Ka festuar këtë vit jubileun dhe për herë të parë në këta 20 vjet ka dhënë numrin më të lartë të veprave




Kur trau vendoset midis t kaluars dhe t tashmes, iluzionit dhe t vrtets, hipokrizis dhe sinqeritetit, ather mund thuhet se ia hodhi arti. Nj nga institucionet kulturore m t prfolura n vend, q prodhon teatr me hijen e gjykimit t tradits dhe klisheve socrealiste, pra Teatri Kombtar, n nj analiz t djeshme ka ngritur njrn dor lart, si pr t’i shptuar prfundimisht prmbytjes!


Ka festuar kt vit jubileun dhe pr her t par n kta 20 vjet ka dhn numrin m t lart t veprave t realizuara brenda nj sezoni artistik; shtat premiera, dhe tre produksione n bashkpunim me kompani teatrore. Pr t gjith skeptikt se drama shqipe nuk mund t bhet n kt vend, ardhja me mim nga Gjermania, nga nj festival ndrkombtar teatri e shfaqjes “Alegretto Albania”, shkruar nga Stefan apaliku, regji t Altin Bashs, tha t kundrtn. Edhe mundemi t shkruajm historin ton, at bashkkohore. Me kt pishtar ende t ndezur, dje, drejtori i Teatrit Kombtar, Kristaq Skrami, ka
nj paraqitje t shfaqjeve pr sezonin e kaluar. Por, ka thn edhe se far e pret Teatrin Kombtar kt vit, n dy plane t mdha; se do t jen tri projekte shqiptare t shkruara pr t’u vn n sken dhe presidenti i Unionit Teatror Evropian, si dhe drejtori i Teatrit Saint Etienne, zoti Jean-Claude Berutti, ka pranuar t ket nj bashkpunim teatror me Teatrin Kombtar, o n nj vepr antike, ose n nj dramaturgji botrore bashkkohore. Por mbetet edhe mundsia pr t’u par nga francezi dhe nj nga veprat kombtare t planifikuara pr sken. Skrami tha se kjo bised u b n takimin e dyt t asambles s prgjithshme t ETC-s, ku iu dha ftesa zyrtare regjisorit francez, Beruttit. Jan
edhe takimet n ambasadn franceze dhe meq Teatri Kombtar sht antar i ETC-s, projekti do t vij si bashkpunim mes ktyre tri palve. “N sezonin tjetr do t jet gati shfaqja”, - tha Skrami.


Po pr sezonin tjetr, gati jan edhe dy vepra t shkruara, fituese nga nj projekt austriak q u b para pak kohsh, ku nj mim iu dha tekstit me pseudonim, q doli papritur, Jonila Godole, me “Njeriu i rrs”, dhe vepra tjetr q u vlersua nga Ministria e Kulturs, ndryshe nga mimi austriak, me nj shum modeste financiare, shkruar nga Stefan apaliku. Skrami tha se prve ktyre dy veprave, t dala nga nj konkurs, bordi ka miratuar dhe dramn “Tablot absurde” shkruar nga Ferdinand Hysi. Kto nuk do t vihen menjher, por duke nisur nga shtatori deri n fillim t vitit q vjen, t cilat do t alternohen gjat sezonit me dramaturgji t huaj.


Prezantimi i msiprm i takon t ardhmes, ndrsa dita e djeshme pr Skramin duhet t ishte nj rezultante e gjith ambicies s tij pr ta
dramn shqipe t pranishme n teatr. far ka ndodhur n kt sezon; n njoftimin e prgatitur pr mediat, me prpikmri jepet numri i shfaqjeve, biletat dhe autort e veprave t vna n sken. T gjitha shoqruar me tone pozitive: N shtat premiera n kt sezon, gjithsej n shfaqjet e teatrit jan aktivizuar n role 107 aktor, nga kta 42 jan aktor dhe regjisor, skenograf, kostumograf. Festivali i t rinjve 27 aktor t rinj, 6 regjisor, 6 skenograf dhe 6 kostumograf. Numri i shfaqjeve t realizuara 103, me bileta t shitura 16.200 cop. Numri i spektatorve gjithsej (bashk me pjesmarrjet n festivale) 26.300. Teatri Kombtar sht mbshtetur financiarisht nga t tret (pa prfshir projektet e fituara nga MTKRS-ja) n shumn 18.298.800 lek.


Por duke mbrritur n nj realitet, Skrami sht prgjigjur: “Jo n do vepr presim arritjet maksimale apo pozitive”. Drejtori i Teatrit krkon ta theksoj se takimi dhe prezantimi me “Allegreto Albanian” n nj publik t huaj, n nj ambient kritiksh totalisht t huaj, ishte nj pik pozitive pr dramaturgjin kombtare dhe kjo shnon kthesn pas ritualit se nuk e meriton t ngjitet n skenn e Teatrit Kombtar. Por kujtojm se kjo sht nj shfaqje e tri sezoneve t kaluara. Pr t tjerat Skrami ka hezituar t jap nj prgjigje definitive, duke u bazuar tek spektatori. “Darka e gabuar”, pr shembull sht dhn vetm dhjet shfaqje dhe Skrami thot se do t jet edhe n sezonin tjetr. E vetmja fjali ishte se n dhjet shfaqje ka pasur plot spektator. Nj vepr, normalisht duhet t ket 25 shfaqje. Skrami thot se maji sht nj risk pr teatrin, pasi sht fundsezoni duke justifikuar pse mbeten veprat pa kryer ciklin e plot t shfaqjeve. Kshtu do t ndodh dhe me “Darkn e gabuar” q riktheu n teatr regjisorin e veprave masive n teatrin e diktaturs, Fatos Haxhirajn. Kritika nuk ka folur pr kt vepr, ashtu si pr t tjerat, ve disa rasteve dukshm kritik kompromisaxhinjsh.


Dhe n kt territor sa vjen e bhet m e vshtir kritika reale, pothuaj e pamundur. Ktu ka mbetur edhe hendeku m i madh midis komunikimit me publikun dhe cilsis artistike t veprs, pr aq koh sa ato financohen nga para publike. Dy shfaqje t tjera q kan dal jasht kufijve pr ballafaqime ndrkombtare, jan: n Shkup, “Forca e zakonit”, me regji t Kristian Papkes, turneu i vlersuar n Franc i produksionit t hershm, “Apologjia e vrtet e Sokratit”, interpretim i Mirush Kabashit, n teatrin e Lorientit, po n Franc, turneu i shfaqjes “Berberi i Seviljes”.


Meq po u vihet vrdall veprave shqiptare, stafi q oi n Bon veprn “Allegreto Albania”, prve fitores, kan sjell me vete dhe inferioritetin e teatrit shqiptar, q lidhet me problemin e prhershm; teknologjin. Skrami tha se ka nj fond prej 40 milion leksh q presin t tenderohen pr ndriimin e teatrit, ndrsa jan n bashkbisedim me nj kompani private pr t sjell sasi t reja projektorsh dhe aksesor t tjer t skens. N bilancin e teatrit pr 2009-n asnj rresht nuk shkruhet pr kt. Megjithat, Skrami ka t vetmin realitet q nuk mund t fsheh dot; se teatri kombtar e ka domosdoshmri rinovimin e tekniks dhe sidomos ndriimin. Po ashtu, pas analizs zyrtare, nj prgjigje t sinqert pr teatrin Skrami e dha, se vlerson personalisht shfaqjet “Forca e zakonit”, “Kush ka frik nga Virginia Woolf” dhe “Elektrn”, kjo e fundit ka pasur madje kritika m t ashpra. Mendimi personal se pr far do t ishte inferior teatri kombtar, n shtjet e regjisores, si nevoj pr ndrhyrje, duke iu referuar sidomos “Darka e gabuar”, Skrami sht prgjigjur: “No koment!”