Nga pikpamja e shkencs t s drejts publike, shteti dhe pushteti (qeveria) jan koncepte me shum ndryshime nga njri-tjetri. Kur nj shtet njihet ndrkombtarisht, apo njihet nga nj grup i caktuar shtetesh, do t thot se me kt veprim realizohet njohja e forms s organizimit politik t nj kombi, komb i cili ka krijuar pjekurin e nevojshme pr drejtimin e vetvetes. Pra, kjo do t thot se do komunitet, pasi plotson zhvillimin e tij brenda nj periudhe t qart historike, mbrrin n etapn e qenies shtet dhe me statusin e nj kombi t caktuar drejton shtetin n kuptimin e pavarur politik. Shembulli m i freskt pr kt koncept jan zhvillimet q kaloi Kosova gjat 8 vjetve t fundit pr marrjen e statusit t shtetit t pavarur, e cila mbas pasuris politike q siguroi n kt periudh kalimtare, n prfundim arriti t marr emrin e shtetit t Kosovs me kombsi shqiptare, e cila deri tani njihet zyrtarisht nga 47 vende t bots. Ose t kalojm te vendi yn, i cili njihet si shtet i pavarur q prej vitit 1912.



Republika e Shqipris sht emri i shtetit t vendit ku jetojn shqiptart. Pr kt arsye, shteti shqiptar apo Republika e Shqipris prfaqson emrin e ndrtess shtetrore q ekziston n Shqipri, pasi t vlersohesh shtet do t thot t jesh i organizuar me institucionet politike, ligjore, ekonomike dhe sociale n trsin territoriale q prmban ky shtet. Ndrsa koncepti qeveri n shtetet demokratike, ashtu si shprehet edhe n Kushtetutn e Republiks s Shqipris, prfaqson nj pushtet politik, i cili formohet nga partia ose koalicioni i partive politike q prbjn shumicn ose mazhorancn n Kuvend n prfundim t zgjedhjeve t prgjithshme. Pra, me kt organizim kushtetues pushteti politik, pra qeveria, sht kabineti, Kshilli i Ministrave, organi kompetent q siguron realizimin e detyrave t shtetit. Koha maksimale e qndrimit t ktij pushteti sipas Kushtetuts son sht 4 vjet, por ai mund t jet edhe m i shkurtr si rezultat i mungess s stabilitetit politik me t cilin mund t prballet vendi. Pr shembull, moszgjedhja e Presidentit nga Kuvendi e on vendin n zgjedhje t prgjithshme t parakohshme. Pra, i shkurton kohn pushtetit nga 4 vjet. Prandaj n kulturn politike prdoret shprehja qeverisja sht e shkurtr, ndrsa jeta sht e gjat. Pra, me jetn nnkuptohet shteti, i cili sht i prhershm, pasi nprmjet pushteteve dhe institucioneve t pavarura n shoqrit demokratike ai siguron vazhdimsin e tij. Shtetet me demokraci t konsoliduar, nga prvoja q siguruan nga prplasjet e pushteteve, u detyruan t ndrtojn funksionimin e shtetit me konceptin e demokracis kushtetuese, duke vendosur raporte ligjore midis tri pushteteve dhe institucioneve t pavarura.



Nprmjet shtetit t demokracis kushtetuese prcaktuan qart dhe prer t drejtat dhe detyrimet ligjore t do pushteti dhe institucioni, duke i dhn kufijt secilit. Prandaj n Evropn e zhvilluar dhe n Amerik pushtetet jan realisht t ndara nga njri-tjetri dhe nprmjet ligjeve jan prcaktuar rrugt e bashkpunimit dhe koordinimit ligjor. Shembulli m i mir i ktij sistemi shprehet n shtetet e zhvilluara t Bashkimit Evropian, si jan Gjermania, Anglia, Franca etj. Ndrsa n vendet n zhvillim, ose n vendet kandidate e aspirante q punojn t antarsohen n Bashkimin Evropian, ndryshimi i pushteteve politike sjell prplasjet midis pushteteve t piramids shtetrore, t cilat shpesh tronditin rnd stabilitetin politik, ekonomik dhe shoqror t vendit. Dhe kto prplasje kryesisht krijohen nga pushteti politik, qeveria, prplasje t cilat mbrrijn ndonjher deri n hartimin dhe miratimin e ligjeve antikushtetuese. Shkak i ktyre prplasjeve t lindura dhe t ushqyera nga qeveritart sht koncepti dhe mentaliteti i partis-shtet, i mentalitetit se partia q fiton zgjedhjet politike dhe siguron qeverisjen e vendit duhet t drejtoj dhe kontrolloj t gjitha pushtetet dhe institucionet e piramids shtetrore. Me kt koncept dhe praktik pune vorbulla politike prqendrohet n prplasjet e qeveris, pra t pushtetit ekzekutiv, me pushtetet e gjyqsorit, me pushtetin legjislativ ose me institucionet e tjera t piramids mbi t ciln sht ngritur dhe qndron shteti, si jan Presidenca, opozita parlamentare, Gjykata Kushtetuese, Prokuroria e Prgjithshme, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, Kontrolli i Lart i Shtetit, Kshilli i Lart i Drejtsis, Kshilli Kombtar i Radiotelevizionit, Drejtoria e Prgjithshme e Policis s Shtetit, Shrbimin Informativ Kombtar, Shtabi i Prgjithshm i Forcave t Armatosura etj.



Kto qndrime konfliktuale dhe prplasje midis pushteteve dhe institucioneve t pavarura kan shoqruar gjith periudhn e tranzicionit shqiptar dhe vazhdojn t jen t pranishme edhe sot. T gjitha pushtetet politike q kan ardhur n qeverisje, t djathta apo t majta, kan realizuar marrjen ose kontrollin e plot t t gjitha pushteteve dhe institucioneve t pavarura, duke shkarkuar drejtuesit dhe kuadrot e tyre e duke i zvendsuar t gjith m besnikt e partis s vet. Kjo vrteton se Shqipria nuk ka akoma shtetet me demokraci t konsoliduar dhe se pushteti ekzekutiv drejtohet nga politikan me bindje dhe formim totalitar, me konceptin komunist t partis-shtet. Kjo prbn edhe smundjen m t rnd dhe m t vshtir t politiks aktuale shqiptare, smundje e cila sht trashguar nga t gjitha qeverisjet e majta dhe t djathta t deritanishme. Qeverit, pra pushteti ekzekutiv, kan qen dhe jan n konflikt t vazhdueshm me shumicn e pushteteve dhe institucioneve t pavarura t shtetit, kur mbi autoritetin e shtetit nuk duhet t ket asnj autoritet tjetr. Kur koalicioni i majt erdhi n pushtet, ndryshimet dhe shkarkimet q bri n t gjitha pushtetet dhe institucionet e pavarura i justifikoi me rnien e shtetit n krizn e vitit 1996-1997.



Por koha tregoi se kt luft ajo e vazhdoi edhe gjat kohs q qeverisi vendin, si ishte shkarkimi i prokurorit t prgjithshm, shkarkimi i kryetarit t Shrbimit Informativ Kombtar dhe shum t tjerve q nuk u bindeshin interesave t kryetarit t Partis Socialiste.



Pavarsisht demagogjis q prdor partia q sht n pushtet, pra Partia Demokratike, qllimi final i projektligjeve t prshpejtuara pr pushtetin e Drejtsis, ka hedhjen n dor t t gjitha pushteteve dhe institucioneve t pavarura t shtetit, si mori kryetarin e Komisionit Qendror t Zgjedhjeve, drejtorin e prgjithshm t Radiotelevizionit, kryetarin e Kshillit Kombtar t Radiotelevizionit, kryetarin e Gjykats Kushtetuese, drejtorin e prgjithshm t Policis s Shtetit dhe s fundi Presidentin e Republiks. Pra, partit politike q marrin pushtetin politik n Shqipri vn interesat e partis mbi interesat kombtare, pasi institucionet e msiprme emrtimin e tyre e kan kombtare ose t shtetit, q do t thot se prfshijn interesa m madhore n krahasim me partit q vijn dhe ikin nga pushteti. Prandaj ky sht shkaku kryesor i tronditjeve dhe mungess s stabilitetit politik. Por mungesa e stabilitetit politik sht faktori kryesor q pengon zhvillimin e ekonomis, jetn e qytetarve dhe sigurin, pasi qeveria, n vend q t gjitha energjit e saj ti harxhoje n shrbim t qytetarit pr sigurimin e dritave, t ujit, t rendit, t ambientit, t punsimit, t shrbimeve shndetsore dhe arsimimit kualitativ dhe bashkkohor, angazhohet n t gjitha nivelet me prplasjet politike t pushteteve t tjera dhe institucioneve t pavarura.



Deri tani do parti q ka ardhur n pushtet, madje edhe me ndryshimin e ministrave t s njjts qeveri, heq dhe ndrron t gjith administratn e lart, madje shkon deri te niveli specialistit dhe n vend t tyre sjellin njerzit e afrt t tyre, duke e privatizuar qeverisjen me partin q vjen n pushtet. Ekspertt me informacion t nivelit t lart, me eksperienc n do 4 vjet ndrrohen. Kjo ndodh n administratn doganore, tatimore, strukturat e policis, t bashkive dhe komunave, t ministrive etj. Kur n fakt burokracia shtetrore sht mekanizmi q siguron vazhdimsin e shtetit. Te ne kjo lidhje shkputet. Prandaj Shqipria kthehet n vendin q ka filluar nisjen, si malsori q nj m dy kput litarin. Prandaj n reformat q mendohet t bhen sht e domosdoshme q t gjith titullarve t institucioneve t pavarura tu prcaktohet koha e qndrimit n detyr, pr shumicn e t cilve sht prcaktuar. Ashtu si Presidenti, q e ka t prcaktuar 5 vjet, apo kryetari i Kontrollit t Lart t Shtetit 7 vjet, edhe prokurorit t prgjithshm iu prcaktua koha 5 vjet. Kjo duhet
edhe pr kryetarin e Shrbimit Informativ Kombtar, drejtort e policis t qarqeve etj.



Realizimi urgjentisht i ksaj reforme do ta qetsoj luftn politike dhe secili pushtet apo institucion do t kryej detyrat ligjore m i pavarur nga politika. Nj reform t till ligjore ka realizuar Ministria e Mbrojtjes, e cila ka prcaktuar mjaft qart qndrimin n detyr t Shefit t Shtabit t Prgjithshm, 3 vjet, me t drejt rizgjedhjeje vetm nj her, apo t komandantve t forcave sipas grads q prfiton dhe kohs s qndrimit n kt grad. Kjo reform duhet t shtrihet edhe n forcat politike, ku me status duhet t prcaktohet koha e qndrimit t kryetarve t partive dhe t degve t partive. Madje, kjo reform n politik sht parsore, pasi me praktikn q kan partit shqiptare drejtuesit e partive po kthehen t prjetshm dhe mungesa e vizioneve t tyre prbn nj nga shkaqet e dshtimeve t politiks shqiptare. Pra, sa m t shpejta dhe sa m bashkkohore t jen kto reforma, aq m shum forcohet dhe konsolidohet shteti demokratik ligjor. Kt bn pothuajse t gjitha vendet e Lindjes q u antarsuan n Bashkimin Evropian dhe n NATO.



Ky sht edhe shkaku q lidershipi politik dhe ushtarak i NATO-s nnvizon se antarsimi n NATO sht n vartsi t zhvillimeve dhe stabilitetit politik t vendit, pra t shtetit. Koncepti i partis-shtet, q fatkeqsisht vazhdon t jet vendimtar n kt klas politike q drejton vendin, shprehet mjaft qart n ngrin e zgjedhjes s Presidentit, ku do pal krkon t vendos n karrigen e Presidentit t besuarin e saj, kur Presidenti sht kryetari i shtetit, komandant i Forcave t Armatosura dhe kryetar i Kshillit t Lart t Drejtsis. Pra, ai sht mbi partit, prfaqsuesi i shtetit dhe jo i partive t veanta. Prandaj vazhdimi pr 15 vjet i t njjtve politikan n krye t partive dhe qeverisjen e vendit sht pengesa kryesore e konsolidimit t demokracis kushtetuese dhe t shtetit demokratik ligjor. Pikrisht se vendet e Lindjes realizuan kto ndryshime n lidershipin politik ecn m me shpejtsi se Shqipria dhe u integruan n BE dhe n NATO, si jan edhe vendet ballkanike me Rumanin dhe Bullgarin. Pra, zhvillimi dhe fuqizimi i shtetit n radh t par sht i lidhur me nivelin e politikanve t vendit, t cilt nprmjet pushtetit ligjor realizojn reformat e nevojshme dhe nprmjet pushtetit ekzekutiv drejtojn vendin.



*Drejtor i Institutit t Politikave t Siguris Kombtare.