Ish-zyrtari i larte i shtetit komunist Xhelil Gjoni tregon ngjarjen e pabesueshme. Rastesia e papritur kur Hysni Kapo mesoi faktin befasues dhe kembengulja e kreut te Sigurimit kryeqytetas per shtrengimin e prangave mbi duart e shkrimtarit te madh. astet ekzaltuese kur ai shpetoi nga akti fatal.



Hyrje


Edhe shkrimtari dhe poeti i madh Dritero Agolli nuk i paska shpetuar survejimit dhe pergatitjes se prangave per te perfunduar ne qelite e erreta te burgjeve te sigurise se larte. As me pak dhe as me shume por deshmine e bujshme e sjell per publikun e gjere vete Xhelil Gjoni i cili ne momentet qe po flasim ishte jo vetem nje nga funksionaret kryesore te Partise se Punes se asaj kohe por edhe nje ish-koleg i vjeter i shkrimtarit te madh me te cilin kishte punuar per vite te tera ne organin kryesor te shtypit te kohes Zeri i popullit.


E ndersa ish-funksionari i larte Xhelil Gjoni rrefen historine e cuditshme madje dhe tronditese ne te cilen eshte ne epiqender vete Dritero Agolli mesojme se paska qene vetem nje rastesi e jashtezakonshme nga ato qe quhen mbreti i botes ajo qe e paska shpetuar nga prangat. Dhe kjo rastesi qe me te vertete mund ta konsiderosh mbretin e botes ishte fakti i nje plenumi te Komitetit te Partise se Tiranes ne te cilin mori pjese edhe autoriteti i larte i nomenklatures se asaj periudhe Hysni Kapo. Por rastesia e atij momenti do ta perqafonte fuqishem shkrimtarin e shquar Dritero Agolli jo vetem me pjesemarrjen e Hysni Kapos por edhe me faktin qe rrjedha qe do te merrte plenumi do te ishte e tille qe fare rastesisht te dekonspirohej qenia e tij nen survejim ekstrem dhe nje gje e tille te mesohej nga Kapo. Kaq do te mjaftonte qe fati e desh qe Hysni Kapo te ndodhej ne ate moment ne ate vend i cili me menyren e tij te te folurit la te kuptohet se Agolli nuk do te pesonte asgje.


Konkretisht ngjarja u zhvillua e tille qe Xhelil Gjoni do te propozonte emrin e ish-kolegut te gazetarise se hershme per kandidat ne forumin me te larte te Partise se Punes se Tiranes qe ishte plenumi i tij. Por sipas procedurave lista me emrat e kandidateve do ti kalonte fillimisht drejtorit te deges se Puneve te Brendshme te kryeqytetit apo ne rrethet e tjera kalonte ne deget perkatese per verifikim nese njerezit e kishin pastertine politike per te qene anetare te forumit me te larte politik te rrethit.


Ketu filloi enciklopedia e vertete kur papritur dhe pa kujtuar drejtori i Puneve te Brendshme te Tiranes ne menyren me konspirative u vendosi autoriteteve gishtin mbi emrin e Agollit qe do te thoshte se ate e prisnin prangat dhe se nuk do te vendosej ne ate forum. Nderhyrja e Gjonit dhe kundernderhyrja e titullarit te Sigurimit te Shtetit per kryeqytetin krijuan konfuzion te paprecedente por te pakuptueshem per pjesemarresit se perse behej fjale. Ky konfuzion enigmatik dhe i pashprehur coi ne pushim seance. Kjo vonese dhe perplasje e heshtur beri qe problemi te kuptohej nga Hysni Kapoja. Kaq do te mjaftonte qe gjithcka te merrte fund ne te qindten e sekondes dhe kjo marrje fund ishte reagimi i vete Kapos duke deklaruar shprehjen se asgje nuk e pengonte Dritero Agollin per te qene ne listen e njerezve qe do te perfaqesonin autoritetin me te larte politik te kryeqytetit.


Gjithsesi gjithcka rreth asaj ngjarjeje befasuese dhe tronditese njekohesisht lexuesi i Standard do te ndjeke pikerisht ne intervisten e meposhtme te vete Xhelil Gjonit.



Zoti Xhelil cmund ti thoni lexuesit shqiptar tashme qe dilni ne media pas kaq shume kohe heshtjeje


Nuk kam folur sepse sipas mendimit tim nuk ka sunduar logjika por ka qene kohe emocionesh. Une kam shpresuar se kaq vite do te ishin jo vetem te mjaftueshme por te teperta qe te iknin pasionet dhe te vinte logjika ne politike.


Logjika duhet te sundoje mbi pasionet. Kjo arrihet vetem ne rastet kur ajo ka faktin qe duhet te jete nje argument i shendoshe.



Mendoni se sot ka triumfuar logjika mbi emocionet e pasionet


Faktikisht edhe sot do te thosha se serish nuk eshte shume kohe logjike. Eumlshte arritur deri aty sa qe politika jone te shnderrohet ne nje politike sharjesh dhe shpifjesh deri ne fjalorin me banal.


Rezultati i kesaj politike eshte i kuptueshem sepse ndodhin fenomene teper te papranueshme per shtetin dhe kombin.


E logjikshmja dhe e mira eshte qe e gjithe politika jone te kete pikat kombetare te rakorduara mbi te cilat duhet te mbeshtetet.




Cmund te thoni per kulturen tone kombetare


Populli yne nuk eshte nje popull pa trashegimi kulturore sic mundohen ta paraqesin disa qarqe politike dhe shoqerore evropiane sidomos ata qe nuk kane dashur kurre progresin e tij. Ai ka trasheguar kulturen e vete karakteristike. Me pas femijet e ketij populli te cilet mbaruan studimet ne universitetet dhe ne akademite me te mira te vendeve te ndryshme te botes u kthyen te mesuar dhe te kulturuar ne vendin e tyre. Ishin pikerisht keta te cilet u ngulen ne breza mbi tabanin kombetar te kultures se popullit dhe i dhane atij tiparet e reja me fizionomi te gjere dhe bashkekohore mbi te cilen tani mbahet kombi yne sot.


Jane te shumte shembujt qe mund te marr per kete gje. Keshtu p.sh. Tish Daija i cili mbaroi studimet ne ish-Bashkimin Sovjetik nuk solli ne Shqiperi muzike ruse por ketu perdori pervojen qe perfitoi dhe krijoi muzike e cila pasqyronte me pasion dinjitetin dhe karakteristikat kombetare. Te njejten gje mund te themi per artistet e tjere te medhenj te te gjitha fushave.



Intelektualet kane qene njerezit me te survejuar dhe te persekutuar te periudhes se kaluar keni formuar nje konkluzion per kete gje


Shiko i dashur Fatos E verteta eshte se nuk ka pasur asnjehere nje vije te percaktuar per te perndjekur posacerisht vetem artistet dhe shkrimtaret. Baza e atyre perndjekjeve ka qene per personat qe binin ndesh me ligjet e shtetit qe ishin ne fuqi. Keta elemente nuk ishin tjeter vecse ne radhet e shoqerise sone nga e cila nuk ishin te ndare dhe shkrimtaret dhe artistet. Por keta te fundit ishin elementet me te ekspozuar te cilet per vete rolin e tyre ne shoqeri ne mos ne nje rast ne nje tjeter mund te shkelnin apo atakonin parimet apo ligjet ne fuqi. Pra keta njerez ishin me te zbuluar dhe me te afishuar per mendimet e tyre.


Ne detyrat qe mbuloja une kam pasur nje informacion te plot per sa i perket ketij problemi. Burimi i pare imi ishte linja civile qe do te thote njohja individuale edhe jashte raporteve zyrtare me shkrimtaret dhe artistet. Keta une i njihja ne rruge normale nga afer dhe pata krijuar mendimin tim nese me te vertete kisha te beja me njerez qe ishin kunder pushtetit apo nese ishin nga ata qe mund te benin dhe te thoshin cfare dhe si te donin. Ne kete menyre duke i njohur personalisht keta individe une kisha edhe mundesi qe ti mbroja. Konkretisht une e dija se cfare fliste Driteroi me ate humorin e tij karakteristik ne biseda ashtu sic e dija shume mire se ai nuk mund te ishte kurre nje armik i pushtetit sic pretendonin ta paraqisnin ata te cilet pergatisnin gjithfare informacionesh. Une e dija se ato qe fliste Driteroi i thoshte me kedo ashtu si dhe me mua pa as me te voglin qellim por ja qe kishte informatore apo njerez te cilet ishin gati te perpilonin faqe te tera raportesh.


Une dija gjithashtu se nuk mund te ishte kurrsesi antikombetar as Dritero Agolli as Cesk Zadeja as Ismail Kadareja dhe as Odise Paskali dhe as shume e shume pena dhe talente te shquara te kombit tone.


Ne te vertete inteligjenca jone ka vlera te pallogaritshme ne interes te kombit.



Zoti Xhelil cmund ti thoni lexuesit shqiptar tashme qe dilni ne media pas kaq shume kohe heshtjeje


Nuk kam folur sepse sipas mendimit tim nuk ka sunduar logjika por ka qene kohe emocionesh. Une kam shpresuar se kaq vite do te ishin jo vetem te mjaftueshme por te teperta qe te iknin pasionet dhe te vinte logjika ne politike.


Logjika duhet te sundoje mbi pasionet. Kjo arrihet vetem ne rastet kur ajo ka faktin qe duhet te jete nje argument i shendoshe.



Mendoni se sot ka triumfuar logjika mbi emocionet e pasionet


Faktikisht edhe sot do te thosha se serish nuk eshte shume kohe logjike. Mjafton te shikosh dy titullaret e politikes se sotme shqiptare te cilet ne cdo takim apo nderhyrje te tyre perplasen si macja me miun dhe nuk kane njohur konsensus qofte edhe per problemet me madhore qe kane te bejne me autoritetin dhe interesin e shtetit dhe te kombit. E vecanta ketu eshte se ky shembull ka vazhduar qe nga maja e piramides sone politike dhe ka arritur deri poshte ne bazen e saj. Shkurt eshte arritur ajo qe politika e jone eshte nje politike sharjesh dhe shpifjesh deri ne fjalorin me banal.


Rezultati i kesaj politike eshte i kuptueshem kur ndodhin fenomene teper te papranueshme per shtetin dhe kombin.


E logjikshmja dhe e mira eshte qe e gjithe politika jone te kete pikat kombetare te rakorduara mbi te cilat duhet te mbeshtetet.



Cmund te thoni per kulturen tone kombetare


Populli yne nuk eshte nje popull pa trashegimi kulturore sic mundohen ta paraqesin disa qarqe politike dhe shoqerore evropiane sidomos ata qe nuk kane dashur kurre progresin e tij. Ai ka trasheguar kulturen e vete karakteristike. Me pas femijet e ketij populli te cilet mbaruan studimet ne universitetet dhe ne akademite me te mira te vendeve te ndryshme te botes u kthyen te mesuar dhe te kulturuar ne vendin e tyre. Ishin pikerisht keta te cilet u ngulen ne breza mbi tabanin kombetar te kultures se popullit dhe i dhane atij tiparet e reja me fizionomi te gjere dhe bashkekohore mbi te cilen tani mbahet kombi yne sot.


Jane te shumte shembujt qe mund te marr per kete gje. Keshtu p.sh. Tish Daija i cili mbaroi studimet ne ish-Bashkimin Sovjetik nuk solli ne Shqiperi muzike ruse por ketu perdori pervojen qe perfitoi dhe krijoi muzike e cila pasqyronte me pasion dinjitetin dhe karakteristikat kombetare. Te njejten gje mund te themi per artistet e tjere te medhenj te te gjitha fushave.



Elementet e bere objekt te organeve kishit te drejte ti therrisnit ju


Me pare ata qe mendohej se duheshin keshilluar kete pune e bente Dega e Brendshme. Me vone u nderrua ajo praktike dhe informacioni i dergohej Komitetit te Partise sipas sektoreve.



Mund te jeni me konkret


Me ka ndodhur me njerez e shoke shume te mire. Mund te vecoja nje nga miqte e mi te mire qe tani u bene shume kohe qe nuk e kam pare. Informacioni nga organet e Sigurimit per te me kish ardhur pasi ishte shprehur per pushtetin ne menyra te denueshme. E thirra ne zyre. E verteta ishte se ashtu sic njihja Driteroin apo dhe shume artiste dhe shkrimtare te tjere njihja edhe kete mikun tim. Ne ato momente mendova se nuk mund ti flisja me shume nga sa i fola.


Mbaj mend qe sa erdhi ne zyre i them Me ke rri ne tavoline mor mik Me kete doja ti thosha se ne miqte qe kishte zgjedhur per te biseduar kishte edhe nga ata qe atij po i hapnin probleme. Ai u prek shume dhe nuk pranoi te kish folur ne ate menyre. Ky shok i mire me ndihmoi edhe ne pergatitjen e raportit te Kongresit te 10-te. Pasi menduam se kishim mbaruar pune papritur me thote Xhelil a nuk i shmangesh me mire politikes Atehere u mendova nga ky sugjerim aq i kuptimte dhe nuk fola.



U shmanget


Sigurisht u shmanga.



Eumlshte e vertete se ne survejim ka qene edhe shkrimtari yne i madh Dritero Agolli


Une ju kam folur ne fillim te kesaj interviste qe shkrimtaret dhe artistet ishin ata qe per vete pozicionin e tyre kishin me shume premisa te dilnin ne oponence me shume parime politike dhe ideologjike te vendosura ne ate kohe.


Per te thene te verteten duhet pranuar se edhe Dritero Agolli ndiqej. Kete Driteroit nuk ia kam thene asnjehere. Sot po e them.



Kur e keni konstatuar kete gje ju


E kam vene re relativisht vone. Per ta pasur me afer dhe per te ndihmuar me mire punet sidomos krijuesit ne Konferencen e 17- te te Partise une i propozova perfaqesise se konferences anetar i se ciles isha dhe une qe Driteroi te ishte anetar plenumi i Komitetit te Partise te Tiranes. Mirepo pata rezistence nga Sekretari i Pare dhe nga drejtori i Drejtorise se Brendshme te asaj kohe. Aq e forte ishte rezistenca e tyre sa pati zhvillime te ashpra. Perfaqesia ishte dakord me mua porhellip puna arriti deri atje sa i deleguari Hysni Kapo kerkoi pushim. Pas pushimit Hysni Kapo deklaroi se Diteron keshtu e therriste ai jo Dritero nuk e pengon asgje per te qene anetar plenumi perkundrazi prezenca e tij i ben mire punes. Keshtu konferenca e zgjodhi Driterone anetar te plenumit te Tiranes. Qe nga ajo dite ai vazhdoi te jete i tille derisa arriti te behet edhe anetar i Plenumit te Komitetit Qendror te Partise.


Keshtu bashkepunuam me Driterone ne punen me inteligjencen e Tiranes e cila pas Plenumit te 4-t kishte marre plage te renda. Keto plage duheshin sheruar. Bashke me shoke te tjere beme jo pak aq sa mundem.


Me vone kur Driteroi u zgjodh anetar i Plenumit te Komitetit Qendror te Partise i thosha Ik nga Plenumi i Tiranes


Jo me thoshte me mire te largohem nga ai Qendrori se sa nga ky i Tiranes. Kur mblidhej Plenumi kembenim edhe nga ndonje pusulle si menyre clodhjeje nga diskutimet pa bereqet e sfilites. Ne pergjigje te pusullave te mia Driteroi me pergjigjej me vargje. Ja dhe nje intimitet me autorin e Zylos qe e kishte titulluar


Kenge per shokun kryetar.


Shoku kryetar nga doli kjo menxyre / Si spaskemi plotesuar qymyre / Ky lugat qymyr po na ben kerdine. / Le qe sna ngroh po na prish dhe qetesine. / O burra te na punoje pak koka / Qe ta nxjerrim sa me shpejt lugatin nga Toka / Perndryshe puna jone kaq e pati / Na mori me vete lugati.



Arritet ta mesoni arsyen e vendosjes ne survejim te tij


Ai ndiqej si agjent i lidhur me nje shkencetar kosovar te nderuar.



Si e keni njohur ju Driteroin


Jam takuar per here te pare ne vjeshten e vitit 1956 kur ai ishte konviktor dhe banonte perballe Pallatit te Dimrit ne Leningrad. Aty studionin ne Fakultetin e Gazetarise se bashku dhe me Marash Hajatin Fadil Kokomanin etj. Ata ishin ne vitin e peste ndersa ne nje grup prej 40 vetesh ishim ne vitin e pare ne fakultete e institute te ndryshme.


Atje gjeta ne vitin e dyte te filozofise Servet Pellumbin Vasiliken Ksanthipin Elvira Gjonin motren e Dhimiter Gjonit nga Durresi dhe Valin e vockel e cila u martua me rumunin Mirce.


Pese vjet me vone ate e takova ne redaksine e Zerit te popullit ku Driteroi ishte bere nje gazetar i njohur ne redaksine e kultures.


Nder vite me Driteroin na u thellua miqesia. U shkeputem kur ai shkoi sekretar i Lidhjes.


Pastaj puna e solli te punonim serish bashke. Eumlshte fjala kur une punova ne Komitetin e Partise te Tiranes



Si e shikoni qendrimin e Driteroit ne Kongresin e 10-te te PPSH-se


Kohet iken dhe ora solli Kongresin e 10-te te PPSH-se ose si u vleresua me vone Kongresin e Pare te PS-se. Driteroi diskutoi ashper dhe me mllef. Salla nuk e priti mire. Nuk ishte mesuar me diskutime te tilla aq me teper nuk e prisnin kete nga Driteroi. Driteroi u detyrua te largohej. Ne perfaqesi nuk ma pranuan kandidaturen e tij per tu zgjedhur serish.


Atehere dergova Spiro Deden per te pyetur Driteroin nese ishte apo jo dakord qe te zgjidhej. Pergjigjja qe me solli prej tij Spirua ishte I thuaj Xhelilit une aty e kam vendin nuk kam ku shkoj tjeterkund.


Atehere propozova Driteroin jashte listes se aprovuar ne perfaqesi duke u thene delegateve Meqe numri eshte aprovuar te vihet Driteroi ne liste. Me pas shtova Pavaresisht nga diskutimi Driteroi eshte poet i madh popullor ai nuk mund te jete kurre antikombetar. U zgjodh Driteroi. Vazhdoi per nje kohe jeten politike dhe ate krijuese po e po. U rendua ca nga shendeti hoqi dore nga jeta aktive politike por vazhdon te thote me peshe fjalen e tij ne opinion.




Kush eshte Xhelil Gjoni

Xhelil Gjoni eshte nja nga emrat e njohur te Shqiperise. Pervec detyrave te larta partiake qe ka kryer deri te Sekretar i Komitetit Qendror te Partise se Punes apo Sekretar i Pare i saj ne disa rrethe te Shqiperise ai ka nje histori te tere edhe ne organet me kryesore te shtypit duke arritur deri ne kryeredaktor i Zerit te popullit pozicion mediatik shume i preferuar i asaj kohe per faktin se ishte edhe nje pozicion politik i nivelit te larte.


Ai ka lindur ne Maqellare te Dibres me 3 nentor te vitit 1938.


Arsimin fillor e ka kryer ne vendlindjen e tij.


Ne vitet 1952-1956 ka vijuar studimet ne Shkollen Pedagogjike te Peshkopise.


Ishin vitet 1956-1961 ato qe shenuan edhe arritjen e kualifikimit intelektual te Xhelil Gjonit pasi pikerisht ne ato vite ai iu nenshtrua studimeve per fushen e filozofise ne universitetet e famshme te Leningradit dhe te Moskes.


Viti 1961 ishte viti kur i porsakthyer nga universitetet e ish-Bashkimit Sovjetik do te fillonte per here te pare punen pikerisht ne redaksine e Zerit te popullit ne te cilen do te punonte per 17 vjet me radhe ku do te kryente detyrat qe nga gazetar i thjeshte redaktor pergjegjes zevendeskryeredaktor e deri kryeredaktor i saj.


Ne vitin 1975 Xhelil Gjoni kalon ne nje detyre teper specifike per kohen pikerisht si sekretar propagande ne Komitetin e Partise se Tiranes.


Ne dhjetor te vitit 1984 atij i besohet detyra e Sekretarit te Pare te PPSH-se per rrethin e Krujes. Detyre e tille do ti besohej atij edhe ne rrethin e Dibres ku ne vitet 1987-1990 serish do te kryente detyren e Sekretarit te Pare ne ate rreth. Gushti i vitit 1990 shenoi dhe kulmin e karrieres politike te Xhelil Gjonit. Ne ate vit ai kaloi ne detyren e Sekretarit te Komitetit Qendror te PPSH-se dhe paralel me te u ngarkua me detyren e Sekretarit te Pare ne kryeqytet te cilat i kreu deri ne Kongresin X dhe te fundit te PPSH-se.


Gjithashtu Xhelil Gjoni ka qene deputet ne Parlamentin e pare pluralist te Shqiperise.


Ai njihet nje nga njerezit VIP qe ka pasur dhe vazhdon te kete nje lidhje te ngushte shpirterore dhe shoqerore me artistet dhe shkrimtaret me te njohur te Shqiperise mes miqesise te te cileve sic tregon sot ka udhetuar gjate gjithe karrieres se vet politike.