N vern e vitit 1999, nj miku im do t m tregonte me sy t hapur sa dy filxhan se kishte arritur t deprtonte n rrjetin kompiuterik t nj banke turke. N at koh student n nj prej universiteteve turko-amerikane t Ankaras, miku im sbashku me nj shok t shkolls kishin arritur nga laboratori i tyre t futeshin n llogarin bankare t nj personi t tret n njrn prej bankave t fuqishme t asaj kohe n Turqi - Deniz Bank.



Pyetjes sime naive se nse vun dor n llogari ai iu prgjigj sigurisht me prgjigjen m realiste: po ta bnim at budallallk do t na kapnin brenda 24 orve pr kt shaka e kaprio teknologjike! Sigurisht, kjo do t ndodhte pasi n rrjetin e banks do shnohej IP, ose numri i kompiuterit dhe vendit nga kishin hyr djemt dhe do t vrtetohej q ishte ndrhyr nga nj laborator kompiuterash universiteti, dhe sigurisht atje t gjith studentt q hyjn, i kan t shnuara t dhnat deri n detaj!



Pr t mos u zgjatur, kjo sht vetm nj ngjarje shume e vockl dhe trsisht e parndsishme krahasuar me at q ndodhi n Franc pak dit m par. Banka e dyt m e madhe e ktij vendi, Societe Generale dhe nj ndr rrjetet m t mdha europiane u shokua nga humbja prej rreth 4.9 miliard eurosh (ose 7.1 miliard dollarsh).



Ashtu si e kan prcjell edhe edicionet e lajmeve, nj punonjs i nivelit t ult Jerome Kerveil, i cili u arrestua sfundi, shkaktoi humbjen e madhe. Ajo q ka uditur gjith opinionin n Franc sht sesi ka arritur ky npuns i cili thjesht ka qen nj strategjist lidhur me ecurin e investimeve dhe tregtis n Europ t bj manipulime kaq t mdha, dhe mbi t gjitha pa rn n sy. Hutimin e punonjsve t ksaj banke pata mundsi ta vrej ndrsa m ra puna n nj deg t saj n Strasburg, pikrisht ditn q mediat franceze e kishin at kryelajm. Por ja q nprmjet rrjetit bankar, ai dhe ndoshta jo vetm, 31 vjeari shkaktoi nj skandal q gazetari Henry Lauret n Wall Steet Journal do ta cilsonte si shock`ite generale, pra nj gjendje shoku e prgjithshme!



Debati arriti deri aty saq kjo shtje u diskutua edhe n forumin ekonomik t Davosit, dhe solli ndr mendje nj pyetje shum t rndsishme pr do vend europian: SA I SIGURTE ESHTE SISTEMI BANKAR? Kjo pyetje nuk lind vetm sepse Societe Generale ka tashm edhe pjesn e saj n tregun shqiptar, (pasi bleu para pak kohsh nj prej bankave shqiptare) por ajo krkon nj prgjigje pa prjashtim - nga gjith bankat n Shqipri.



Sa t paprekshme jan depozitat dhe llogarit e qytetarve? Sa garanci kan depozitat e emigrantve? Sa i sigurt sht sistemi i tyre online? Sa mundsi hyrjeje dhe manipulimi ka nga rrjetet e jashtme q nga interneti e deri tek rrjeti i manaxhuar nga vet punonjsit?



Kto pyetje lindin pasi prdit e m tepr shqiptart po u kthehen bankave pr 1001 arsye, por mbi t gjitha sepse ata besojn se kto banka jan t sigurta. Nj prej drejtuesve t nj prej bankave n Shqipri, do m thonte se n shumicn e rasteve as q mendohet futja e rrjeteve t jashtme npr banka. Dhe kjo duket nj gj e mir. Por sa t sigurta jan rrjetet e tyre kur ne kryejm veprime?



Dhe pyetja e dyt sht sesa transparente jan bankat n veprimet q kryejn? far bhet me t ashtuquajturit xhepa t krijuar pasi shum qytetar nuk rinovojn kontratn e depozits q kan me bankn sepse mund t jen emigrant, t moshuar apo s`e nuk kan thjesht koh? Si lvizin interesat e kredive-depozitave e sa ndikohen nga inflacioni apo tregu ndrkombtar?



Kto dhe t tjera pyetje, n fakt duhet t shqetsojn kdo q ka pun n nj bank, aq m tepr n nj koh kur n Shqipri po rritet nse mund ta quaj kultura bankare q nis marrja thjesht e rrogs, deri te depozitimet, transfertat , kredit etj.



Prve nj kontrolli t brendshm t fuqishm, bankat duhet t ken edhe zyra t mirfillta t marrdhnieve me publikun, e jo thjesht me mediat. Vetm kshtu t gjith do t ishim m t sigurt dhe do t parandalonim fardolloj shembulli si ky i fundit n Franc, q n fakt n 10 vitet e fundit ka ndodhur duke uar n probleme t mdha edhe banka t vendeve t rajonit.



Pra s`ka nevoj t jemi ekonomist pr t patur t drejtn t dim m shum se far bhet me parat tona q besojm se i dorzojm n duart t sigurta duke ln pas paragjykimin piramidal q rndon n kujtesn ton t prbashkt jo m t largt se 10 vjeare!