50-vjetori i vdekjes së Boris Pasternak. Fitues i merituar e në mënyrë aventureske i çmimit Nobel me romanin Doktor Zhivago dhe autori i shumë vëllimeve poetike




Vetm 25 km n jug-perndim t Mosks shtrihet Peredelkino, dikur qyteza zyrtare e shkrimtarve rus, e sot nj nga vendet kult t pasanikve vendas. Ndrtesat e saj prej druri, karakteristike t arkitekturs ruse, kan disa dit q popullohen me reporter ndrkombtar e me t apasionuar t letrsis ruse, n pritje pr t fokusuar me punn e memorien e tyre datn 30 maj 2010, 50-vjetorin e vdekjes s shkrimtarit Boris Pasternak. Fitues i merituar e n mnyr aventureske i mimit “Nobel” me romanin “Doktor Zhivago” dhe autori i shum vllimeve poetike, Boris Pasternak konsiderohet si nj nga penat m t rndsishme t letrsis botrore t ‘900.


N Perdelkino, ish-qendra e bohems letrare ruse, aty ku sot ndodhet varri e muzeu i shkrimtarit t madh, m 30 maj t vitit 1960, vdes i izoluar e pothuajse n nj varfri ekstreme, Boris Pasternak. Vetmia e ktij shkrimtari duket sikur vazhdon dhe sot shum vjet pas vdekjes e nuk po gjen fund. “Nn z, pothuajse t heshtura e me pranin e shum pak emrave t njohur”, - i ka komentuar shtypi ndrkombtar festimet zyrtare me rastin e 50-vjetorit t vdekjes s Boris Leonidovich Pasternak. Shum ndryshe ka qen kjo situat nj vit m par, kur me rastin e 150-vjetorit t lindjes s ehov e 200-vjetorit t lindjes s Gogol, media ruse e numri i madh i pjesmarrsve midis t cilve dhe Presidenti Medvedev i dhuruan dy shkrimtarve t mdhenj nj fest prkujtimore t mrekullueshme. Pasternak i lindur n vitin 1890 kish artin n gjak, trashguar nga i ati piktor e nga e ma pianiste. Fmijrin e tij e kaloi i rrethuar nga prezenca e prditshme e inteligjencs m t njohur ruse, miq t prindrve t tij. Piktor, kompozitor, muzikant e shkrimtar, midis t cilve dhe Lev Tolstoi mblidheshin pr or e or t tra n sallonin e shtpis s tij, prezenca e bisedat e t cilve do ln gjurm n formimin e tij t mvonshm. Fillimisht nn gjurmt e nns e me dashurin pr muzikn, Pasternak studioj pr disa vite piano, e m pas udhtoi n Evrop si student i shkencave filozofike. Pas viteve t studimit, ai iu dedikua vargjeve e botimeve t disa vllimeve poetike. Por qe “Doktor Zhivago” romani i tij i par e i vetm, i cili i dhuroi mimin “Nobel”.


CIA kurorzon Boris Pasternak me mimin “Nobel


M vitin 1958 Boris Pasternak fiton mimin “Nobel pr Letrsin” me veprn e tij “Doktor Zhivago” e kjo ngjarje qe nj nga m aventuresket e historis s marrjes s mimit “Nobel”. Pas mbarimit t Lufts s Dyt Botrore, Boris Pasternak nis e prfundon s shkruari romanin e tij t vetm “Doktor Zhivago”. Lidhja e Shkrimtarve Rus refuzon botimin e ktij libri i konsideruar autobiografik e me tone negative ndaj Revolucionit t Tetorit. Kjo vepr, kopjet e s cils u sekuestruan nga qeveria komuniste ruse, u b shkaku i nj persekutimi intelektual t shkrimtarit nga ana e regjimit politik vendas. Por dorshkrimi origjinal i “Doktor Zhivagos” shpton nga sekuestrimi, kaprcen kufijt rus dhe ishte shtpia botuese italiane “Feltrinelli”, e cila realizoi m vitin 1957 botimin e par t ktij libri. Jemi n vitet e krizs s ftoht e ky libr u b dshmia e vetme e realitetit rus, u prkthye n disa gjuh e u b prhap shpejtsisht n t gjith botn. Nn optikn e Zhivagos e t Pasternak, dnohej idealizmi bolshevik, burim vuajtjeje e dhimbjeje pr popullin sovjetik. Doktor Zhivago u kthye n simbol t realitetit rus.


N vitin 1958 Akademia Suedeze e rendit kt libr n kandidaturat e mundshme pr marrjen e mimit “Nobel” me mendimin e fitores s sigurt t “Doktor Zhivagos”. Por pak dit para dhnies s mimit kuptojn gabimin. mimi “Nobel”, sipas rregullores, mund t’i jepej nj autori pr veprat e tij vetm pasi t jen botuar n gjuhn nn. “Doktor Zhivago” pr fat t keq nuk kish njohur nj botim t till e si rrjedhoj nuk do t mund t njihte kt vlersim. Kur gjithka dukej se kish marr fund hyn n loj shrbimi sekret i inteligjencs amerikane CIA.


Jemi n kulmin e Lufts s ftoht e vlersimi me mimin “Nobel” i nj shkrimtari dezident rus mbi nj vepr q i irrte maskn realitetit sovjetik, u b pr CIA-n nj mision i rndsishm. Sipas fakteve t ndrtuara nga studiuesi Ivan Tolstoi, shrbimet sekrete amerikane bien n dijeni t ekzistencs s nj dorshkrimi t librit “Doktor Zhivago” n rusisht n bordin e nj avioni. Pasi detyrojn devijimin e avionit drejt Malts, ky dorshkrim i daktilografuar n rusisht fotografohet faqe pr faqe. M pas publikohet me nj letr ruse e sipas normave t tipografis ruse. Misioni u krye: CIA publikoi “Doktor Zhivago” n rusisht e KGB u mund. Tani dyert e “Nobel”-it pr Boris Pasternak qen t hapura.


23 tetor 1958 nn dedikimin “Pr suksesin e madh si n poezis bashkkohore ashtu dhe n fushn e narrativs m t mir ruse, Boris Pasternak vlersohet me mimin “Nobel” pr letrsin. Dy dit m pas Pasternak i nis Akademis Suedeze telegramin e sinqert gzimi”, - thellsisht faleminderit, i prekur, krenar , i pabesueshm nga ky mim. Por pak dit m pas, nj telegram tjetr krejt i ndryshm nga i pari Boris Patrnak do i drgonte drejtuesve t Akademis s mimit “Nobel”. “Duke marr n konsiderat kuptimin q i atribuohet ktij mimi nga shoqria ku kam lindur, refuzoj kt mim t pamerituar. Ju lutem mos e prisni me paknaqsi refuzimin tim t vullnetshm”. Qe kjo nj fitore e vogl e Bashkimit Sovjetik. Akademia suedeze prgjigjet: “Ky refuzim nuk ia heq vlerat ktij mimi”.


Dy vjet m von, nn vuajtjen e krcnimeve t vazhdueshme t KGB, n varfri e izolim t plot, m 30 maj t vitit 1960 Boris Leonidovich Pasternak vdes n Peredelkino, qyteza e shkrimtarve sovjetik. Subjekti i librit “Doktor Zhivago” n vitin 1965 nn drejtim e regjisorit David Lean u kthye n nj film kinematografik kolosal e prezantohet n edicionit e 19-t t Festivalit t Kans. I gjat mbi tre or e me nj prodhim q kapte disa miliona dollar, ky film pati nj sukses t jashtzakonshm e u b fitues i pes mimeve “Oskar” e i pes “Golden Globe”. Pr 20 vjet “Doktor Zhivago” vazhdon t mbetet sekret n Rusi e publikohet vetm n vitin 1988, nn klimn e reformave t Gorbaovit.


Nj vit m von pas rnies s murit t Berlinit e rrzimit t Bashkimit Sovjetik, djali i Boris Pasternak, Evgenij Pasternak mbrrin n Stokholm pr t marr n dorzim mimin “Nobel” q 31 vjet m par kishte vlersuar punn artistike t babait t tij.


Boris Pasternak e muzika


N 1979 shtpia botuese n Mosk “Kompozitori sovjetik” publikon Sonatn n Si minor t Boris Pasternak, kuruesi i s cils ishte kompozitori i njohur rus, Nikita Bogoslovskij. Pr kt vepr ai do t shprehej: “N trashgimin krijuese t Boris Pasternak nuk prmblidhen vetm vepra letrare, por dhe ato muzikore. N arkivin e Pasternakut konservohen disa vepra muzikore pr piano, dy prelude e sonata n si minor q sht dhe vepra e tij m perfekte”. Pasternak dashuronte muzikn e u rrit i rrethuar nga tingujt e pianos s t ms e nga prezenca e vazhdueshme e muzikantve t njohur n shtpin tij. N vern e 1903 ai takohet me kompozitorin e madh A.N. Skrjabin, i cili qe dhe idhulli i jets s tij. Mjaft faqe t prozs s Pasternak i dedikohen muziks s A.N. Skrjabin. N kujtimet e tij ai do t shkruaj: “Para ksaj vere ulesha e tinglloja pianon duke krijuar ndonj kompozim timin… tani nn influencn e adhurimin e A.N. Skrjabin, interesimi im pr improvizimin e kompozimin u kthyen n pasion. Pr gjasht vjesht radhazi, gjat gjith gjimnazit, i dedikohem studi