Sipas shum sondazheve dhe klasifikimeve, 17 universitete amerikane listohen si m t mirt n 20 universitetet e par n bot. Prse Amerika vazhdon q t ket lidershipin n fushn e arsimit t lart?

Pr t gjetur studentt m t mir n bot, przgjedhsit kan organizuar nj turne rekrutimesh n katr kontinente t bots dhe kan shkuar personalisht pr “t gjuajtur” talentet nga Shangai n Buenos Aires, e nga Vjena n Sidnei. Faza eliminatore sht e pamshirshme. Nga 9000 kandidat, vetm 150 mund t kategorizohen si “t talentuar”. Asnj shpres pr ata q kan m pak se 730 pik n testet e matematiks. I njjti “filtrim” prdoret edhe n universitetet m me emr t Shteteve t Bashkuara t Ameriks, q bjn pjes n t ashtuquajturn “Ivy Legue”. Kt shtator, pikrisht bazuar te seleksionimet e rrepta, do t nis nj eksperiment i paprecedent: “Megaversity”, ose universiteti i par n t gjith kuptimin e fjals “global”, objektivi i t cilit do t jet formimi dhe shkollimi i elits botrore. Do t jet nj “klon” i Universitetit t Nju Jorkut me qendr n Abu Dhabi. sht nj iniciativ tepr e veant n llojin e vet dhe mund t shnoj fillimin e nj tendence. Kjo do t thot q, pak nga pak modeli i universiteteve amerikane, duke filluar q nga przgjedhja, po shndrrohet n nj shembull edhe pr vende t tjera dhe n kt mnyr sht shndrruar n nj produkt pr eksport.


Universitetet amerikane kan elur q prej dhjetvjearsh degt e tyre jasht vendit. Por deri m tani bhej fjal pr filiale q ishin deri diku t ngjashme me universitetin amerikan q prfaqsonin. Me krijimin e Universitetit t Abu Dhabit kalohet n nj tjetr faz. Ai do t jet nj universitet me nj kurrikulum shum t kompletuar, i cili pretendon q brenda pak vitesh t arrij nj nivel tepr t lart akademik. Cilsia e shrbimit t ofruar do t jet e jashtzakonshme, duke filluar q nga raporti numerik student-profesor, i cili do t jet 8 me 1, e deri tek element t tjer t prsosur. Me przgjedhjen e studentve do t merret nj institucion i veant, me funksion “filtrimin” e talenteve nga e gjith bota. Si fillim sht krijuar n baz t dhnash me 900 shkollat e mesme m t mira nga e gjith bota. Secila nga kto shkolla t mesme ka przgjedhur 2 maturantt m t mir t saj t nj viti akademik dhe kshtu, pak nga pak, nis przgjedhja e m t mirve, ajo e ajks s ajks. N kt universitet, prve amerikanve q do t ken numrin m t madh t t pranuarve, vendin e dyt do ta zn arabt, kinezt dhe m pas rust. N programin e shkolls do t jet prfshir marrja e kurseve t ndryshme n vende t ndryshme t bots. Eksperimenti sht konsideruar q n hapat e tij t par nj sukses, dy muaj para se universiteti i ri t el dyert pr vitin e par akademik. Qeveria kineze ka krkuar q ky universitet t ket edhe nj deg t tij n Shangai vitin q vjen. sht nj hap shum i rndsishm n nj faz kur Kina tashm i ka humbur pak nga pak thuajse t gjitha komplekset e inferioritetit q ka pasur ndaj Shteteve t Bashkuara dhe sillet n bot me pushtetin dhe vetndjesin e nj superfuqie. Por i vetmi sektor n t cilin Pekini ende e njeh zyrtarisht lidershipin e Shteteve t Bashkuara t Ameriks sht pikrisht arsimi. Kina e konsideron Amerikn nj model t arsimit, e veanrisht pr sa i takon arsimit t lart. Edhe drejtuesit kinez t sektorit t arsimit, t vetdijshm pr kt supremaci t Ameriks, jan t gatshm q t bashkpunojn me t. Dy studiues kinez t Universitetit t Shangait kan
s fundmi nj klasifikim botror t universiteteve m t mira n bot. Sipas ktij klasifikimi, 17 ndr 20 universitetet m t mira t planetit jan universitete amerikane dhe m tej 50% e 100 universiteteve m t mira n bot jan srish universitete amerikane. N eksportin e prodhimeve t manifakturs, Shtetet e Bashkuara t Ameriks kan pranuar se Kina tashm sht nj lider botror dhe madje pranojn edhe faktin se krahasuar me kontinentin amerikan, kontinenti aziatik sht shum m prpara n kt drejtim. N rrafshin politiko-ushtarak, influenca e Pekinit sht duke u futur dhe duke u ndjer n t gjitha shtjet dhe konfliktet m t mdha globale, t cilat dikur dominoheshin nga Perndimi. Por n fushn e przgjedhjes dhe t formimit t “trurit”, perandoria amerikane sht ende nj perandori s cils nuk i kan dal rival. Universitetet amerikane mbeten nj nga eksportet e suksesshme dhe t padiskutueshme t Ameriks dhe ato po sulmojn botn, sikundr bn dikur produktet amerikane t IBM, Intel apo Microsoft. Nj tjetr klasifikim shum autoritar q merret me renditjen e universiteteve m t rndsishm dhe t mir n bot, nxjerr srish 17 universitete amerikane ndr 20 m t mirt. Ndrkoh, kjo supremaci e amerikanve vazhdon t ndiqet nga universitetet e famshme britanike, me Kembrixhin q z vendin e katrt n bot dhe Oksfordin q z vendin e 10-t. Por kto shkolla kaq t mira mund edhe t psojn kriza e madje t zhduken trsisht. Financimet private i mundsojn pr shembull Universitetit t Stendfordit q t shpenzoj 70 milion dollar n vit vetm pr t ndihmuar studentt e shkolls, t cilt nuk kan mundsi t mjaftueshme pr t prballuar shpenzimet e mdha t studimeve. Jan 70 milion q shpenzohen pr t’u krijuar t drejtn dhe mundsin e studimit t mir edhe atyre q kan mundsi financiare m t pakta se t tjert, por q kan aftsi t mdha intelektuale. Por kjo shifr sht shum e vogl krahasuar me fondin gjigand q lvrohet do vit nga universiteti dhe q bazohet kryesisht n donacione, i cili sht rreth 12 miliard dollar. Shtetet e Bashkuara n sektorin publik dhe privat do vit investojn n arsim 35 t Prodhimit Kombtar Bruto dhe kjo vetm pr sa u takon universiteteve. Krahasuar me vendet e tjera, bhet fjal pr nj sasi dyfish m t madhe. Nj shpenzim t till t madh, krahasuar gjithmon me vendet e tjera, Amerika e ka edhe n shpenzimet ushtarake. Po Azia? Nse ka n Lindjen e Largt nj aspekt q ende nuk ia ka dal t jet konkurrues, sht pikrisht shkollimi i lart. Dhe pasojat mund t jen fatale. N kt rast mjafton q t mendosh pr paradoksin e Japonis. Nga viti ‘50 e deri n vitet ‘90, ekonomia japoneze sht rritur me nj ritm shum m t shpejt se ekonomia amerikane. Por nga vitet ‘90 e n vazhdim ky ritm ra dhe Japonia ka shnuar nj ritm t rritjes ekonomik m t vogl se ai i Shteteve t Bashkuara t Ameriks. Nga ana tjetr, pr arsimin n t dyja kto periudha situata nuk ka qen pozitive. Superioriteti i modelit amerikan sht me shum prfitime t tjera q shumfishohen. Universiteti sht n fakt nj laborator shpikjesh dhe novacionesh, pra nj oaz siprmarrjesh t reja. Nga ky funksion i tij rrjedh edhe mbshtetja e madhe q kapitalizmi amerikan u bn universiteteve financiarisht. Universitetet nuk e ndalin kurr punn n krkimin e formulave dhe zgjidhjeve t reja dhe jan pikrisht financimet e kapitalistve ato q lehtsojn shum kalimin e nj studimi dhe nj shpikjeje nga laboratori n prdorimin n terren. Recetat e fundit t shpikjeve jan t ashtuquajturit “laborator t ideve”. Ndr m t famshmit sht ai i Universitetit t San Diegos n Kaliforni. Q nga themelimi i tij n vitin 2001, ai ka sjell n jet krijimin e 26 ndrmarrjeve t reja, t cilat kan lindur pikrisht brenda mureve t laboratorve t universitetit. Edhe n kushtet e krizs m t ashpr ekonomike dhe financiare q po prjeton Amerika, t ashtuquajturit “laborator t ideve” vazhdojn t shtohen dhe t mbshteten financiarisht. Thuajse t gjith universitetet m t mdhenj n t gjitha shtetet amerikane kan laborator t till krkimor shum t financuar. Rivalt e universiteteve amerikane n bot prpiqen me t gjitha mnyrat pr ta imituar mrekullin amerikane. Kina dhe India kan aspirata dhe ambicie t mdha dhe krkojn q t krijojn n vendet respektive universitete t shklqyera jo vetm pr vendin, por botrore, pr t qen lider edhe n kt fush. Pra, qllimi sht q t’ua marrin stafetn Shteteve t Bashkuara. Por vshtirsit n kt drejtim nuk jan vetm ato financiare. Kina shpenzon pr krkimet shkencore t universiteteve 7 her m pak se Amerika, por nuk sht ky problemi. Problemi sht se n Kin nuk ka t njjtin respekt si n Shtetet e Bashkuara pr “mendimin e lir dhe ndryshe”. Kjo pr shkak t natyrs autoritare t regjimit kinez. Mbi t gjitha, universitetet amerikane jan nj fidanishteshpikjesh dhe novacionesh, sepse n radh t par dhe mbi t gjitha i inkurajojn studentt q t mendojn n mnyr t pavarur dhe t lir, dhe t thon hapur e pa frik at q mendojn. sht pikrisht ky avantazhi q i ka dhn Ameriks supremacin e padiskutueshme n fushn e arsimit t lart dhe rezultatet e larta n studime. sht ky guri i themelit edhe i eksperimentit q do t filloj kt vit n Abu Dhabi dhe q nse do t vazhdoj sipas modelit m t mir amerikan, me siguri do t jet i suksesshm.








#