N Tiran n programin special t Festivalit Ndrkombtar t Filmit u dhan tre nga filmat tuaj - q i bashkonte shtja e kufirit. Prse preket sot ky plan nga ju, cili sht kndvshtrimi kur jeni prball Shqipris?

T tri filmat prekin at q do ta thoshim n plan t par, emigracionin. Portrete, personazhe t veprs q vijn nga larg dhe afrohen diku gjetk. Te filmi Prjetsia edhe nj dit sht tepr e thjesht, e dukshme, sepse sht nj fmij q vjen nga Shqipria dhe sht n Greqi, e t tjer fmij q luajn n film. Pra, sht nj shoqri fmijsh q juve e pat n film. Kndvshtrimi i Uliksit, Shqipria? Meq filmi u luajt n kohn e lufts n Bosnj, sht nj njeri, protagonisti q udhton kalon n Shqipri, pr n Bosnj e lart, pr n veri. Udhtimi i tij, pak a shum kalon n Gadishullin Ballkanik, sepse sht edhe Rumania n kto tre rrath. N mnyr t veant ky film sht mbi Ballkanin. Ndal n kndvshtrimin e Uliksit, sepse shekulli XX hyri me luft n Sarajev, flas nga Lufta e Par Botrore dhe mbaroi ky shekull prsri me luft n Sarajev. Ishte, pra, nj pyetje e pashmangshme dhe nse historia ecn dhe nse historia l msime. Kur hyn nj shekull me luft dhe mbaron me nj tjetr luft, n t njjtin vend - kjo do t thot pr mua se nuk sht
asnj hap prpara. Pra, nuk kemi ecur fare.



Por, kufiri sht nj shtje delikate; vija e kuqe sht mbarimi, ku si e thoni n gojn e personazhit tuaj ose sht nj i huaj, ose vdes. Mendoni se jemi n t njjtin moment tani, sa ka ecur Ballkani n kt marrdhnie sipas jush?

Ne jemi ktu ku gjendemi, n kt moment. Realisht nuk e di sa kemi ecur, n nj realitet t komunikimit. Nprmjet popujve t Ballkanit nuk kam qllim t flas pr nj gj thjesht si transport njerzish. Me Shqiprin nuk kemi shum dallime, probleme. Me Bullgarin kemi pasur probleme, me Turqin po ashtu luft. Un n kt moment, uditrisht, turqit m duan m shum se do komb tjetr, bullgart t njjtn gj si po e kuptoj edhe n Shqipri ndjehem shum ngroht, n Rumani gjithashtu. do t thot kjo? Un bj nj pun q do t thot un tregoj historin tregoj histori t njerzve, jo t njeriut grek, por t njeriut. Kjo do t thot gjithashtu se kjo sht e vetmja mundsi komunikimi q t ndjehemi t gjith, tek e fundit, dhe mbi t gjitha, jemi njerz, t gjith si shqiptar, bullgar, grek etj. N thelb kjo nuk sht penges dhe nuk duhet t jet penges. Ky sht shkmbimi ndrkulturor, shkmbimi i asaj q ne kemi m t mir, me m t mirn e tjetrit. Tjetra sht fati njerzor, q sht i njjt pr t gjith njerzit, ska rndsi prej nga vij dhe ku jam, nga Amerika apo deri n cepin tjetr t planetit. Fati njerzor sht i njjt, vese ktu hyn nj pyetje shum e madhe: ne bjm historin e madhe apo historia na bn ne? Pra kjo sht pyetja nse vendosim ne apo jo pr kt. Jemi objekte apo subjekte t historis.



N fakt publiku shqiptar ka ndjekur kto tri dit filmat tuaj dhe ka dal nga kinemaja me mendimin se filmat tuaj jan tendencioz, kur thoni pr shembull pr Korn, ku aludohet si pjes e Greqis, apo tek filmi tjetr q vendosni n lum dhe nj rrug pemsh q t kujtojn simbolikisht murin e Berlinit q ndan t njjtt. Publiku shqiptar ka ushqyer nga filmat tuaj nj lloj provokacioni nacional, si do ti prgjigjeshit ksaj?

Nuk ka asgj tendencioze, q t provokoj. Asgj, sht nj kufi n thelb. Nuk ka asnj lidhje pr mua as me Greqin dhe as me Shqiprin, thjesht kjo ka lidhje me kufijt. Me kufijt si nj shenj, si nj fund, si nj pik ndalimi n komunikimin midis njerzve, sht m tepr n kuptimin filozofik sesa n kuptimin politik. Pr kt edhe n fund hipin disa njerz n shtylla, rregullojn kabllot q jan tek e fundit n termin filozofik, kabllot e komunikimit midis tyre, midis njerzve. Nuk duhet q gjrat ti shohim kaq thjesht, duhet t thellohemi m tepr n to. Jan disa shenja q nn t fshihen t tjera kuptime. Pr mua ky sht problemi dhe pyetja tek ky film, pra Uliksi, prandaj e bra; sht problemi i kufijve si ndales komunikimi midis njerzve. Pr kt edhe pak m par theksova, se popujt jan popuj dhe shum mir bjn, jam me njerzit, por jam kundr kufijve.



Keni nj film pr Ditt e 36-s, vitin tuaj t lindjes. Prse e bt kt film n kt periudh? A ka prkime krijimtaria juaj me historin dhe me kohn kur keni lindur?

Kur bra filmin Ditt e 36-s, ishte diktatura e gjeneralit t Metaksas, pra ky film ishte pak m prpara se t vinte diktatura. Ishin dit, periudh, kushte q bn t mundur ardhjen e diktaturs. Ky film sht xhiruar ilegalisht n mes diktaturs, t kolonelve t 72-it. Prse? Sepse doja t kuptoja, kur nj njeri lind pak m prpara se t lind nj diktatur ajo i karakterizon gjith jetn.



(Standard)