Për të kënduar verën do të mjaftonte një titull Summertime, melodia e saj nuk harrohet kurrë




Po t krkonim ta prshkruanim vitin n nj muzik t vetme, pa dyshim do t zgjidhnim “Katr stint” e Vivaldit, do stin i prgjigjet nj stil, nj ritm, nj shumngjyrshmri notash, nj przierje instrumentesh e skemash, q tregojn muzikalisht at ka po ndodh me natyrn. Por po t’i dhuronim do stine nj kng t vetme, nuk do ta kishim kaq t leht. do stin sjell pr vit lajtmotivin e saj t ri, secili prej nesh e personalizon dhe filtri i kujtimit zgjedh ta rendis ose jo n librin e memories. Melodia e nj knge rizgjon freskin e nj muzgu pranveror, romanticizmin e nj mbrmjeje vere, lagshtin e nj pasditeje vjeshte, ftohtsin e nj nate dimri, bashk me historikun emotiv t jets. Por ka n mes tyre kng t rralla q nuk e njohin kufirin individual t memories, kaprcejn vite, breza, prgjithsojn e i personalizojn emocionet e stint n nj melodi t vetme.


Pr t knduar dimrin do t endeshim jo pak npr tingujt e muziks s Krishtlindjeve pr t gjetur at m t prshtatshmen, por pr t knduar vern do t mjaftonte nj titull “Summertime”, melodia e saj nuk harrohet kurr, deprton veshin muzikor t gjithkujt, e vendos paqen midis emocioneve t vers s djeshme, s sotme e asaj ka po presim t vij.


“Summertime”, e jemi plotsisht n stinn e vers. Solstici i 21 qershorit shnoi zyrtarisht hyrjen n t, e kushtet klimatike duket se m n fund vendosn ta respektojn vendimin astronomik. Jemi n “summertime and the livin’ is easy” – thon vargjet e para t saj, pra “sht koha e vers e t jetosh sht e leht”, vera triumfon mbi jetn e pothuajse do artist sht frymzuar e ka celebruar kt fitore. Dikush t thot: “summertime” e si n magji buzt mrmrisin melodikisht “Summertime and the livin’ is easy”, frymmarrje romantike, pshpritje optimiste, “Summertime and the livin’ is easy”, e kjo kng nuk vdes kurr. “Summertime” i kndon dshprueshm liris, dshirs, shpress s nj t ardhmeje t ndrruar aq shum e lidh mrekullisht me nota e histori t ndryshme jete.


“Nuk do m mjaftonin njqind vite pr t shkruar tr muzikn q kam n mndje”, - do shprehej shum vite m par George Gershwin, autori i “Summertime”. Ai jetoi vetm 38 vjet, por kjo kng i ka dhuruar lavdin artistike t 100 viteve pune aq t dshirueshme. “Summertime” sht historikisht nj nga kngt m popullore t melodis xhaz e s bashku me “Yesterday” t Beatles konsiderohet nj nga motivet m t njohura e m t interpretuara n t gjitha kohrat. Ekzistojn 2600 versione t regjistruara t saj e nj grup ndrkombtar koleksionistsh muzikor "The Summertime Connection", ka vrtetuar se deri m 1 qershor t vitit 2010 jan kryer 20.173 incizime t ndryshme t ksaj knge e 34.796 ekzekutime publike. “Summertime” u shkrua n gjuhn angleze, por sht prkthyer e sht knduar n shum gjuh t tjera e nga kngtar t ndryshm si bullgarisht (Slavi Trifonov), katalan (The Mimisikous Band), ekisht (Hana Hegerova), gjerman (Wieteke van Dort), estonisht (Optimistid), finlandisht (Topi Sorsakoski), frngjisht (Joe Dassin), italisht (I. Dalton), japonisht (The Dixie Saints), lituanisht (Skamp) etj.


Muzikanti George Gershwin, prfaqsuesi ndoshta m i mir i ‘900, artisti q arriti t ofroj nj sintez unike e t paprsritshme midis muziks popullore e asaj tradicionalisht m bashkkohore, nuk humbiste rast pr t’u shprehur se “i plqente ta mendonte muzikn si nj shkenc emocionale”. Dhe vrtet do not e melodis “Summertime” e evokon kt mendim.


“Summertime and the livin’ is easy”


“Fish are jumpin and the cotton is high”.


T flassh pr “Summertime” do t thoshte t evokosh kujtimin e nj prej operave m t njohura t muziks amerikane “Porgy and Bess”. Kjo kng nisi t kompozohej nga Gershwin n dhjetor t vitit 1933 me dshirn e krijimit t nj stili spiritual brenda muziks folk afro-amerikane t asaj epoke. “Summertime” u b pjes e opers Porgy and Bess, kompozuar n 1935 e nuk qe gj tjetr vese nj nina-nana e knduar nga nj shrbyese zezake ndaj voglushit t bardh pr t cilin kujdesej. sht nj ninull e kthyer n nj kng shpirtrore pr popullsin me ngjyr n Amerikn e atyre viteve, t cilt pas lirimit nga skllavria e fitimit t liris vazhdonin t thirreshin me emrin afro-amerikan. Porgy and Bess tregon historin e nj grupi afro-amerikan n vern e nxeht t ’30 n jug t Kalifornis, ish-mbledhs t pambukut tashm t urbanizuar por gjithmon nn vuajtjen e segregacionit e q kan me paraardhsit e tyre skllav vetm nj lidhje, kt nina-nana. “Summertime” e konceptuar si nj histori e trishtuar u prezantua muzikisht si nj kng popullore jazz. Kjo vepr i dedikohet plotsisht zezakve e t gjith personazhet e saj jan t till.


“One of these mornings, You’re gonna rise up singing, You’re gonna spread your wings, Take to the sky” - N nj nga kto mngjeset do zgjohesh duke knduar, do hapsh kraht e do fluturosh n qiell”.


“Summertime” sht nj muzik e dshpruar lirie, shprese pr t ardhmen e thuhet se Gershwin krkonte t kndohej ekskluzivisht vetm nga kngtare me ngjyr, i bindur plotsisht se vetm nj grua e till mund ta interpretonte at si duhej. Madje kjo krkes e tij jo rrall her u kritikua si raciste. N melodin e “Summertime” ai ndrthur teknikat m t mira t muziks instrumentale evropiane, duke przier jazz-in amerikan me muzikn popullore. Mendohet se ideja fillestare e ksaj knge lind nga nj ninull ukrainase, vend origjina e Gershwin, t ciln e kish dgjuar t interpretuar nga kori kombtar ukrainas, Oleksander Koshetz. Shum xhazist t asaj kohe nuk e konsideronin Gershwin nj muzikant t vrtet, ndrsa puritant e muziks klasike nuk e vlersonin si nj kompozitor serioz. Fatmirsisht ai nuk u influencua aspak nga kto paragjykime e vazhdoi t shkruaj muzik serioze dhe popullore bazuar n llojet si pop, jazz e klasike duke krijuar nj stil origjinal, q hyn n histori me emrin e tij. Pr her t par vepra “Porgy and Bess” u prezantua n New York n vjesht t vitit 1935 (30 shtator) me nj trup kngtarsh t prgatitur mir n fushn e muziks afro-amerikane, dhe pr at koh ky aksion konsiderohej mjaft kurajoz. Ky muzikal prmbante mjaft fjal t t folurs s prditshme e dhe pse vet Gershwin e konsideronte si veprn e tij m t mir, suksesi i saj deri m vitin 1976 qe mediokr. E pikrisht n kt vit me sponsorizmin e Houston Grand Opera e me nj prfaqsim n Metropolitan t New York-ut, “Porgy and Bess” u vlersua si nj kryevepr muzikore. Knga “Summertime” mbetet pa dyshim m e njohura e ksaj vepre duke njohur performanca, orkestrime e incizime t panumrueshme. “Porgy and Bess” mbetet jo vetm nj nga t paktit shembuj modern t melodrams, por dhe opera m e mir amerikane e shekullit XX. “Summertime”, melodia m e njohur dhe m e interpretuar e t gjitha epokave.


elsi i suksesit t saj qndron n vet kngn, n historin q ajo sjell e n historin e autorit t saj.


Kush ishte George Gershwin?


Mbi t gjitha ai qe personifikimi i ndrrs s t gjith emigrantve n Amerik. Lindi n 1898 n Broadway e vdiq n vitin 1937 n Hollywood, pa mbushur ende 39 vje. George Gershwin ishte djali i nj ifti hebre rus t emigruar n SHBA. Toka e ndrrave, e miliona mundsive i ofroi Gershwin-it muzikn e botn joshse t spektaklit. Suksesi i tij lind para moshs 20-vjeare. Talent i lindur e nj asimilues i mirfillt i do stili muzike, nis e shkruan kngn e tij t par n vitin 1915, nj prej t cilave qe "When you want'em you cant' got'em". N 1918-1919 publikon kryeveprat "Half past eight" e "La Lucille". Mosha 25-vjeare e gjen n pozitat e nj kompozitori t famshm. Apartamenti i tij n New York ishte gjithmon i populluar nga artist e personalitete t njohura t epo