Nj objekt dykatsh pengon zbulimin e arens. Amfiteatri magjik 3000-vjear, prej gjasht vitesh peng i kokfortsis s dy familjeve. Ekspeditat italo-shqiptare q punojn prej 6 vjetsh n pjesn juglindore t monumentit, tashm jan bllokuar thuajse n themelet e baness q pengon hapjen e arens s amfiteatrit, e cila sipas prllogaritjeve, ndodhet afro 8 metra nn nivelin e rrugs. Italiant: “Renditet mes 45 zbulimeve m t famshme n Evrop”.


Absurditeti ka arritur kulmin me objektet e antikitetit n Durrs. Kjo, pr faktin, kur mson nga drejtuesit e arkeologjis n kt qytet, se “nj objekt dykatsh, i amortizuar pothuajse krejtsisht, po vazhdon t mbaj peng zbulimin e gjith arens s amfiteatrit antik t Durrsit, i cili daton q n shekullin I e.s”. Sipas specialistve, “largimi i familjeve q banojn n kt godin private, ka nisur t diskutohet q n vitin 2004, kur bashkia me mbshtetjen e dikasterit t kulturs, publikoi nismn pr realizimin e projektit arkeologjik urban "Durrsi i viteve 2000", pjes e t cilit ishte edhe vnia n dispozicion t publikut e pjess m t madhe t shkallareve, galerive si dhe arens s monumentit m t madh t lashtsis n vendin tone”. Duket se qndrimi i bashkis n mbshtetje t ksaj nisme nuk ka ndryshuar, por realiteti n qendr t lagjes Kala t qytetit, ku ndodhen rrnojat madhshtore t amfiteatrit, sht i njjt me fillimin e viteve 2000. Burimet bashkiake deklaruan pr “standard”: “Edhe pse familjart q banojn n kt godin, kan pranuar shpronsimin dhe transferimin me kushte t njjta n banesa t tjera, asgj nuk ka ndryshuar. Shkallaret n form elipsi me lartsi mbi 20 metra jan strukur pas ndrtess 80-vjeare, e cila gjendet krejtsisht e amortizuar”.


Ekspeditat italo-shqiptare q punojn prej 6 vjetsh n pjesn juglindore t monumentit, tashm jan bllokuar thuajse n themelet e baness q pengon hapjen e arens s amfiteatrit, e cila sipas prllogaritjeve, ndodhet afro 8 metra nn nivelin e rrugs. Arkeologt e Institutit t Arkeologjis n Tiran, n Durrs si dhe ata t Universitetit italian "La Sapienza" t Roms, kan konstatuar me ndihmn e aparaturave dhe teknologjive moderne se n arenn e pahapur ka ndrtime t tjera, t cilat mund t sjellin t dhna t rndsishme arkeologjike. Kshtu, do t'i hapej rrug realizimit t nj projekti t paraqitur nga qeveria italiane n Tokio, n nj seminar pr arkeologjin n vitin 2006, i cili synon q bashk me rivitalizimin e monumentit dhe t vlerave muzeale t shfrytzoj arenn si nj sall verore spektaklesh me kapacitet 1500 spektator. Amfiteatri i Durrsit sht zbuluar n vitin 1966, nga arkeologu i njohur Vangjel Toi dhe bashkpuntort e tij. Puna pr hapjen e shkallareve dhe galerive t pjess perndimore, e cila ishte ndrtuar n faqen e kodrs q ndan qendrn e qytetit nga pjesa bregdetare ka prishur 33 shtpi, ku banonin 50 familje t vjetra Kthupi, Njala, Velja, Kapedani, Bebeziqi, Plepi etj., por specialistt dhe ekspeditat intensive pr hapjen e amfiteatrit kan vazhduar nga viti 1966 deri n vitin 1970 me intensitet, por gjithsesi ky monument antik nuk u zbulua plotsisht. Ekspeditat e shkurtra dhe t karakterit shkencor vazhduan punimet e tyre gjat 4 viteve t fundit. Q nga viti 2004 nj ekspedit italo-shqiptare e financuar nga Ministria italiane e Punve t Jashtme dhe Instituti i Arkeologjis n Tiran, ka mundsuar grmimin n nj siprfaqe prej 600 metrash katror n pjesn juglindore t monumentit. Zbulimet kan hedhur drit mbi mnyrn e jetess s banorve gjat periudhs nga shek. 9-13, si dhe n evidentimin e rrnojave t nj pallati madhshtor t ndrtuar n fillim t shekullit t 13-t. Katr skelete t pjestarve t nj familjeje, t cilt kishin humbur jetn nga nj trmet n vitin 1273, si dhe mjaft objekte t tjera si en qeramike, qelqi, monedha etj., - ishin prova t qarta pr vazhdimsin e jets n qytetin bregdetar edhe pas rnies s shklqimit t Durrsit, qytetit m t vjetr n bregun lindor t detit Adriatik. Ekspeditat jan pjes e projektit t parkut arkeologjik urban "Durrsi i viteve 2000", q parashikon realizimin e nj itinerari turistik, ku bashk me amfiteatrin vizitort shohin edhe forumin rrethor, muret mesjetare t periudhs bizantine, Torrn veneciane si dhe muzeun arkeologjik t qytetit 3000-vjear. Ndrsa amfiteatri i Durrsit ndodhet n qendr t qytetit, afro 350 metra larg detit n drejtimin jugor. Ndrtimi i tij fillon n rrafshin e arens n kuotn 5.50 metra mbi nivelin e detit dhe dy t tretat e tij mbshteten n kodr. Nga studimet e deritanishme rezulton se amfiteatri i Durrsit ka arkitektur romake dhe sht ndrtuar n periudhn e perandorit Hadrian.


Ai sht shfrytzuar pr dyluftimet e gladiatorve dhe t shtazve t egra pr afro 2 shekuj. N shek. 5 t ers son, amfiteatri nisi t braktisej si pasoj e dekretit bizantin pr ndalimin e ndeshjeve t gladiatorve dhe n mjediset e tij u ndrtuan nj kapel (kishz) bizantine. N muret e kapels jan kompozuar vertikalisht disa afreske dhe mozaik, t cilt prbjn nj rast unik ndr mozaikt e zbuluar n vendin ton. Boshti i madh i amfiteatrit sht 127 metra, ndrsa boshti i vogl 103 metra. Prmasat e arens me form ovale jan prkatsisht 63 dhe 39 metra. T dhnat m t rndsishme pr ekzistencn e amfiteatrit i ka dhn historiografi i shquar shqiptar Marin Barleti n shek. e 16-t, i cili n veprn e tij pr jetn dhe veprn e Heroit ton Kombtar, Gjergj Kastrioti Sknderbeu, shkruan: “N Durrs ndodhet nj aren ose amfiteatr, i ndrtuar me zgjuarsi dhe mjeshtri t admirueshme”. Specialistt italian kan deklaruar se “amfiteatri i Durrsit renditet mes ka 45 amfiteatrove m t famshm t zbuluar n botn antike”.