Mbrojtëse e zjarrtë e ekzistencializmit, ajo ngre pyetje derisa t'i gjejë një kuptim jetës në absurditetin e një bote që njeriu nuk e ka zgjedhur vetë që të lindë




Aforizma e njohur botrisht “Gruaja nuk lind si e till, por bhet” do t simbolizonte filozofen Simone de Beauvoir dhe thelbin e filozofis s saj q propagandonte se asnj ligj biologjik ose ekonomik nuk caktonte formn q qenia femrore merr nga shoqria. Fjali t tilla nuk e kan humbur as sot rndsin: Simone de Beauvoir ka qen dhe do t jet nj pik orientuese, pr feminizmin, por edhe pr filozofin moderne.




Simone de Beauvoir lindi n vitin 1908, n Paris, n po t njjtin vend ku dhe mori edukimin borgjez, konformist dhe fetar. Simone ishte vajza m e madhe e Georges Bertrand de Beauvoir, nj avokati dhe nj aktori amator dhe nns s saj Franoise Brasseur nj rrobaqepseje aspak t njohur dhe fanatike sipas saj. N vegjli ajo ishte nj fmij trheqs, por e vendosur pr t marr rrugn e saj dhe n moshn 14-vjeare, Simone bhet ateiste dhe vendos q t'i prkushtohet t shkruarit. Familja e saj nga klasa borgjeze u b pjes e klass s mesme pasi n 1909, gjyshi Gustave Brasseur Beauvoir, president i Banks Meuse, falimentoi, duke hedhur gjith familjen e tij n turpin e rnies nga klasa dhe varfris. Georges dhe Franoise nuk kishin asgj pr t paguar prikn e saj.


Beauvoir ishte gjithmon e vetdijshme se babai i saj kishte shpresuar q t kishte nj djal, n vend t dy vajzave. Megjithat, vajzat trashguan nga Georges de Beauvoir dashurin e tij pr teatrin dhe letrsin. Ai u b i bindur se vetm suksesi i dijes mund t ngrinte bijat e tij nga varfria (Hélène, motra e Simone, u b piktore).

T dyja motrat u shkolluan n Désir Adeline Institut ose Cours Désir, nj shkoll katolike pr vajzat, e cila pr intelektualet e asaj kohe shikohej me prmueshmri. Shkollat katolike pr vajzat shiheshin si vende ku t rejat msojn nj nga dy alternativat e hapura pr grat: martesn apo manastirin. N moshn 15-vjeare, Beauvoir vendos t bhet shkrimtare dhe Jacques Champigneulle u b kshilltar i saj intelektual si dhe nj mik shum i mir. Mbrojtse e zjarrt e ekzistencializmit, ajo ngre pyetje derisa t'i gjej nj kuptim jets n absurditetin e nj bote q njeriu nuk e ka zgjedhur vet q t lind. N 1929, n moshn 21 vjee, Beauvoir u b personi m i ri ndonjher pr t marr vlersim n filozofi, dhe gruaja e par pr t marr kt shkall. N provimin prfundimtar ajo mori vendin e dyt, ndrsa Sartre, n at koh 24 vje, ishte i pari, megjithse juria do t debatonte gjat se kujt do t'i jepnin vendin e par n konkurs, Sartre apo Beauvoir. Do t ishte viti 1943 koha kur ajo do t fillonte karriern letrare.



Pr ekzistencialisten Simone de Beauvoir liria ishte gjja m e shtrenjt. “N mnyr q t`i jepet ndihma e duhur fitores s liris sht e nevojshme ndr t tjera q burri dhe gruaja, pavarsisht nga diferencat e tyre natyrore t duhen pa rezerva, si vlla e motr”. Filozofja nuk donte t bhej as nn as bashkshorte, dhe fal diskutimeve me partnerin e jets Jean Paul Sartre, ajo shkroi “Gjinia tjetr”. N kt enciklopedi ajo mblodhi t gjitha mitet pr grat nga biologjia, psikologjia, letrsia dhe historia, mite q e bjn gjinin femrore t prjetshme.


Tek Simone de Beauvoir shum gra n bot kan lexuar pr her t par se ka jet t tjera alternative prve jets si mama dhe si gjyshe.

N librin e saj “Gjinia tjetr” Simone de Beauvoir shkruante para 60 vitesh se shum gra bhen nna dhe gjyshe pa e njohur ndonjher dashurin. Me fjali t tilla ajo shkaktoi skandal n vitin 1949 dhe u dha guxim brezave t tra t grave t thyejn heshtjen pr seksualitetin e tyre. Beauvoir ishte
ikon kur n vitet ‘70 morri pjes n fushatat pr lejimin e aborteve.



“Seksi i dyt”, i botuar n frngjisht, parashtron nj ekzistencializm feministe e cila parashikon nj revolucion moral. Si nj ekzistencialiste, Beauvoir besonte se ekzistenca paraprin thelbin, prandaj femra nuk sht femr e lindur, por bhet e till. Analiza e saj prqendrohet n konceptin hegelian dhe argumenton se grat kan qen historikisht devijante.


Beauvoir deklaroi se grat jan po aq t afta pr t zgjedhur si burra dhe kshtu mund t zgjedhin pr t ngritur veten, duke shkuar prtej natyrs jodevijuese q u sht vn mbi shpatulla nga e cila ato duhet t japin dorheqjen dhe t mundohen q t prsosin arritjen, nj pozicion n t cilin e merr prgjegjsin pr veten dhe botn n liri t plot.


E shohim se si filozofja Simone de Beauvoir se gjithka ngrihet rreth ksaj ideje, duke nisur q nga konceptimi i saj pr emancipimin e femrs, q sht pr t para s gjithash nj aventur intelektuale e mbajtur n bashkvllazrin mashkullore dhe e konsoliduar nga pavarsia ekonomike. N krijimin e saj vrehet po ashtu edhe erosi lesbik, pr t cilin akoma nuk dihet me siguri nse ka qen thjesht imagjinat apo dhe pjes e jets reale si filozofe. Megjithat, sado q edhe gjat viteve kur lesbiket e morn fjaln publikisht, Simone de Beauvoir nuk do t thoshte asnj fjal n mbshtetje t tyre, duke preferuar t merrej me luftn pr abortin, sesa t merrej me lirin homoseksuale. Pr filozofen, gruaja sht gjithnj e frustruar, duke qen edhe individ aktiv, shkruante ajo. Pr mashkullin femra nuk sht organ zotrimi, por sht gjahu i tij.



N botimin e Gazets s Lufts t Simone de Beauvoir dhe publikimi i letrkmbimit t saj me Sartrin, n librin "Kujtimet e nj vajze t rritur mir", nga Bianca Lambin, zbulojm q hidhen hipoteza se libri "Seksi i dyt" sht vetm nj raportimi i saj pr jetn e saj intime me lesbizmin.



N librin e Lambin, Simone de Beauvoir ka pasur marrdhnie intime me femra, "pasione organike", t prjetuara kryesisht me nxnset e saj t hershme. Jeta e saj ishte ndrtuar rreth nj trioje dhe jo rreth dyshes, nj trio q nnkuptonte nga njra an "dashuri t nevojshme" me Sartrin dhe nga ana tjetr ato q ajo i quante "dashuri t rastit" me femrat. Por pyetja q shtrohet pas ktyre zbulimeve t vona sht se prse filozofja e ekzistencializmit e ka fshehur biseksualitetin, kur ajo e vendoste t vrtetn n baz t moralit t autenticitetit.


Por pr t kundrshtuar kt libr hipotez ndr bashkkohsit e Beauvoir-it m i spikaturi sht nj ish-student i Sartre, i cili tregon se autori amerikan Nelson Algren dhe Beauvoir kishin nj lidhje romantike si nj nga m t pasionuarat e jets s saj pasi ajo mbante n gisht nj unaz deri n ditn kur ajo vdiq, t ciln ja kishte dhn saj. Po ashtu, Claude Lanzmann, nj gazetar i cili ishte shtatmbdhjet vjet m i ri se Beauvoir, ka pohuar se gjat rinis s saj at at dy kan pasur nj marrdhniet t gjat dashurore gjashtvjeare q prfundoi kur ai u largua n 1958.


Ajo ka dihet me rndsi pr filozofen, sht se prvese sht nj ndr filozoft m t famshm n bot, ajo edhe ka fituar mimin “Goncourt” me "Mandarins". Aventurierja q ka vizituar dhe jetuar n Azi, Afrik, Evrop, Kin e Brazil, do mbretronte n botn e dijes si nj filozofe e madhe, eseiste, romaniciere dhe dramaturge. Simone de Beauvoir e ka mbizotruar letrsin femrore t kohs s saj dhe po e mbizotron at edhe m gjersisht pas vdekjes. Veprat e saj autobiografike bjn q breza t tr t rijetojn edhe nj her. E indinjuar nga fakti q femra trajtohej si nj objekt erotik, ajo nuk ka reshtur s luftuari pr lirin e saj. "Seksi i dyt" sht shndrruar n bibln e lvizjes feministe botrore. Duke filluar nga viti 1980, pas vdekjes s t shoqit, shndeti i saj fizik dhe mendor u prkeqsua pr shkak t varsis s saj ndaj alkoolit dhe amfetamins. Vdiq n moshn 78-vjeare dhe u varros n nj t njjtin varr me Jean-Paul Sartre.