk nuk sht nj zgjedhje e zgjuar. Edhe njerzit e shek. 16. e din kt gj. Vendi sht duke u boshatisur, dhe fshatrt e krkojn dhe shtrijn duart n nj pun t dors s dyt npr qytete.



N t gjith Shqiprin ka bunker, q bien era myk dhe q jan fole dhelprash. Jan me moliona. Enver Hoxha filloi t ndrtoj bunker n fund t lufts, dhe u bn nj ankth I prjetshm q kushtoi nj shum t madhe arrogance t pasuris s Shqipris. Bunkert nuk u ndoqn me nj plan beteje koherente. Sdo t kishte pasur aq shum ushtar sat plotsonte ato, ato jan thjesht pura t mosbesimit dhe friks. Shqipria gjithmon ka qen e rrethuar nga armiqt, por gjithashtu ka qen e ndar n vetvete.



Nuk ka besim n kto pamje: sht nj vend I gjakmarrjes. Ka akoma familje ku burrat nuk dalin dot nga shtpia dhe ku fmijt meshkuj kan lindur pr t vdekur. Rregullat e t qnurit "n gjak" shtrihen deri n shek. e 15 n Kanun e Lek Dukagjinit, nj libr i lasht gjaksor. Kjo sht nj nga arsyet pse Shqiptart jan shum t mir n krimin e organizuar. Dallimi i fes nuk sht asgj n krahasim me nderin e familjes; prve nderit dhe t brit para, do gj tjetr sht dytsore. do gj sht e falshme kur mbshteten n kto.



Ka gjithsahtu nj ndarje ndrmjet veriut dhe jugut n Shqipri. Veriort jan Geg, ndrsa Jugort Tosk. Gegt jan t ashpr, tq trash dhe agressiv, kurse jugort jan t edukuar, t civilizuar, t italianizuar. Esht pak a shum si Anglia.



N bregdetin Adiatik, n Durrs, plazhi sht n nj grit zymt, rr e ashpr mbushur me bishta cigaresh, tapa shishesh. Vjen er, ku fmijt ndrtojn kshtjella n rr dhe prindrit e tyre pjekin mish. Nj burr m thirri. Ishte i inatosur. "Amerikan?"Jo, Anglez. "Thuaju atyre, thuaju Evrops q ne s`kemi bishta. E shikoni, ne s`jemi majmuna. S`jemi specie t tjera. Durrsi do bhet Kroacia e re." Ky sht nj mendim.



"Norman Uisdom “ far mendoni pr t?" pyeta. "ai sht I `90-tave. Tani m i miri sht padyshim Mr. Bean".



I ulur n qendr t Tirans ku kambistt qndrojn nn hije, dhe burrat shesin celular t dyshimt, q riparojn akmak me gaz, i pash Shqiptart duke ardh e shuar, dhe ka dika t uditshme. M mori nj or koh pr t gjetur prgjigjen se far sht - ku me vshtirsi gjen njerz q kan or. Po, pse duhet t vn or? Ata s`kan vend ku t shkojn.



Pergatiti Gentian ekrezi