Lidert e Bashkimit Evropian, tash sa koh, kan lavdruar Presidentin e Serbis, Boris Tadi, si njeri q do ta oj vendin e tij n integrimet evropiane. Gjat fushats s vitit 2008, Tadi kishte
fushat me sloganin “Pr Serbin evropiane”. Por, nj vshtrim n punn e tij zbulon dualizmin ndrmjet fjalve t bukura me synim t impresionimit t Brukselit dhe ans tjetr q rikujton politikat nacionaliste t Sllobodan Millosheviit ose Vojisllav Koshtunics.


Qasja ndaj Kroacis


Vitin e kaluar kishim t bnim me raportin ndrmjet Tadiit dhe homologut t tij t athershm kroat, Stipe Mesi. Disa vzhgues menduan se mirkuptimi i ri ndrmjet Zagrebit dhe Beogradit mund t ndihmonte n zgjidhjen e kontestit rreth padis s Kroacis kundr Serbis n vitin 1999, n Tribunalin e Hags. Zagrebi ka akuzuar Serbin pr politik gjenocidi ndaj Kroacis n periudhn 1991 – 95. Dhjet vjet m von, shumkush besonte se Beogradi do t ishte i lumtur, nse vmendja nuk do t ishte e fokusuar te shtjet e lufts, por te qasja e re respektabile me Bashkimin Evropian, i cili ka hequr regjimin e vizave pr qytetart e Serbis, por jo edhe pr Bosnjn dhe Kosovn, si viktima nga luftrat e viteve ‘90. Pr m tepr, Serbia ngriti padi kundr Kroacis n Gjyqin Ndrkombtar t Drejtsis, duke pohuar me cinizm se ishte viktim e lufts q ishte orkestruar nga Milloshevii. Shpejt u b e qart se synimi i Tadiit ishte q, prmes ksaj padie kundr Kroacis, t bhej ujdi me Zagrebin pr zgjidhje t ktij kontesti jasht gjyqit. Synimi i Serbis sht q ta shmang fajsin n Hag dhe detyrimet pr t paguar reparacione. Nse Tadi kishte tensionuar raportet me Mesiin, tash ai ka rast t ri me Presidentin kroat, Ivo Josipovi. Kryetari i Kroacis dshiroi q ta niste Presidencn e tij me nj takim me lidert e rajonit gjat prurimit t tij, por Tadi refuzoi pjesmarrjen, pr shkak t ftess q i ishte drguar edhe Presidentit t Kosovs, Fatmir Sejdiu. Kroacia ka njohur Republikn e Kosovs, ashtu si kan
shumica e demokracive dhe vendeve t rajonit. Bojkoti i Tadiit ka
nj prshtypje fmijrore n Perndim dhe nuk i ka ndihmuar imazhit q ai ka synuar ta krijoj pr veten, si personalitet q do ta oj Serbin n Evrop. Tadi bri nj autogol tjetr n muajin mars, kur refuzoi ftesat e Presidentit slloven, Borut Pahor, dhe Jelko Kacinit, q sht raportues pr Serbin n Parlamentin Evropian, pr t marr pjes n samitin rajonal n Brdo, afr Kranjit. Shkak srish ishte prania e zyrtarve kosovar, ksaj radhe e Kryeministrit Hashim Thai. Sllovent kishin
do prpjekje pr t gjetur nj formul shptimtare q Beogradi t merrte pjes, por Tadii i refuzoi t gjitha. Javn e kaluar, Boris Tadi srish tregoi ann e tij miqsore. N Opati, ai mbajti dy takime dypalshe me Josipoviin. Lideri i Serbis, me kt rast, bri disa komente pr mundsin e nj marrveshjeje jashtgjyqsore me Kroacin rreth padive t Zagrebit dhe Beogradit. Por, disa analist kroat i kan thn radios “Evropa e Lir” se nj ujdi e till nuk mund t realizohet brenda nats. Ndrkoh, dy lidert do t takohen srish n Baka Manastir, afr Somborit. far do t dal nga ky takim, mbetet t shihet.


Paqartsia e Bosnjs


Bosnja gjithashtu ka qen nn ambiguitetin e Tadiit. M 13 prill, ai mori pjes n hapjen e panairit n Mostar – pa shkuar n qendrn politike boshnjake – dhe u takua me Haris Silajxhiin, politikan boshnjak me prvoj, q aktualisht kryeson Presidencn e Bosnjs. Por, Silajxhi nuk kishte shkuar pr t kmbyer prgzime ose bisedime pr tregti, por pr t
kritik t ashpr. Lideri boshnjak krkoi shpjegim se prse Serbia tash po insiston pr arrestin ndrkombtar kundr liderit boshnjak nga koha e lufts, Ejup Gani, pr shkak t nj incidenti q kishte ndodhur n vitin 1992, kur disa paramilitar boshnjak kishin vrar disa ushtar t armats jugosllave. Si rrjedhoj e ktij fletarrestimi, policia britanike, m 1 mars, arrestoi Ganiin, i cili tash sht n Britani t Madhe, duke pritur vendimin e gjyqit nse do t’i dorzohet Serbis. Pr shum vzhgues brenda dhe jasht Bosnjs, “logjika” q qndron prapa fletarrestimit t Serbis, prkujton rastin e ngritjes s padis kundr Kroacis para Gjyqit Ndrkombtar t Drejtsis – nj prpjekje e Beogradit pr t shmangur prgjegjsin e Serbis pr luftrat dhe krimet e lufts s Millosheviit dhe vnie e agresorit dhe viktims n nivelin e njjt moral dhe juridik. Silajxhi publikisht ka pyetur Tadiin nse arrestimi i Ganiit “do t thot se ne q mbetm jasht pastrimit etnik (gjat lufts), tash do t kapemi n Londr, Beograd dhe gjetiu?” Pasi q delegacioni i Serbis krcnoi t lshonte takimin, Tadi reagoi duke thn: “Bashkimi Evropian sht duke na vshtruar, pr t par nse elitat tona politike dhe ekonomike jan t afta pr t bashkpunuar”. sht shum keq q ai (Tadi) harroi ftesn e Josipoviit pr inaugurim dhe samitin e Brdos. Kjo nuk ishte hera e par q Tadi u ballafaqua me kritik publike t Silajxhiit. M 8 shtator 2009, Tadi shkoi n Bosnj, pa informuar antart kroat ose boshnjak t Presidencs trepalshe. Qllimi i ktij udhtimi ishte hapja e nj shkolle fillore t quajtur “Serbia”, n Pale, q sht paralagje e Sarajevs dhe qendr e Radovan Karaxhiit gjat lufts 1992 – 95. Tadii, psikolog profesionist, bri nj fjalim q nuk kishte ln dilema pr axhendn e tij: “Dua t’ju them se Serbia, President i s cils jam, ka prgjegjsin pr serbt kudo q jan. Serbia nuk sht prgjegjse vetm pr qytetart e Serbis, Serbia sht prgjegjse pr t gjith njerzit q i takojn kombit ton”. Mikprits i tij ishte Kryeministri i Republiks Serbe, Milorad Dodik, q nuk ka lshuar asnj rast pr t minuar unitetin e shtetit t Bosnjs. Dodik kishte mirpritur me ngrohtsi “Presidentin ton t dashur Tadi”. Silajxhii, si antar i kryesis boshnjake, kishte krkuar prgjegjsi nga Tadii pr kt paraqitje. Por, shum, brenda dhe jasht Bosnjs, pas fjalimit t Tadiit pyesin: Prse bashksia ndrkombtare nuk ka reaguar ndaj udhtimit t tij irredentist? Dhe, prse lidert e Perndimit vazhdojn t lavdrojn Tadiin si “evropian”?


“Trajtim special” pr Kosovn


Duhet theksuar se Tadii, megjithat, ka
nj prpjekje pr t treguar qndrimin miqsor ndaj Kroacis dhe Bosnjs, ndonse faktet dshmojn se sinqeriteti i tij sht m tepr se kontestues. Por, kjo nuk mund t thuhet pr Kosovn, q ka pasur vetm trajtim negativ nga Tadii. Jo vetm q qeveria aktuale e Serbis i bn obstruksion pavarsis kosovare, por madje ka sugjeruar se Beogradi sht duke shqyrtuar modifikimin e politiks s pranimit t realitetit n rajon. N kt rast, udhheqja “evropiane” nuk dallon nga qeveria paraardhse “nacionaliste” e Koshtunics. Disa vzhgues besojn se Tadii sht duke pritur pr vendimin e Gjykats Ndrkombtare t Drejtsis pr t’iu vrsulur pavarsis s Kosovs dhe, nse GJND-ja del me verdikt t favorshm pr Kosovn ose do t dal me qndrim jo t qart, rruga do t hapet q Serbia t propozoj nj lloj marrveshjeje. Spekulimet e fundit sugjerojn se Beogradi mund t sugjeroj ndarjen e Kosovs, me ’rast Serbia do ta merrte veriun – q tash kontrollohet efektivisht nga strukturat paralele – dhe t pranonte se pjesa tjetr u takon shqiptarve. Por, Tadi, deri tash, nuk u ka dshmuar kosovarve fytyrn e qeshur, si bn n rastin e kroatve dhe t boshnjakve. Mbase do t ishte urti t mbahet mend vizita e tij komunitetit serb n Kosov, n vitin 2005, n fillim t mandatit t tij t par presidencial. N do qytet ose enklav ai paraqitej me flamurin serb, duke deklaruar se “kjo sht Serbi”, gj q nuk e kishte
madje as Milloshevii. Ky slogan kuptohet q ka konotacion specifik agresiv, sepse gjat luftrave t viteve ‘90, nacionalistt serb shkruanin n mure t njjtin slogan: “Kjo sht Serbi”. Kohve t fundit, ka raporte gazetareske, sipas t cilave, disa diler drogash, serb dhe malazez, kan planifikuar vrasjen e Tadiit. Kto raporte mbase do t’i ndihmojn lidert e Serbis t kuptojn se nuk do t duhej t humbasin koh dhe energji rreth Kosovs, q e kan humbur para m shum se nj dekade, por t ballafaqohen me problemet reale t Serbis: krimin, korrupsionin, varfrin dhe deficitin demokratik.


* * *


Patrick Moore ka shkruar pr zhvillimet n Ballkan pr m shum se 35 vjet. Ai ka qen edhe analist i radios “Evropa e Lir” nga viti 1977 deri m 2008