Intervistë me Belioza Çokun, menaxheren e përgjithshme të linjës telefonike kombëtare për fëmijë 116 në CRCA




Duan t flasin, t rrfejn historin dhe dramn q vuajn nga brenda, por ndalen, deri n at pik sa t sigurohen q rrfimi i tyre t jet n duar t sigurta. Fillimisht marrin n telefon duke
pyetje jo t drejtprdrejta, duke treguar pr histori t “t tjerve”. M pas i rikthehen linjs, por ksaj radhe duke prvetsuar historin, bhen njsh me t. Dhe dita-dits pjesza t historis formojn dramn e plot. Jan fmijt e abuzuar, fmijt q vuajn situatat familjare q telefonojn linjn kombtare “Alo 116”, pjes e CRCA-s. N nj intervist pr “standard” Belioza oku, menaxhere e prgjithshme e linjs telefonike, thot se prej muajit qershor ky shrbim ka filluar t funksionoj dhe ofrohet falas n t gjith vendin. Rreth 400 fmij telefonojn n dit Qendrn pr Mbrojtjen e Fmijve n Shqipri. N kt linj mund t marrin t gjith fmijt q kan akoma probleme t dhuns n shoqri, n familje. Me an t ktij shrbimi mund t referohen nevojat dhe emergjencat q kan fmijt dhe prindrit. M pas, kjo zyr i referon n shrbime t tjera, si n institucione t tjera pritse, si sht policia, shrbimi i ambulancave si dhe tek shrbimet sociale. Linja “116” nprmjet bashkpunimit ndrinstitucional q ka, prpiqet t ndihmoj dhe t lehtsoj procedurat, por njkohsisht ndjek hap pas hapi se si sht zgjidhur rasti.


far sht linja telefonike “116” dhe si funksionon ky shrbim?


Me an t ktij shrbimi mund t referohen nevojat dhe emergjencat q kan fmijt dhe prindrit. M pas ne i referojm n shrbime t tjera, n institucione t tjera pritse si sht policia, shrbimi i ambulancave si dhe tek shrbimet sociale. Linja “116” nprmjet bashkpunimit ndrinstitucional q ka, prpiqet t ndihmoj dhe t lehtsoj procedurat, por njkohsisht ndjek hap pas hapi se si sht zgjidhur rasti.


Si evidentohen rastet?


Bisedat telefonike regjistrohen, pasi ka nj qendr monitorimi brenda qendrs q presin telefonatat 24 or n shtat dit t javs. Realisht ne nuk krkojm me domosdoshmri identitetin e fmijs apo telefonuesit. Anonimiteti ruhet, por pr sa i prket situats, pr t ciln fmijt referojn, nj dhun n shkoll, fmija ndihmohet duke marr t dhnat e shkolls, duke u prpjekur kshtu pr t kuptuar se pr ciln shkoll bhet fjal, pasi ne kemi bashkpunim shum t mir me shkollat, Drejtorit Arsimore dhe Ministrin e Arsimit. Ne disponojm nj list t dhnash ku jan t evidentuara t gjitha shkollat, t gjitha shrbimet sociale q operojn n vend, t gjitha shrbimet e urgjencs, t gjith numrat treshifror q shkojn menjher n vendngjarje. Nprmjet ktij sistemi t dhnash ne kontaktojm me ta pr t dhna, nevojat q krkojn.


far lloj problemesh ju referojn nxnsit e shkollave ?


Referimet m t shumta na vijn nga nxnsit e shkollave 9-vjeare. Prgjithsisht kan probleme t ndryshme, kan probleme me abuzimet fizike q jan m t rralla. Mnyra e komunikimit tek fmija nuk prcillet si duhet, krkesa e llogaris apo edhe pr t respektuar disiplinn. Ka edhe nj lloj keqprdorimi t nofkave q n kulturn ton jan shum t prdorura, pr t treguar nse bn apo nuk bn. Realisht kjo nuk sht forma e duhur pr t komunikuar dhe pr kt ata nuk ndihen mir. Ka edhe raste q raportohet dhuna midis bashkmoshatarve, ku nj pjes e shoqris prreth denigrojn nj person t caktuar, duke i shkaktuar atij probleme n karakter. Pr sa i prket linjs “116” ajo vetm referon dhe kshillon, por nuk ka kontakte me individin. U referon rastin institucioneve dhe organeve prkatse, pr ato raste q ka nevoj edhe pr trajtim psiko-social t specializuar, i jepet ky shrbim brendaprbrenda linjs. Ndr problemet m t mdha q referohen n linj, jan shkolla, familja dhe komuniteti.


Cilat jan brengat q u rndojn mbi shpatulla adoleshentve?


Adoleshentt vuajn probleme nga m t ndryshmet. Ata i shqetson m shum marrdhnia me partnerin, marrdhniet me shokt, me familjen dhe marrdhniet me komunitetin. Jan kryesisht adoleshentt q vuajn m s shumti kur ndryshojn marrdhnia e tyre n familje dhe ata nuk ndihen mir pasi ndihen t paaft se si ta bjn m t mir kt raport. Ndihen t shqetsuar q marrdhniet n shtpi nuk po shkojn edhe aq mir. Situata e krijuar n shtpi e rndon fmijn m shum sesa duhet. Grupmoshat 12, 13, 14, 15 telefonojn do dit, madje ka edhe thnie t tilla si “nuk m bhet t shkoj n shtpi”. Ata ndihen shum keq, pasi nga njra an e kuptojn q sht situata ekonomike, papunsia q po i acaron marrdhniet e familjes, por nga ana tjetr ndihen keq, pasi nuk ka se si t’i ndihmojn. Elementt social dhe ekonomike ndikojn n mirqenien psiko-sociale, mendore t fmijve, t dyja kto sjellin nevojn e fmijs pr t referuar shqetsimin e tyre.


Si rrfehen fmijt e abuzuar?


sht shum e vshtir q ata vet t t rrfehen q n telefonatn e par. Fillimisht fmijt telefonojn pr t par nse sht e besuar linja. Kta fmij bjn pyetje t prgjithshme, tregojn historira q nuk jan drejtprdrejt t lidhura me ta. Ata testojn linjn, duke u
pyetje t ndryshme pritsve t telefonats s tyre duke thn se “far bni ju”, “un ndihem i mrzitur”, “m ka ndodhur kjo”. Pra fillojn t japin pjesza t historis s tyre dhe pasi krijojn besimin e tyre, tregojn historin e plot. Me an t teknikave t kshilluesve profesionist bhet e mundur edhe vjelja e informacionit, pasi kshilluesit kan kaluar trajnime t gjata dhe kualifikimi. Ata kan par nga afr se si funksionon shrbimi n vende t tjera. N momentin q fmija denoncon abuzimin, ne komunikojm menjher me autoritetet prgjegjse, q n kt rast sht policia. Ndjeshmria e secilit prej ktyre fmijve sht e ndryshme, pasi nj fmij i abuzuar ka frik dhe humbet besimin n raport me t gjith botn. Kur personat m t besuar t tij e kan abuzuar, kjo do t thot q prtej ktij raporti ai e humb besimin tek vetja se mund t ndrtoj m raporte. Kjo sht trauma m e madhe q ndodh brenda ktyre fmijve. Ne i nxisim dhe i kshillojm, por mbi t gjitha, ne i nxisim t raportojn. N qoft se ndiejn risk nga marrdhnia e abuzimit q po ndodh n shtpi, ather ne i referojm n qendrat pritse.


Nga kush abuzohen?


Nga t afrmit e tyre, q n disa raste mund t jen prindrit. Ka raste q jan edhe komshinjt, pasi ata hyjn e dalin, sht krijuar nj raport familjar dhe shum t afrt. Prgjithsisht, jan njerzit e afrt dhe t besuar, me ata q komunikojn pr dit. Nuk sht e leht t rrfehet nj ndodhi. Ne po prpiqemi q me an t marrveshjeve q kemi me institucionet, t’i njohim profesionistt me shrbimin, n mnyr q t din se kur nj fmij q shkon pr dit n shkoll dhe nuk ka asnj shenj t jashtme, mund t pikaset nga psikologt apo mjekt q dika nuk po funksionon. Ne po prpiqemi q t japim nj informacion n mnyr q t evidentohet rasti edhe pa u raportuar.


Q personat t ndihmohen, secila hallk e zinxhirit duhet t kryej rolin e saj. N kt rast ku qndron kleka?


Telefonatat kan ardhur nga t gjitha qytetet. Problemet m t mdha jan n komunat e rretheve. Na ka ndodhur q nga nj komun e thell e Kuksit ka marr nj nn q ka shum fmij, krkonte ndihm pr t prfituar ndihm ekonomike. Fmijt e saj ishin t privuar nga shkolla. N kt pik linja nxjerr konkretisht n drit shqetsimet reale t fmijve. Ne kontaktojm me bashkin e qytetit, e cila interesohet me minibashkin e zons. N baz t legjislacionit shqiptar dhe n baz t asistencs ekonomike q i takon asaj nne, ne lidhemi me nj organizat dhe nse ka mundsi pr dhnien e ndonj ndihme apo mundsi punsimi. Dhe prve ksaj, prpiqemi ta referojm rastin dhe ta ndjekim duke i dhn ndihmn konkrete. Ka komuna t thella q shteti aq mund t’i ndihmoj.