E katërta do të mbetet muze ose ndoshta një bar-restorant në brigjet e Pashalimanit




"Stuhia”, “Tufani”, “Rrufeja” dhe “Vettima” kan vite q nuk dalin n det t hapur pr t kryer detyrat e tyre n mbrojtje t atdheut, arsye pse u morn mbi 50 vjet m par. Emrat e nndetseve shqiptare, me karakter sinoptik, e kishin humbur prej kohsh vlern, teksa dergjeshin n bazn e Pashalimanit, aty ku pr vite me radh ishin
moll sherri mes qeveris komuniste shqiptare dhe homologve sovjetik. Tashm, pompoziteti i emrtimit t vendosur n vitet ‘60, q dikur prbnte krenarin e flots son detare, nuk do t ket m as vler faktike, teksa tri prej tyre do t prfundojn pr skrap, pas shitjes s kryer dje. Burime t gazets bjn t ditur se tenderimi pr tri nndetset shqiptare prfundoi dhe ato u shitn tek nj kompani shqiptare me vlern 1 miliard e 200 milion lek t vjetra, ku si baz u mor vetm tonazhi i tyre n elik dhe bakr, q s bashku shkon n rreth 1950 ton. E katrta do t mbetet “muze” ose ndoshta nj bar-restorant n brigjet e Pashalimanit, pr t knaqur veterant e ushtris shqiptare dhe kureshtart e brezave t rinj pr krenarin e dikurshme t Forcave tona t Armatosura, t cilat faktikisht nuk u nevojitn kurr pr t’u vendosur n prdorim.


Procedurat pr shitjen e ktyre nndetseve kan nisur prej vitit 2002, kur Kryeministri i kohs, z. Fatos Nano nnshkroi vendimin e marr n Kshillin e Ministrave pr shitjen e nj sr mjeteve motorike detare. Ather shitja dshtoi, pr t’u rimarr n konsiderat vetm tet vjet m von, pra disa muaj m par, kur qeveria shqiptare vendosi q t shiste nndetset prfundimisht.


mimi fillestar i prllogaritur i shitjes ishte vetm 340 mij dollar pr t gjitha s bashku, por me sa duket, mimi prfundimtar i ofruar ishte tri her m i lart; e ndikuar kjo edhe nga kursi i leverdishm i elikut dhe i bakrit n bursat ndrkombtare, q i ka
kompanit t mos e humbasin kt rast. Burime nga Ministria e Mbrojtjes than se shitja ishte nj sukses, pasi disa vite m par ajo kishte dshtuar t’i shiste kto nndetse edhe pr shkak se nj prej tyre sht e fundosur. Nndetset ndrkoh shihen si penges n portin e Pashalimanit, pasi ato thjesht nuk mund t kthehen n jet. Qeveria, n vendimin e marsit t ktij viti i vuri t katrta nndetset n list pr t’i shitur, por duket se njra prej tyre sht vendosur t ruhet dhe mund t shrbej si muze.


eliku dhe bakri rus, me t ciln nisi n vitin 1956 ndrtimi i katr nndetseve t para dhe t vetme shqiptare, do t montohet srish dhe do t kthehet tashm n lndn e par t nj objekti t ri ndrtimor; s bashku me t do t zhduket edhe nj pjes e historis ushtarake shqiptare, m shum e pompuar sesa reale. Kur katr nndetset arritn n bazn e Pashalimanit, pas nj udhtimi t gjat nga Bashkimi Sovjetik ku u ndrtuan n vitin 1958, pritja ishte me ceremoni t nj kreu shteti. Ather, drejtuesit e Ministris s Mbrojtjes dhe t udhheqjes politike, s bashku me krert e Forcave t Armatosura pr her t par deklaruan se Shqipria mund t mbrohej nga do rrezik.


Gjashtdhjet vjet m von, drejtuesi i njrs prej nndetseve, Petrit Myftiu, do t tregonte pr revistn e ushtris, dy vjet m par, mbresat e tij pr lundrimin e nisur nga Kaleningradi, port ushtarak ky n Detin Baltik pr n Gjirin e Vlors. Lundrimi vijoi npr ngushticat e Kategave dhe Skategave t Danimarks, n Detin e Veriut, npr Lamansh, n Gjirin e Biskajs dhe, pas pes ditsh lundrimi n Detin Mesdhe, m 25 gusht 1958, mbrritn n Pashaliman. “Lundrimi (nga Bashkimi Sovjetik) u b n nj kolon. N krye printe baza lundruese, n bordin e s cils ishte vendosur komanda dhe shtabi i brigads sovjetike t nndetseve. T katr nndetset lundronin pas saj mbi uj, me nj shpejtsi 10 nyje. Dhe vijoi kshtu lundrimi npr ngushticat e Kategave dhe Skategave t Danimarks, n Detin e Veriut, npr Lamansh, n Gjirin e Biskajs dhe, pas pes ditsh lundrimi n detin Mesdhe, pikrisht m 25 gusht 1958, mbrritm n Pashaliman. Mbrritn kshtu nndetset e ardhura nga larg, shum larg, n strehzn e re. At dit, n bazn e ndrtuar rishtas n Gjirin e Vlors, ishte nj dit feste dhe pr mysafirt q sillnin ksisoj nj dhurat jo t zakont, u ngrit dollia e par jo me vodkn e muar nga ta, por me rakin shqiptare, q si u shprehn mysafirt, nuk e linte mbrapa pijen e tyre t preferuar…”, - tregonte ai.


Pas tyre, tet nndetse t tjera do t tejmbushnin bazn e Pashalimanit, e cila asokohe nuk shrbente thjesht pr t mbrojtur Shqiprin nga ndonj sulm i mundshm, por mbi t gjitha pr t treguar dhmbt sovjetik ndaj bazave t panumrta perndimore n brigjet italiane dhe greke. Por harmonia nuk do t zgjaste pr shum. Prplasja shqiptaro-sovjetike vetm pak vite m von do t zvoglonte numrin e nndetseve shqiptare, srish n katr, numr q ka mbijetuar deri pak dit m par.


Nndetset n vetvete shrbenin jo vetm si forcim i flots detare shqiptare, por kryesisht si nj mundsi shtes pr propagandn komuniste. “Dimri i vetmis s madhe” i Ismail Kadares, i vendosur n ekranin e madh nga Kujtim ashku e Pirro Milkani, nn titullin “Ball pr ball”, i “rrnjosi” kohs rndsin e nndetseve shqiptare dhe “forcn” e ushtris son, krahas padrejtsive sovjetike t kryera asokohe...


Prplasjet n nndetsen 105 - e cila n t vrtet sht vetm nj shpikje e shkrimtarit, pasi nj nndetse me kt numr s’ka ekzistuar - e kryera n Pashaliman, n fund t viteve ‘70, tashm nuk do t mund t prsriten, n nj vend i cili do t boshatiset nga do element i “delfinve” t flots shqiptare. N fakt, prej vitesh ato qndronin t heshtura, pa ndonj arsye reale ekzistence dhe me t vetmin mision jodemonstrativ t kryer n vitin 1968, ather kur Ministria e Mbrojtjes dhe Shtabi i FA urdhroi dy prej nndetseve shqiptare t udhtonin n Mesdhe.


Misioni i “Tufanit” dhe “Vettims” nuk ishte t zbulonte ndonj t re n detin e prbashkt, porse t’u tregonte “imperialistve”, “revizionistve” dhe t gjitha vendeve q nuk shkonin me Shqiprin (me pak fjal dokujt n bot) se Shqipria mund t tregonte dhmbt nse ishte e nevojshme. Dy nndetset arritn madje pran ujrave t Italis dhe t Greqis, ku ishin t stacionuara dhjetra e deri n numra treshifror anije t NATO-s, t cilat udhheqja shqiptare ishte e sigurt se do t’i superonte me katr nndetset e flots son.


N kt udhtim, t shoqruar me avion amerikan dhe nndetse t tjera amerikane, “Tufani” dhe “Vettima” i treguan Perndimit se edhe vendi yn kishte mundsi shptimi ose t paktn kshtu shpresonin drejtuesit e Forcave t Armatosura. Kur u kthyen n atdhe, pes dit pas peripecis, udhtimi u mbajt sekret, pr t’u zbuluar vetm pas rnies s diktaturs.


Gjat viteve t para t demokracis, ato nuk luajtn ndonj rol n nj Shqipri q vuante pr t’u ngritur n kmb, pas gjunjzimit t psuar nga regjimi diktatorial. Vetm gjasht vjet pas pluralizmit shqiptar, ato do t binin n duart e shkatrrimtarve t 1997-s, t cilt u lan nndetseve ve skeletin e brendshm, q sot vlen vetm pr skrap.


Lavdia e dikurshme, e dukur n syt e t gjith ushtarakve shqiptar teksa prisnin anijet n vitin 1958, u zvendsua dalngadal nga nj shpres n venitje kur arritn “t shptoheshin” katr nndetset pas prishjes me Bashkimin Sovjetik, pr t’u shndrruar n nj prbuzje t pajet n vitin 1997.


Sot, kto nndetse t rrnuara nga koha dhe mosmirmbajtja nuk do t ekzistojn m; ndoshta pallati i ardhshm q do t ndrtohet n vend, do t ket elikun e ktyre nndetseve. Vetm njra, m e mirmbajtura, do t mbetet n Pashaliman, n formn e nj bari dhe qendre argtimi, nj mnyr e gjetur pr t mbajtur ndezur ndjenjn e lavdis s dikurshme dhe dshtimit t mpasshm t forcave ushtarake.


Ndoshta, n fund t ksaj vere, “Dimri i vetmis s madhe” do t kthehet n librin m t lexuar, t shijuar me nj kafe, aty ku historia zhvillohet, tashm n nndetsen bar-restorant, n Pashaliman...