TIRANE - Filatelia kombëtare shqiptare mbushi 100 vjet në 5 maj 2013. Me këtë rast, filatelisti Thimi Nika ka botuar një libër, punën për të cilin e ka nisur pesëdhjetë e pesë vite më parë. Aktualisht, ai ka një koleksion të pasur të filatelisë shqiptare, të klasifikuar me kritere e standarde profesionale dhe të shoqëruar me një literaturë që më ka dhënë një informacion tejet të vlefshëm. "Ky koleksion, veç serive bazë për çdo emision pullash të emetuar nga Posta Shqiptare, përmban të gjitha FDC-të, të vulosura me vula të posaçme, ekzemplarë të shumtë të historisë postare shqiptare dhe karta-postare të periudhave të ndryshme, kartëmaksimumet zyrtare, por edhe të përgatitura nga unë etj. Sigurisht, më mungojnë gjëra, për të cilat kam kohë që jam dhe do të mbetem vazhdimisht 'në pritë' për t'i gjetur", - thotë ai.
Në intervistën e mëposhtme, Nika tregon se aktualisht katalogu i emisioneve filatelike shqiptare numëron mbi 3400 pamje të ndryshme pullash. Për sa i përket realizimit, ato dallohen lehtësisht nga gjuha artistike e periudhës kur janë emetuar, por edhe nga individualiteti i artistëve që janë angazhuar në këtë fushë. Filatelia shqiptare, me identitetin e saj të spikatur, qëndron sot denjësisht përkrah filatelive më të mira të vendeve të tjera. Ajo është e pranishme në të gjitha ngjarjet e rëndësishme ndërkombëtare, siç janë ekspozitat ballkanike, europiane e botërore dhe njëkohësisht konkurruese në tregun e madh të pullës.
Këto ditë, literaturës sonë filatelike iu shtua botimi juaj "Historia e Filatelisë Shqiptare", që përkon me vitin jubilar të 100-vjetorit të pullës së parë kombëtare shqiptare. Çfarë iu nxiti për ta shkruar këtë libër?
Gjithmonë më ka preokupuar fakti që në Shqipëri filatelia nuk është kaq e zhvilluar sa në vendet e tjera, që sot brezi i ri thuajse nuk merret fare me këtë hob, i cili realisht u ka sjellë kënaqësi të veçantë dhe u ka përcjellë emocione të jashtëzakonshme brezave të tërë. Po kështu, shpesh i kam bërë vetes pyetjet: Përse në bibliografinë e filatelisë shqiptare ka shumë pak autorë vendas; Përse asnjë autor shqiptar nuk është angazhuar për ndonjë botim të plotë për filatelinë tonë; Përse në libraritë tona literatura filatelike është inekzistente; Përse te ne nuk zhvillohen rregullisht ekspozita filatelike kombëtare e ndërkombëtare?
Të gjitha këto pyetje e kanë një përgjigje: zbrazësia që ekziston nga pavijueshmëria, ose më mirë të them, nga ngritje-uljet e theksuara të vërejtura në traditën filatelike në Shqipëri. Mbushja sado pak e kësaj zbrazësie ka qenë ngasja më e madhe dhe nxitja kryesore për t'iu futur hartimit dhe botimit të këtij libri, të cilin, në radhë të parë, ia kam kushtuar babait tim, që ishte vërtet një filatelist shumë i mirë dhe që më mësoi abc-në e koleksionimit.
Si mund të na vlejë ky libër?
Për mua, ky libër u duhet filatelistëve shqiptarë, por edhe të huajve që janë të interesuar drejtpërdrejt ose tërthorazi për filatelinë tonë, apo që koleksionojnë pullat postare të Shqipërisë; ky libër u duhet historianëve dhe përgjithësisht njerëzve të kulturës, pasi vetë filatelia është pasqyruese e mirëfilltë e historisë dhe pjesë e kulturës sonë kombëtare; ky libër u duhet të gjithë atyre që puna që kryejnë i lidh në mënyrë të pashmangshme me pullat, në radhë të parë punonjësve të sektorit të postave; ky libër u duhet artistëve që merren me krijimtari në fushën e filatelisë, pasi i ndihmon drejtpërdrejt për realizimin e një gjuhe artistike sa më të përkryer të pullave; ky libër i duhet çdo lloj koleksionisti, për të përfituar sado pak kulturë dhe përvojë koleksionimi.
Ç'risi sjell ai?
Ky libër mëton të ketë një historik deri diku të plotë, por edhe një sërë refleksionesh mbi filatelinë tonë, duke filluar nga emetimi i pullës së parë kombëtare shqiptare, që daton më 5 maj 1913, dhe deri më sot.
Unë, si autor, që kur fillova ta shkruaj librin, kam qenë me fat dhe i privilegjuar njëkohësisht. Pse? Sepse, që në zanafillë, pata mundësinë dhe avantazhin të shfrytëzoja pjesën më të madhe të literaturës së botuar deri më sot, vendase dhe të huaj, për pullat shqiptare. Po kështu, kam pasur edhe një komoditet tjetër, që ndoshta nuk ka qenë i mundur për shumicën e autorëve, sidomos atyre të huaj. Për hartimin e librit, veç koleksionit tim, kam konsultuar ndër vite disa nga koleksionet më të mira të pullave shqiptare, që ekzistojnë në Shqipëri. Këtu do të përmendja koleksionet e kolegëve filatelistë Kolë Gjinaj, Robert Ballauri, Stilian Nosi, Gjush Daragjati, Shefik Osmani, Ferik Ferra, Vangjo Ilo, Nikolla Xharo, Foti Xhitoni e Vasil Xhitoni, Kristaq Jorgji, Aleksandër Josifi, Bajram Peçi, Sokrat Bozo, Agim Pasholli, Romeo Durolli, Nonda Misrasi, Luigj Shabani, Kozma Basho e Jovan Basho, Argjir Panariti, Florent Kalivopulli, Kozma Dashi, Emi Gimjani etj.
Një përparësi e librit tim mendoj se është edhe dokumentacioni i pasur arkivor, i panjohur dhe i pashfrytëzuar deri tani, i zbuluar në Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave të Shtetit, në arkivin e Ministrisë së Punëve të Jashtme, në arkivin dhe në Muzeun e Pullës të Drejtorisë së Përgjithshme të Postave etj.
Si është ndërtuar libri?
Libri ka 418 faqe. Ai përbëhet nga 8 krerë. Fillimisht kam një kre për bibliografinë e filatelisë shqiptare, ku pasqyroj gjithçka është shkruar nga autorë vendas e të huaj. Sigurisht, jo për të përcaktuar "hierarkinë e vlerave" të tyre, por si një informacion i hollësishëm për të gjithë të interesuarit.
Në një syth më vete të librit trajtohet filatelia në territoret shqiptare para shpalljes së pavarësisë kombëtare, pra në periudhën e Perandorisë Osmane. Për hartimin e këtij kreu më erdhi në ndihmë miku im, koleksionisti i shquar i pullave shqiptare, diplomati gjerman Oto Graf [Otto Graf]. Ai, krahas disa ilustrimeve të bukura, që unë i kam vendosur në libër, më dërgoi edhe një material shumë interesant me autor Seref Bornovalin për vulat postare të Perandorisë osmane në vitet 1846-1918, ku bënte pjesë edhe Shqipëria.
Pa dashur ta ngarkoj lexuesin me informacione të tepërta, mund të them se në libër ka një informacion interesant veçanërisht për vulat osmane në territoret shqiptare, për shkrimet e tyre dhe anulimet e pullave me to.
Po kështu, periudhës para pavarësisë i përket edhe veprimtaria e postës austriake në Shqipëri nëpërmjet agjencisë së linjës lundruese Austrian Lloyd, e postës italiane të Levantit, por dhe e postave greke, serbe e malazeze. Mënyra e funksionimit të tyre dhe roli që ato luajtën në krijimin e një përvoje filatelike fillestare kanë një vend të caktuar.
Ju u kushtoni vend të rëndësishëm emisioneve të emetuara nga qeveria e Ismail Qemalit. Pse?
Po, është e vërtetë. Ajo që kam dashur të vë më shumë në dukje në libër është identiteti i spikatur i filatelisë kombëtare shqiptare. Ky pasqyrohet nëpërmjet disa krerëve, të cilët rrokin një hark kohor njëshekullor, që zë fill me shpalljen e pavarësisë, më 28 nëntor 1912, dhe vazhdon deri në ditët e sotme.
Historia e pullave kombëtare shqiptare, siç e përmenda më lart, ka si ditëlindje 5 majin e vitit 1913. Qeveria e Ismail Qemalit, ku ministër i parë i Postës ishte Lef Nosi, zhvilloi një veprimtari intensive emetuese të pullave postare. Ajo nxori brenda pak muajve 6 emisione pullash, me të cilat mëtonte të fitonte rreth 3 milionë grosh (shumë e konsiderueshme për kohën). Gjithashtu kësaj qeverie i njihet merita e kujdesit për ecurinë normale të administratës postare, për heqjen nga qarkullimi të vulave të huaja dhe zëvendësimin e tyre me vula datare të standarteve të kohës në gjuhën shqipe.
Një tablo mjaft tërheqëse paraqesin për historinë e filatelisë shqiptare edhe: periudha e Luftës së Parë Botërore, ajo e Republikës dhe Monarkisë të Ahmet Zogut, pullat postare gjatë pushtimit italian dhe atij gjerman.
Po periudhën pas çlirimit të Shqipërisë si e keni trajtuar në libër?
Pyetja juaj më jep rastin të vë në dukje një fakt të dhimbshëm. Në qoftë se për harkun kohor 1913-1944 ka botime e shkrime të autorëve të ndryshëm, periudha më pas ka mbetur fare e virgjër. Askush nuk ka bërë një studim serioz për filatelinë e kësaj periudhe. Libri im, në këtë drejtim sjell një risi. Janë dy krerë të tij, i 6-ti dhe i 7-ti, që u kushtohen pullave shqiptare të viteve 1945-2013. Periudha prej vitit 1945 dhe deri në vitet '90 të shekullit XX shquhet sidomos për pasuri e fluks të madh emisionesh, por që, siç dihet, kanë qenë përgjithësisht të politizuara e të ideologjizuara. Të gjitha këto pasqyrohen në një kre më vete. Duke filluar nga viti 1990, pra me proceset demokratike, krahas ulje-ngritjeve të kuptueshme të viteve të para të tranzicionit 1991, '92, '93, janë bërë përpjekje serioze dhe është shtuar kujdesi nga Komisioni Shtetëror i Pullës dhe Drejtoria e Përgjithshme e Postës Shqiptare për zgjerimin e tematikës, por sidomos për mënjanimin e politizimit të pullave dhe rritjen cilësore të shtypjes së tyre, që sigurisht është shumë më e mirë.
Kush ka kontribuar për pullat?
Kapitulli i 8-të trajton një tematikë të veçantë: gjuhën artistike të pullave, e thënë ndryshe kontributin e piktorëve, skulptorëve, fotografëve dhe mjeshtrave të dizajnit në filatelinë shqiptare.
Aktualisht katalogu i emisioneve filatelike shqiptare numëron mbi 3400 pamje të ndryshme pullash. Për sa i përket realizimit, ato dallohen lehtësisht nga gjuha artistike e periudhës kur janë emetuar, por edhe nga individualiteti i artistëve që janë angazhuar në këtë fushë.
Diçka tjetër të veçantë që ka libri?
Veç sa më sipër, librin e kam pajisur edhe me një fjalorth filatelik, ku shpjegohen termat më të përdorshëm në këtë fushë, si dhe me treguesit e emrave dhe të burimeve bibliografike, historike dhe filatelike të shfrytëzuara. Të gjitha këto mendoj se i vijnë në ndihmë lexuesit të gjerë.

(er.nu/GSH/BalkanWeb)