M kujtohet nj rrfim gjysm-anektod, t cilin ma ka rrfyer n Mosk poetja Olga Sjedakova. Ja thelbi i tij: N nj nga turrnet e shumta t leximit q organizonte propaganda sovjete midis shkrimtarve dhe lexuesve t ndonj ndrmarrjeje, uzine, a regjioni, - nj grupi shkrimtarsh moskovit u ra t udhtonin n Jakuti dhe t ndrtonin nj dialog t ngroht me masat e lexonjsve jakut. Kshtu, salla e Lidhjes s shkrimtarve t Jakutis, n at rast, qe plot. Prezantuan me buj para lexonjsve Jevtushenkon, por lexuesi jakut nuk e njihte. Provuan me Voznjesenskijn, prap jakutt se njihnin. Provuan me Samoillovin, jakutt as at. Ather shkrimtart e shkret filluan t pyesnin publikun:

-Po Pasternakun, e njihni?.

Nuk rritet kjo erz ktej nga ne u gjegj nj nga salla.

- Nuk sht bim, i than, sht poet.

- Na ndejni, nuk e njohim, than jakutt.

-Po Bllokun, Mandelshtamin, Ahmatovn... po Cvjetajevn... Tarkovskijn...? I keni lexuar?

Ather u ngrit njri:

- Kush jan kto zonja e zotrinj t nderuar? Ne nuk kemi dgjuar asgj pr ta!.

- Po kta jan shkrimtart m t dgjuar t Rusis, briti i pataksur Jevtushenko.

- A-ha! - e kapi fillin njeriu nga salla: harruam tju bjm nj gj me dije, qysh n fillim, zotri: - Jakutt nuk jan lexues, jakutt jan shkrimtar!.

Kjo situat, na ndihmon pr t kundruar analogjin dhe statusin e shkrimtarit shqiptar. N kushtet e nj bumi entesh botuese, sot gjithcili e ka mundsin t botoj nj libr, mjaft q t ket treqind deri n pesqind lek t reja n xhep. Tregtia q bhet me botuesin i ngjan nj situate t rnd e primitive t xhabazit apo t tregtarit t rndomt n pazar: jep lekt dhe, pas nj jave, je
me libr! Botojn libra gjimnazistt, upkat ende pa mbrritur periudhn e pubertetit. Dhe ve ti shohsh si kapardisen kapedant dhe amazonkat familjare. Babai sl der redaksie televizive apo gazete pa shkelur, pihet kafja dhe kryefamiljari fut pa teklif dorn n xhep t nxjerr qesen me pyetjen standarte: Sa do? Ape gojn! Jam i vendosur t mos e l mb udh taletin e sime bije. Ve dua t ma qndissh mir artikllin, tma kullandrissh kronikn hake. Ja dhe fotografit... . Dhe bashk me parat, l nj turr fotosh t upks melankolike me mjekrr n pllmb. Ai e di mir si funksionon teknologjia e gazetave dhe e kamerave. Deri n promovimin e bujshm ku poett pleq, me sy t gapruar nga rakia apo goj t aplyer nga ndukja e ndonj kofshe t pjekur, kpusin brokulla e lvdata pr talenten e re. Tej n qoshk, e vetmuar, si nj Serafim pikllimplot, ndrron lavdin e ardhshme poetesha e njom, derisa nj dit, n past fat, do ta kuptoj ter kt maskarad prindrore dhe do ti zvjerdhet dhe zelli - derisa nj dit (n past fat), n vend t parashikimeve hovordare t ktyre xhaxhove, do ti mbetet nj boshllk i trishtueshm n parzm dhe Safoja e re, do t preferoj si gjith vrsniket e saj t merret me ndonj zbavitje m t fisme, ose n rastin m t mir - t gjej nj t dashur, i cili tia zvendsoj me sukses melankolin e vargjeve.

N Shqipri boton kush nuk priton, kush ka parat e mjaftueshme: sponsor koktul apo prindr delirant; botojn nxnsit dhe studentt, prindrit dhe emigrantt; botojn profesort dhe veterant, ish-t burgosurit dhe politikant, grat e divorcuara dhe prostitutat e rehabilituara. N Shqipri botojn librat e tyre ish-prokurort dhe ish-ministrat, ish-diplomatt dhe ish-bodiguardt, kuzhiniert, kpucart, dadot, rrobaqepsit e diktatorit dhe familjes s tij; kunatat dhe rejat, ish-oficert dhe oficert n lirim, spiunt e sigurimit t shtetit dhe agjentt e kompanive t sigurimit, tregtart e birrs dhe libra biznesmensh q rrfejn se si ia kan filluar zanatit, n fillim si qoftexhinj e q tash, kan msuar formuln e suksesit. Por m shum se t gjith, n Shqipri botojn barinjt, katundart dhe gazetart. Bashkit ose fondacionet pr zhvillim n zonat rurale zvendsojn rolin e prindit pr fmijt e stadit parapubertant. Nuk ka mbetur familje, Der e Madhe, trev apo fshat q t mos ket monografin. Mandej vijn promovimet e bujshme n qytete, porositen ligjrata profesorsh, historiansh, akademiksh. Vijon ceremonia e trisht e perverse me kndellje, rrahje gjoksi e kacagjelime. Auditor t ktyre skenave bhen muzet e kryeqytetit, bibliotekat kombtare apo universitare, institutet apo fakultetet. Auditori i paralajmruar mbushet me taborret e t ftuarve. Jan shemb krahinat pr dere, pleq me qeleshe apo qylaf, pensionist q u dridhet zri i mallngjyer, fashatar q ngrihen nga fundi i salls pr t dal n foltore, pr ti thn dhe ata nja dy fjal. Ata prshkojn salln me nj ecje t pasigurt, sikur alojn e priren shtrembr dhe mua m merr malli pr ecjen e tyre natyrale, me drapr n dor, kur drejtohen n ar pr t korr nj krah hasll pr lopn. Rndom del libri i nj krahine, tempulli besimtarsh apo Dere t Madhe. Por merr val, merr zjarr, merr sherr krahina fqinje: Pse, vetm ata na qenkshin krye? Po ne? Pa dale, dale... se kemi dhe ne me ta uditim botn.... Gjenden lekt, porositet shkrimtari, q t kushtoj pak, zakonisht zgjidhet nj format i bjerrur, gati ose krejtsisht i harruar i gazetarucit t shtypit t dikurshm lokal. Bashk me lekun, bashk me fryerjen at e pushton deliri dhe merr hak pr harresn e pdrejt: lshohet si miz blete, der pr der, ku ka pleq n grahmat e fundit, prthyen fletorkn n gjunj dhe krren n letr gjith brokullat e nj kujtes t oroditur.

Libra shkruajn ngado, libra shkruan dokush, libra botohen tejprtej atdheut ton, madje n nj shqipe q do tua kishin zili edhe kurset e para kundr analfabetizmit. Por rekordin e zn, padyshim, gazetart. do gazetar, potencialisht sht nj shkrimtar. Edhe ata kan librat e tyre. Varg e vistr. Madje vetm ata duket sikur shkruajn. Kush e ndal fushatn e trbuar t librit t nj gazetari? O, bravo solidaritetit! Librat e tyre reklamohen n faqet e gazetave, n vitrinat e librarive, n tele-ekrane, n promovime, n turrne leximore Prishtina-Vlor. Kshtu q, i dashur shkrimtar, rishtar qofsh ti apo i vjetr struku, struku, mos u ndje, mos e hap gojn se t bn gazin e bots! Thua je shkrimtar? E kujt ia thua kt? Kush t paska lexuar? Ku bie, mor zotni, ky far libri yt? N librari? Nuk sht! Je dallash, or lum miku! T njohin pr fytyr? Ke dal ndonjher n Klan, Top Chanel, Vizion +? Jo? Ather ti sqenke shkrimtar, qenke mashtrues, paranojak, delirant... Paske botuar zotrote nja dy libra! Shihe gazetarin X, deputetin Y, kshillatrin Z, t cilt, jo dy e tre, por t prgjigjen me nj karikator t tr me libra!

Po kush i lexon vall? Ka dhe momente t tilla kthjellimi kur bhet dhe kjo pyetje. Tash pr tash, librat n botn shqiptare, kan zvendsuar dhe jan nj variant i suksesshm i kartvizitave. N vend q t shkmbejn kartvizita, shqiparwt shkmbejn librat e tyre. T cilt askush si lexon. E pse ti lexojn?

Shqiptart preferojn t shkruajn.

Shqiptart sjan lexues.

Shqiptart jan shkrimtar!